{"id":8754,"date":"2025-04-18T13:48:55","date_gmt":"2025-04-18T11:48:55","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8754"},"modified":"2025-04-18T13:48:55","modified_gmt":"2025-04-18T11:48:55","slug":"bolonczyk-na-dworze-tudorow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8754","title":{"rendered":"Bolo\u0144czyk na dworze Tudor\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Jeste\u015bmy ju\u017c na p\u00f3\u0142metku Actus Humanus Resurrectio, zapowiadam wi\u0119c jutrzejsze wydarzenia. Na popo\u0142udniowym recitalu w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta carillonistka Monika Ka\u017amierczak zagra utwory klawiszowe Williama Crofta. Wieczorem, we Dworze Artusa, La Compagnia del Madrigale pod kierunkiem Giuseppe Maletta przedstawi lamentacje i motety pokutne Alfonsa Ferrabosco Starszego (ten koncert b\u0119dzie transmitowany w Dw\u00f3jce). Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Jakim sposobem Alfonso Ferrabosco, pierworodny z co najmniej o\u015bmiorga dzieci w\u0142oskiego kompozytora Domenica Marii, dosta\u0142 si\u0119 na s\u0142u\u017cb\u0119 kr\u00f3lowej Anglii El\u017cbiety? Trudno po\u0142apa\u0107 si\u0119 w zawi\u0142ych parantelach bolo\u0144skiej rodziny muzyk\u00f3w, wiele jednak wskazuje, \u017ce Alfonso po raz pierwszy trafi\u0142 na Wyspy w 1550 roku, w wieku zaledwie siedmiu lat, razem ze swym stryjem Girolamem. Wcze\u015bniej jednak towarzyszy\u0142 artystycznym podr\u00f3\u017com ojca, kt\u00f3ry w 1546 roku, po latach sp\u0119dzonych w ch\u00f3rze Bazyliki \u015bw. Petroniusza w Bolonii, zosta\u0142 mianowany magister puerorum <\/em>Cappelli Giulia w Bazylice Piotrowej na Wzg\u00f3rzu Watyka\u0144skim. Niewykluczone, \u017ce do promocji Domenica przyczyni\u0142 si\u0119 opublikowany rok wcze\u015bniej w Wenecji zbi\u00f3r Primo libro d\u2019i Madrigali de diversi eccellentissimi autori a misura di breve<\/em>, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znalaz\u0142o si\u0119 tak\u017ce czterog\u0142osowe Io mi son giovinetta <\/em>do tekstu Boccaccia, madryga\u0142, kt\u00f3rego temat wykorzysta\u0142 p\u00f3\u017aniej Palestrina w Missa primi toni <\/em>i wydanej po\u015bmiertnie Missa sine nomine<\/em>. Obowi\u0105zki rodzinne zmusi\u0142y jednak kompozytora do powrotu do rodzinnej Bolonii, gdzie rok p\u00f3\u017aniej obj\u0105\u0142 stanowisko maestro di cappella <\/em>u \u015bwi\u0119tego Petroniusza. Do Rzymu powr\u00f3ci\u0142 w 1550 roku, przyj\u0119ty na s\u0142u\u017cb\u0119 w Kaplicy Syksty\u0144skiej.<\/p>\n

Ma\u0142y Alfonso uczy\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas gry na lutni. Dziewi\u0119\u0107 lat po pierwszej wyprawie do Anglii, w wieku niespe\u0142na dwudziestu lat, zosta\u0142 muzykiem na dworze Karola de Guise, kardyna\u0142a Lotaryngii. Ojciec ju\u017c wcze\u015bniej, w 1555 roku, musia\u0142 ust\u0105pi\u0107 ze stanowiska w Kaplicy Syksty\u0144skiej, podobnie jak Palestrina \u2013 po dekrecie papie\u017ca Paw\u0142a IV, kt\u00f3ry dopuszcza\u0142 do s\u0142u\u017cby w Cappella pontificia wy\u0142\u0105cznie muzyk\u00f3w \u017cyj\u0105cych w celibacie. Wszystkim usuni\u0119tym z zespo\u0142u muzykom przyznano hojn\u0105 rekompensat\u0119 w wysoko\u015bci sze\u015bciu skud\u00f3w miesi\u0119cznie. Dzi\u0119ki temu Domenico m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 w Rzymie i obj\u0105\u0107 na pewien czas kierownictwo ch\u00f3ru w bazylice \u015bw. Wawrzy\u0144ca in Damaso \u2013 a opr\u00f3cz tego zatroszczy\u0107 si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 najstarszego syna, uzgodniwszy z senatem Bolonii, \u017ce Alfonso przejmie po jego \u015bmierci stanowisko pisarza miejskiego, oraz pozosta\u0142ych dzieci, kt\u00f3rym zapisa\u0142 sw\u00f3j poka\u017any maj\u0105tek.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

El Greco, portret Karola de Guise (ok. 1672). Ze zbior\u00f3w Kunsthaus Z\u00fcrich<\/p>\n

W 1562 roku Alfonso postanowi\u0142 jednak wyjecha\u0107 na sta\u0142e do Anglii i rozpocz\u0105\u0142 s\u0142u\u017cb\u0119 u El\u017cbiety I jako nadworny lutnista i kompozytor. Jego podejrzanie wysoka pensja od razu wzbudzi\u0142a podejrzenia, \u017ce muzyk \u015bwiadczy kr\u00f3lowej tak\u017ce inne us\u0142ugi, by\u0107 mo\u017ce jest nawet jej szpiegiem. \u201eMistrz Alfonso\u201d nieustannie kr\u0105\u017cy\u0142 mi\u0119dzy Angli\u0105 a Starym Kontynentem, podr\u00f3\u017cuj\u0105c nie tylko do W\u0142och, ale i Francji. W roku 1564 sp\u0119dzi\u0142 kilka miesi\u0119cy na dworze Alessandra Farnese, kardyna\u0142a protektora Kr\u00f3lestwa Polskiego przy Stolicy Apostolskiej w Rzymie. Trzy lata p\u00f3\u017aniej kr\u00f3lowa El\u017cbieta przyzna\u0142a mu do\u017cywotni\u0105 rent\u0119. Z kolejnych pobyt\u00f3w za granic\u0105, mi\u0119dzy innymi w Pary\u017cu i Bolonii, Alfonso powr\u00f3ci\u0142 w 1570 roku, bez wymaganego zezwolenia papieskiej inkwizycji, czego skutki odczu\u0142 bole\u015bnie dwa lata p\u00f3\u017aniej, po \u015bmierci ojca, kiedy skonfiskowano zapisan\u0105 mu w testamencie cz\u0119\u015b\u0107 spadku.<\/p>\n

Alfonso Ferrabosco popad\u0142 w powa\u017cne tarapaty finansowe. W pewnym momencie zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 nawet o pomoc do Thomasa Radclyffe\u2019a, jednego z najbardziej wp\u0142ywowych dworzan kr\u00f3lowej El\u017cbiety. W roku 1577 na kompozytora spad\u0142 kolejny cios: oskar\u017cono go o morderstwo trudnego dzi\u015b do zidentyfikowania w\u0142oskiego muzyka na us\u0142ugach Philipa Sidneya, syna hrabiego Leicester. Alfonso zosta\u0142 wprawdzie oczyszczony z zarzut\u00f3w, na pewien czas straci\u0142 jednak wzgl\u0119dy kr\u00f3lowej. Rok p\u00f3\u017aniej jakim\u015b sposobem przedosta\u0142 si\u0119 do W\u0142och, zostawiaj\u0105c dzieci pod opiek\u0105 Gomera van Awsterwyke, zaprzyja\u017anionego muzyka na dworze El\u017cbiety. Mimo obietnic Alfonso nie wr\u00f3ci\u0142 jednak do Anglii. W 1582 roku wst\u0105pi\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 do Karola Emanuela, ksi\u0119cia Sabaudii. Rok p\u00f3\u017aniej odzyska\u0142 spadek po ojcu i zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do kr\u00f3lowej z pro\u015bb\u0105 o przywr\u00f3cenie opieki nad dzie\u0107mi. Spotka\u0142 si\u0119 jednak z nieprzejednan\u0105 odmow\u0105. Swoich ojcowskich praw dochodzi\u0142 bezskutecznie a\u017c do przedwczesnej \u015bmierci w 1588 roku, w wieku zaledwie czterdziestu pi\u0119ciu lat. Zmar\u0142 w ojczystej Bolonii i spocz\u0105\u0142 na cmentarzu przy Bazylice \u015bw. Franciszka.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nicholas Hilliard, portret kr\u00f3lowej El\u017cbiety I, 1573-75. Walker Art Gallery w Liverpoolu<\/p>\n

Jako kompozytor we W\u0142oszech nie odznaczy\u0142 si\u0119 niczym szczeg\u00f3lnym. Sta\u0142 si\u0119 jednak pionierem madryga\u0142u w Anglii. Wprawdzie prawdziwe madryga\u0142owe szale\u0144stwo rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 na Wyspach dopiero po wydaniu zbioru Musica transalpina<\/em>, opublikowanego wkr\u00f3tce po zgonie Alfonsa przez angielskiego \u015bpiewaka Nicholasa Yonge\u2019a \u2013 niemniej to Alfonso Ferrabosco zasia\u0142 ziarno pod rozw\u00f3j tego gatunku na Wyspach. Tworzy\u0142 w stylu przynale\u017cnym wcze\u015bniejszej epoce: jego utwory wi\u0119cej mia\u0142y wsp\u00f3lnego ze spu\u015bcizn\u0105 Cypriana de Rore, Orlanda di Lasso i w\u0142asnego ojca, ni\u017c z tym, co klu\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas w g\u0142owach Luki Marenzia i Claudia Monteverdiego. Celnie jednak trafia\u0142y w gust Anglik\u00f3w, przywi\u0105zuj\u0105cych wi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do sprawno\u015bci warsztatu ni\u017c innowacji, kt\u00f3re z czasem mia\u0142y zawa\u017cy\u0107 na charakterze dojrza\u0142ego w\u0142oskiego madryga\u0142u. Bieg\u0142o\u015b\u0107 techniczn\u0105 Alfonsa docenia\u0142 zar\u00f3wno zaprzyja\u017aniony z nim William Byrd, jak i utrzymuj\u0105cy z nim lu\u017aniejsze stosunki Thomas Morley i Thomas Tallis.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

La Compagnia del Madrigale. Fot. Alessandro Violi<\/p>\n

Dwie ksi\u0119gi swoich pi\u0119ciog\u0142osowych madryga\u0142\u00f3w Alfonso Ferrabosco opublikowa\u0142 w Wenecji w 1587 roku. Jego motety, lamentacje, antyfony i utwory na ch\u00f3r a cappella zachowa\u0142y si\u0119 w antologiach b\u0105d\u017a w r\u0119kopisach. Nie ma w nich charakterystycznych dla w\u0142oskiej tw\u00f3rczo\u015bci tego czasu chromatyzm\u00f3w, nie ma te\u017c \u017cadnych oznak typowego dla jego wsp\u00f3\u0142czesnych malarstwa d\u017awi\u0119kowego. S\u0105 za to precyzja i dyscyplina \u2013 wynikaj\u0105ce by\u0107 mo\u017ce z niedostatku kompozytorskiej inwencji, co jednak bardziej prawdopodobne, z poczucia nieustannej obco\u015bci, z niespe\u0142nionej ch\u0119ci dor\u00f3wnania pozycj\u0105 starszym przedstawicielom bolo\u0144skiego rodu, z drugiej za\u015b strony \u2013 z potrzeby spe\u0142nienia oczekiwa\u0144 przybranej ojczyzny, kt\u00f3ra wpierw wynios\u0142a go na piedesta\u0142, potem za\u015b, bezlito\u015bnie, pozbawi\u0142a wszystkiego, co najwa\u017cniejsze.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jeste\u015bmy ju\u017c na p\u00f3\u0142metku Actus Humanus Resurrectio, zapowiadam wi\u0119c jutrzejsze wydarzenia. Na popo\u0142udniowym recitalu w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta carillonistka Monika Ka\u017amierczak zagra utwory klawiszowe Williama Crofta. Wieczorem, we Dworze Artusa, La Compagnia del Madrigale pod kierunkiem Giuseppe Maletta przedstawi lamentacje i motety pokutne Alfonsa Ferrabosco Starszego (ten koncert b\u0119dzie transmitowany w Dw\u00f3jce). Przybywajcie t\u0142umnie! *** … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8754","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8754","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8754"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8754\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8759,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8754\/revisions\/8759"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8754"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8754"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8754"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}