{"id":8760,"date":"2025-04-19T14:45:30","date_gmt":"2025-04-19T12:45:30","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8760"},"modified":"2025-04-19T14:45:30","modified_gmt":"2025-04-19T12:45:30","slug":"kreta-droga-do-kilkenny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8760","title":{"rendered":"Kr\u0119ta droga do Kilkenny"},"content":{"rendered":"

Zanim z\u0142o\u017c\u0119 Pa\u0144stwu \u015bwi\u0105teczne \u017cyczenia, zapowiem jeszcze wydarzenia ostatniego dnia gda\u0144skiego festiwalu. Z popo\u0142udniowym wielkanocnym recitalem w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta wyst\u0105pi Krzysztof Garstka, graj\u0105c na klawesynie utwory z drugiego Notenb\u00fcchlein f\u00fcr Anna Magdalena Bach.\u00a0<\/em>Tegoroczny Actus Humanus Resurrectio zako\u0144czy koncert zespo\u0142u Les Musiciens de Saint-Julien pod dyrekcj\u0105 Fran\u00e7ois Lazarevitcha i z udzia\u0142em tenora Roberta Getchella – w om\u00f3wionym poni\u017cej programie, z\u0142o\u017conym z przeboj\u00f3w tradycyjnej muzyki irlandzkiej. Wiecz\u00f3r fina\u0142owy we Dworze Artusa b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c transmitowany na antenie Dw\u00f3jki. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

\u201eZawsze twierdzi\u0142em, \u017ce si\u0119 nie wyznaj\u0119 na literaturze, jeszcze mniej na muzyce, nie mam poj\u0119cia o malarstwie, a ju\u017c nic nie wiem o rze\u017abie; my\u015bl\u0119 jednak, \u017ce troch\u0119 si\u0119 znam na \u015bpiewaniu\u201d \u2013 napisa\u0142 James Joyce w nieopublikowanym nigdy li\u015bcie, wys\u0142anym 18 marca 1930 roku do pewnej angielskiej aktywistki politycznej. Ka\u017cdy, kto powe\u017amie zamiar wskrzeszenia fenomenu irlandzkiej muzyki tradycyjnej, powinien wzi\u0105\u0107 przyk\u0142ad z najwi\u0119kszego irlandzkiego pisarza wszech czas\u00f3w. Bo cho\u0107by nie wiem jak pieczo\u0142owicie studiowa\u0142 \u017ar\u00f3d\u0142a, i tak ca\u0142a jego wiedza o muzyce nie zda si\u0119 na nic, je\u015bli nie wesprze jej znajomo\u015bci\u0105 sztuki \u015bpiewu. Tylko pod tym warunkiem pojmie istot\u0119 tych modalnych melodii, kt\u00f3re inaczej brzmi\u0105 na zachodnim wybrze\u017cu Irlandii, inaczej za\u015b w Dublinie, inn\u0105 tre\u015b\u0107 z sob\u0105 nios\u0105 w Donegal, a jeszcze inn\u0105 w Ulsterze. Kto si\u0119 nie zna na \u015bpiewaniu, ten nie wychwyci r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy bogato ornamentowanym stylem sean-n\u014ds <\/em>a lamentem caoineadh<\/em>, kt\u00f3ry by\u0142 kiedy\u015b nieod\u0142\u0105cznym sk\u0142adnikiem irlandzkiego rytua\u0142u pogrzebowego. Nie zrozumie s\u0142ownego malarstwa w pie\u015bniach o krabach, kt\u00f3re wy\u017ceraj\u0105 oczy topielcom, w opowie\u015bciach o wielkich bitwach i jeszcze wi\u0119kszym g\u0142odzie, w balladach o schadzce z dziewczyn\u0105, kt\u00f3rej sk\u00f3ra jest bielsza i mi\u0119ksza ni\u017c puch morskich ptak\u00f3w. Kto\u015b taki nie pojmie, \u017ce w Irlandii nawet instrumenty nuc\u0105, krzycz\u0105 i zawodz\u0105. \u017be nawet Ulissesa <\/em>Joyce\u2019a nie nale\u017cy czyta\u0107, tylko \u015bpiewa\u0107 \u2013 a je\u015bli ju\u017c czyta\u0107, to na g\u0142os, bior\u0105c przyk\u0142ad z samego autora, kt\u00f3ry pono\u0107 nie na literaturze si\u0119 wyznawa\u0142, tylko w\u0142a\u015bnie na \u015bpiewaniu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Irlandzki harfiarz Patrick Byrne (ok. 1794-1863). Kalotypia Davida Octaviusa Hilla i Roberta Adamsona, 1845. Ze zbior\u00f3w Scottish National Gallery w Edynburgu<\/p>\n

Niewiele brakowa\u0142o, by irlandzka tradycja muzyczna przepad\u0142a bezpowrotnie w XX wieku \u2013 stuleciu globalnych konflikt\u00f3w i kryzysu kultury symbolicznej. Zacz\u0119\u0142a si\u0119 odradza\u0107 na prze\u0142omie lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i siedemdziesi\u0105tych, z daleka od domu \u2013 w Anglii, Stanach Zjednoczonych i Australii, wskrzeszana nie przez dostojnych muzykolog\u00f3w, tylko m\u0142odych buntownik\u00f3w, zwi\u0105zanych przede wszystkim ze scen\u0105 rockow\u0105 i punkow\u0105. Za ich spraw\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 s\u0142uchaczy do dzi\u015b kojarzy muzyk\u0119 irlandzk\u0105 z do\u015b\u0107 wybuchow\u0105 mieszank\u0105 Celtic Fusion, \u0142\u0105cz\u0105c\u0105 stosunkowo niedawne, przewa\u017cnie XIX-wieczne melodie z Zielonej Wyspy z angielskim folkiem, ameryka\u0144skim country, bluegrassem, reggae, a nawet hip-hopem.<\/p>\n

Nadszed\u0142 jednak czas wizjoner\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li wraca\u0107 do najstarszych zapis\u00f3w muzyki irlandzkiej, cz\u0119sto zachowanej w tak nieoczywistych \u017ar\u00f3d\u0142ach, jak Fitzwilliam Virginal Book <\/em>z pocz\u0105tku XVII stulecia albo podr\u0119cznik The Dancing Master<\/em>, opublikowany w 1651 roku przez Johna Playforda. Najwi\u0119ksze skarby kryj\u0105 si\u0119 jednak w antologiach XVIII-wiecznych, mi\u0119dzy innymi wydanej w 1724 roku w Dublinie A Collection of the Most Celebrated Irish Tunes<\/em>, przede wszystkim za\u015b w skompilowanym przez Johna Lee zbiorze utwor\u00f3w Turlougha O\u2019Carolana, by\u0107 mo\u017ce ostatniego prawdziwego irlandzkiego barda, niewidomego mistrza harfy cl\u00e1irseach<\/em> \u2013 masywnego instrumentu o pudle rezonansowym \u017c\u0142obionym w litej k\u0142odzie wierzby lub d\u0119bu, z metalowymi strunami o bardzo mocnym naci\u0105gu, kt\u00f3re zarywano lub uderzano paznokciem. Opanowanie techniki gry na cl\u00e1irseach<\/em>, a zw\u0142aszcza trudnej sztuki t\u0142umienia wybrzmiewaj\u0105cych strun, wymaga\u0142o od przysz\u0142ych wirtuoz\u00f3w co najmniej dziesi\u0119ciu lat \u017cmudnych \u0107wicze\u0144.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tablica pami\u0105tkowa Turlough O\u2019Carolana w Katedrze \u015bw. Patryka w Dublinie<\/p>\n

Nic zatem dziwnego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 rekonstruktor\u00f3w prastarych irlandzkich instrument\u00f3w \u2013na przyk\u0142ad liry tiomp\u00e1n<\/em> albo wielkich dud bojowych, zwanych p\u00edob mh\u00f3r <\/em>\u2013 skupia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na \u201emuzealnym\u201d odtworzeniu ich kszta\u0142tu i mechanizmu wytwarzania d\u017awi\u0119ku. \u017beby jednak tchn\u0105\u0107 \u017cycie w ten zapomniany repertuar, trzeba ca\u0142kiem innego podej\u015bcia. Na pocz\u0105tek nale\u017cy prze\u015bledzi\u0107 skomplikowan\u0105 sie\u0107 wp\u0142yw\u00f3w i inspiracji. Wspomniany ju\u017c Turlough O\u2019Carolan harmonijnie \u0142\u0105czy\u0142 w swoich kompozycjach ludow\u0105 tradycj\u0119 irlandzk\u0105 i wysoki styl nadwornych bard\u00f3w z elementami tw\u00f3rczo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych mu barokowych kompozytor\u00f3w w\u0142oskich, mi\u0119dzy innymi Arcangela Corellego i Francesca Geminianiego. Reel<\/em>, taniec w metrum parzystym, wykonywany albo w mi\u0119kkich butach, albo \u2013 jako jedna z odmian irlandzkiego stepu \u2013 w specjalnym twardym obuwiu na obcasie i z klockiem z przodu, przyw\u0119drowa\u0142 na Zielon\u0105 Wysp\u0119 ze Szkocji, a w XVIII wieku zyska\u0142 popularno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c na kontynencie, mi\u0119dzy innymi we Francji. Specyficzne instrumentarium i techniki wokalne przetrwa\u0142y nie tylko na Wyspach Brytyjskich, lecz tak\u017ce w lokalnych celtyckich spo\u0142eczno\u015bciach na terenie francuskiej Bretanii oraz w hiszpa\u0144skiej Galicji i Asturii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fran\u00e7ois Lazarevitch. Fot. Jean-Baptiste Millot<\/p>\n

S\u0105 tacy, kt\u00f3rym wystarczy si\u0119gn\u0105\u0107 do archiwalnych nagra\u0144 \u015bpiew\u00f3w i ta\u0144c\u00f3w z tamtych region\u00f3w, s\u0105 te\u017c i bardziej dociekliwi, kt\u00f3rzy zaczn\u0105 docieka\u0107 celtyckich inspiracji w mniej oczywistym repertuarze \u2013 od francuskich suit barokowych, przez spu\u015bcizn\u0119 Henry\u2019ego Purcella i \u201ebreto\u0144sk\u0105\u201d oper\u0119 komiczn\u0105 Dinorah <\/em>Giacoma Meyerbeera, a\u017c po tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Edwarda Elgara. Irlandzk\u0105 harf\u0119 cl\u00e1irseach <\/em>zestawi\u0105 z XVII-wieczn\u0105 w\u0142osk\u0105 arpa tripla<\/em>. Irlandzkie dudy uilleann<\/em> pipes <\/em>zast\u0105pi\u0105 niemieckim h\u00fcmmelchen<\/em>, znanym z pism Praetoriusa, <\/em>zamiast skrzypiec irlandzkich wybior\u0105 instrument barokowy. Tani blaszany fla\u017colet \u2013 popularny w\u015br\u00f3d XIX-wiecznych irlandzkich robotnik\u00f3w \u2013 po\u017ceni\u0105 z wytworn\u0105 teorb\u0105 i viol\u0105 da gamba. I zaprosz\u0105 do wsp\u00f3lnego muzykowania ameryka\u0144skiego \u015bpiewaka o szkocko-irlandzkich korzeniach.<\/p>\n

Tak rodzi si\u0119 nowe Celtic Fusion \u2013 tym razem nie z punkiem ani bluegrassem, tylko z barokiem przepuszczonym przez filtr muzyki tradycyjnej. Ten pi\u0119kny maria\u017c mo\u017ce uwie\u015b\u0107 s\u0142uchacza nie tylko bogactwem brzmienia, ale i nieodpart\u0105 pot\u0119g\u0105 muzycznego \u017cywio\u0142u.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zanim z\u0142o\u017c\u0119 Pa\u0144stwu \u015bwi\u0105teczne \u017cyczenia, zapowiem jeszcze wydarzenia ostatniego dnia gda\u0144skiego festiwalu. Z popo\u0142udniowym wielkanocnym recitalem w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta wyst\u0105pi Krzysztof Garstka, graj\u0105c na klawesynie utwory z drugiego Notenb\u00fcchlein f\u00fcr Anna Magdalena Bach.\u00a0Tegoroczny Actus Humanus Resurrectio zako\u0144czy koncert zespo\u0142u Les Musiciens de Saint-Julien pod dyrekcj\u0105 Fran\u00e7ois Lazarevitcha i z udzia\u0142em tenora Roberta Getchella – … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8760","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8760","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8760"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8760\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8764,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8760\/revisions\/8764"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8760"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8760"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8760"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}