{"id":8743,"date":"2025-04-15T14:53:16","date_gmt":"2025-04-15T12:53:16","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8743"},"modified":"2025-04-15T14:53:16","modified_gmt":"2025-04-15T12:53:16","slug":"o-bogu-i-ludziach","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8743","title":{"rendered":"O Bogu i ludziach"},"content":{"rendered":"

Anonsujemy dalej. Ju\u017c jutro oficjalna inauguracja Actus Humanus Resurrectio. Na wieczornym koncercie w Centrum \u015bw. Jana zabrzmi oratorium pasyjne Ges\u00f9 al calvario\u00a0<\/em>Zelenki w wykonaniu Collegium 1704 i Collegium Vocale 1704 pod dyrekcj\u0105 V\u00e1clava Luksa. W partiach solowych wyst\u0105pi\u0105 kontratenorzy Benno Schachtner (Ges\u00f9) i Yuriy Mynenko (San Giovanni), sopranistki Roberta Mameli (Maria Vergine) i Tereza Zimkov\u00e1 (Maria Maddalena), oraz Margherita Maria Sala w altowej partii Marii Cleofe. Przybywajcie t\u0142umnie! A kto nie mo\u017ce, niech s\u0142ucha transmisji, kt\u00f3ra rozpocznie si\u0119 o 20.00 w radiowej Dw\u00f3jce.
\n<\/span><\/p>\n

***<\/p>\n

W ewangeliach synoptycznych \u2013 wed\u0142ug Mateusza, Marka i \u0141ukasza \u2013 nie ma s\u0142owa o tym przejmuj\u0105cym spotkaniu. Kr\u00f3ciutk\u0105 wzmiank\u0119 mo\u017cna znale\u017a\u0107 tylko w Ewangelii Jana, przypisywanej \u201euczniowi, kt\u00f3rego Jezus mi\u0142owa\u0142\u201d. Je\u015bli jej autorem rzeczywi\u015bcie by\u0142 Jan Aposto\u0142, mieliby\u015bmy do czynienia z relacj\u0105 naocznego \u015bwiadka. I tak such\u0105 i pow\u015bci\u0105gliw\u0105, zawart\u0105 raptem w trzech wersetach rozdzia\u0142u dziewi\u0119tnastego: \u201eA obok krzy\u017ca Jezusowego sta\u0142y: Matka Jego i siostra Matki Jego, Maria, \u017cona Kleofasa, i Maria Magdalena. Kiedy wi\u0119c Jezus ujrza\u0142 Matk\u0119 i stoj\u0105cego obok Niej ucznia, kt\u00f3rego mi\u0142owa\u0142, rzek\u0142 do Matki: \u00abNiewiasto, oto syn Tw\u00f3j\u00bb. Nast\u0119pnie rzek\u0142 do ucznia: \u00abOto Matka twoja\u00bb. I od tej godziny ucze\u0144 wzi\u0105\u0142 J\u0105 do siebie\u201d.<\/p>\n

Zwi\u0119z\u0142o\u015b\u0107 tego zapisu bynajmniej nie wyklucza intensywno\u015bci zawartych w nim emocji. Pod krzy\u017cem, na kt\u00f3rym zawis\u0142o zmaltretowane cia\u0142o Jezusa, stoi czworo jego najbli\u017cszych: Maria z Nazaretu, jej krewna Maria Kleofasowa, Maria Magdalena oraz umi\u0142owany ucze\u0144. Brakuje tylko matki Jana, Marii Salome, kt\u00f3ra opiekowa\u0142a si\u0119 Jezusem podczas pobytu w Galilei. Wielu p\u00f3\u017aniejszych komentator\u00f3w dostrzeg\u0142o w s\u0142owach Zbawiciela pot\u0119\u017cne przes\u0142anie mi\u0142o\u015bci. To nie Maria, matka Jezusa, ma si\u0119 zaopiekowa\u0107 zdruzgotanym Janem. To on ma roztoczy\u0107 opiek\u0119 nad owdowia\u0142\u0105 i osierocon\u0105 kobiet\u0105, kt\u00f3rej syn ko\u0144czy sw\u00f3j pobyt na tym \u015bwiecie. Jezus odchodzi do Ojca. Ci, kt\u00f3rzy z b\u00f3lem patrz\u0105 na Jego agoni\u0119, nie umiej\u0105 jeszcze w pe\u0142ni zrozumie\u0107 chwa\u0142y, kt\u00f3ra po tej m\u0119ce nast\u0105pi. Scena opisana w Ewangelii Janowej jest wci\u0105\u017c dramatem czysto ludzkim \u2013 intensywnym jak uczucia targaj\u0105ce ziemskimi bohaterami niejednej opery barokowej, zas\u0142uguj\u0105cym na co\u015b wi\u0119cej ni\u017c pow\u015bci\u0105gliwe w ekspresji i cz\u0119sto ch\u0142odne w wyrazie utwory pasyjne.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tablica pami\u0105tkowa z ostatniego miejsca zamieszkania Zelenki w Dre\u017anie. Fot. Vincenz Wanitschke<\/p>\n

Problem w tym, \u017ce Jan Dismas Zelenka przez ca\u0142e \u017cycie nie skomponowa\u0142 ani jednej opery. W jego tw\u00f3rczo\u015bci na dworze drezde\u0144skim dominowa\u0142a muzyka religijna. Za szczyt dokona\u0144 Zelenki w dziedzinie muzyki \u015bwieckiej uchodzi monumentalna, alegoryczna kompozycja Sub olea pacis et palma virtutis<\/em>, napisana z okazji koronacji Karola VI Habsburga, \u0142\u0105cz\u0105ca cechy melodramy, oratorium i najprawdziwszej opery barokowej, wystawiona w praskim Collegium Clementinum 12 wrze\u015bnia 1723 roku, z udzia\u0142em prawie dwustu wykonawc\u00f3w. Na tym si\u0119 jednak sko\u0144czy\u0142o. Zelenka przej\u0105\u0142 wprawdzie faktyczne kierownictwo w Dre\u017anie ju\u017c wcze\u015bniej, w czasie choroby \u00f3wczesnego kapelmistrza Johanna Davida Heinichena, a po jego \u015bmierci w roku 1729 zajmowa\u0142 nieoficjalnie jego stanowisko przez blisko pi\u0119\u0107 lat. Dw\u00f3r drezde\u0144ski poszukiwa\u0142 jednak dobrego kompozytora operowego jeszcze za \u017cycia Heinichena. W 1724 roku August II Mocny wys\u0142a\u0142 pi\u0105tk\u0119 swoich \u015bpiewak\u00f3w na nauki do Nicoli Porpory w Neapolu. Sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 do Drezna dwie obiecuj\u0105ce w\u0142oskie \u015bpiewaczki i trzech r\u00f3wnie obiecuj\u0105cych kastrat\u00f3w. Ju\u017c wtedy by\u0142o wiadomo, \u017ce w roli pierwszego kapelmistrza widzi Johanna Adolfa Hassego, m\u0142odszego od Zelenki o pokolenie, opromienionego sukcesami w teatrach neapolita\u0144skich, co jednak by\u0142o istotniejsze dla wra\u017cliwego na p\u0142e\u0107 pi\u0119kn\u0105 elektora \u2013 \u017conatego z charyzmatyczn\u0105 i wybitnie uzdolnion\u0105 mezzosopranistk\u0105 Faustin\u0105 Bordoni.<\/p>\n

Zelenka od razu usun\u0105\u0142 si\u0119 w cie\u0144. Nie mia\u0142 zamiaru rywalizowa\u0107 z Hassem. Zaj\u0105\u0142 swoje miejsce w szeregu i zadowoli\u0142 si\u0119 opini\u0105 \u201edobrze urodzonego i bieg\u0142ego kapelmistrza\u201d. Zacz\u0105\u0142 gromadzi\u0107 kolekcj\u0119 w\u0142oskich partytur operowych i oratoryjno-kantatowych, w kt\u00f3rej poczesne miejsce zaj\u0119\u0142y te\u017c dzie\u0142a Hassego. W 1730 roku skomponowa\u0142 kantat\u0119 biblijn\u0105 Il serpente di bronzo<\/em> o wyj\u015bciu Izraelit\u00f3w z Egiptu do Ziemi Obiecanej. Rok p\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki znacz\u0105cej podwy\u017cce kapelmistrzowskiej pensji, wykupi\u0142 od Vivaldiego pozwolenie na wykonywanie w Dre\u017anie mi\u0119dzy innymi kilkudziesi\u0119ciu arii z jego oper. A potem stworzy\u0142 w\u0142asne, trudne do zaszufladkowania arcydzie\u0142o.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

R\u0119kopis pocz\u0105tku arii \u201eS\u2019una sol lagrima\u201d. Ze zbior\u00f3w S\u00e4chsische Landesbibliothek w Dre\u017anie<\/span><\/p>\n

Oratorium pasyjne Ges\u00f9 al calvario<\/em>, skomponowane w 1735 roku, zapewne do wykonania w ramach drezde\u0144skich uroczysto\u015bci Wielkiego Tygodnia, nie jest opowie\u015bci\u0105 o m\u0119ce i \u015bmierci Jezusa. Jest g\u0142\u0119boko ludzk\u0105 histori\u0105 o zwi\u0105zanych z tymi wydarzeniami emocjach. Niezwyk\u0142\u0105 rol\u0119 w tej barokowej psychodramie odgrywa sam Jezus, t\u0142umacz\u0105cy z upiornej wysoko\u015bci krzy\u017ca, dlaczego sam musi cierpie\u0107, dlaczego zbrodniarze odzyskuj\u0105 wolno\u015b\u0107, a niewinni id\u0105 na \u015bmier\u0107. Rozbudowana w libretcie Michelangela Boccardiego wzmianka z Ewangelii Jana sta\u0142a si\u0119 wyk\u0142adni\u0105 biblijnej opowie\u015bci o doczesnym niezrozumieniu: Jezusowej m\u0119ki, jego pragnienia \u015bmierci i znaczenia wszystkiego, co mia\u0142o wydarzy\u0107 si\u0119 ju\u017c po Zmartwychwstaniu.<\/p>\n

Nie ma w tej muzyce typowych dla Zelenki chromatyzm\u00f3w i zaskocze\u0144 harmonicznych. S\u0105 za to skomplikowane, rozpisane na role recytatywy, przepyszne orkiestrowe wst\u0119py oraz instrumentalne postludia, kt\u00f3re czasem przemawiaj\u0105 do s\u0142uchaczy dobitnej ni\u017c solowe partie wokalne. Jest zawodz\u0105cy nieledwie ludzkim g\u0142osem, koncertuj\u0105cy obbligato chalumeau, praprzodek wsp\u00f3\u0142czesnego klarnetu. Jest niezwyk\u0142a, kilkunastominutowa aria Marii z Nazaretu \u201eChe fiero martire\u201d, jeden z naj\u015bmielszych i najbardziej rozbudowanych muzycznie fragment\u00f3w wokalnych w ca\u0142ym repertuarze barokowym. Jest aria Jana Aposto\u0142a \u201eA che riserbano\u201d, si\u0142\u0105 wyrazu dor\u00f3wnuj\u0105ca najprzedniejszym operowym ariom di bravura<\/em>. Jest te\u017c wstrz\u0105saj\u0105ca, zaskakuj\u0105co \u015bpiewna, a zarazem przejmuj\u0105ca w swej retorycznej prostocie aria Jezusa \u201eS\u2019una sol lagrima\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

V\u00e1clav Luks. Fot. Petra Hajska<\/span><\/p>\n

Zelenka zawar\u0142 w tym dziele wszystko, czego Jan Aposto\u0142 nie chcia\u0142 \u2013 lub nie potrafi\u0142 \u2013 uj\u0105\u0107 w lakonicznym przekazie swej Ewangelii. Zamiast opowiada\u0107 histori\u0119 spod krzy\u017ca albo t\u0142umaczy\u0107 jej wyd\u017awi\u0119k teologiczny, postanowi\u0142 skupi\u0107 si\u0119 na emocjach \u015bwiadk\u00f3w, zinterpretowa\u0107 j\u0119zykiem d\u017awi\u0119k\u00f3w ich ludzkie do\u015bwiadczenie bestialskiej ka\u017ani. Jan Aposto\u0142 postrzega j\u0105 w kategoriach doczesnych, nie godzi si\u0119 na t\u0119 ofiar\u0119, nie rozumie Jezusowego wybaczenia za grzechy \u0142ajdak\u00f3w. Maria Magdalena pomstuje na ludzk\u0105 niewdzi\u0119czno\u015b\u0107. Mari\u0119 Kleofasow\u0105 m\u0119ka Jezusa prowadzi do skruchy. Maria z Nazaretu po prostu rozpacza. Z\u0142amana podw\u00f3jnie: doczesn\u0105 udr\u0119k\u0105 matki trac\u0105cej jedynego syna i metafizyczn\u0105 udr\u0119k\u0105 kobiety, kt\u00f3ra przeczuwa\u0142a od zawsze, \u017ce ukochane dziecko nie przynale\u017cy do niej, \u017ce jest sk\u0142adow\u0105 innego, tajemnego porz\u0105dku \u015bwiata.<\/p>\n

A potem Jezus umar\u0142, \u201e\u015bwiadom, \u017ce ju\u017c wszystko si\u0119 dokona\u0142o, aby si\u0119 wype\u0142ni\u0142o Pismo\u201d. Dzi\u015b wype\u0142nia si\u0119 inne Pismo \u2013 \u015bwiadectwo zapomnianego dzie\u0142a Zelenki, kt\u00f3rego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 wreszcie doczeka\u0142a si\u0119 swoich aposto\u0142\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anonsujemy dalej. Ju\u017c jutro oficjalna inauguracja Actus Humanus Resurrectio. Na wieczornym koncercie w Centrum \u015bw. Jana zabrzmi oratorium pasyjne Ges\u00f9 al calvario\u00a0Zelenki w wykonaniu Collegium 1704 i Collegium Vocale 1704 pod dyrekcj\u0105 V\u00e1clava Luksa. W partiach solowych wyst\u0105pi\u0105 kontratenorzy Benno Schachtner (Ges\u00f9) i Yuriy Mynenko (San Giovanni), sopranistki Roberta Mameli (Maria Vergine) i Tereza Zimkov\u00e1 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8743","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8743","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8743"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8743\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8747,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8743\/revisions\/8747"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8743"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8743"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8743"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}