{"id":8897,"date":"2025-06-13T17:00:56","date_gmt":"2025-06-13T15:00:56","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8897"},"modified":"2025-06-13T17:00:56","modified_gmt":"2025-06-13T15:00:56","slug":"doktor-bull-i-jego-grzechy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8897","title":{"rendered":"Doktor Bull i jego grzechy"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni relacja z Getyngi w wersji angielskiej, p\u00f3\u017aniej zapiski z pierwszej (i nie ostatniej w tym roku) wizyty w Longborough Festival Opera, potem za\u015b Upi\u00f3r rusza w drog\u0119 do Brna, na now\u0105 i jedyn\u0105 w tym sezonie inscenizacj\u0119\u00a0Kr\u00f3la Rogera.\u00a0<\/em>Tymczasem gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144 z tegorocznego festiwalu Actus Humanus, a \u015bci\u015blej z recitalu wirgina\u0142owego Macieja Skrzeczkowskiego, 17 kwietnia w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta w Gda\u0144sku, z utworami klawiszowymi Johna Bulla.<\/p>\n

***<\/p>\n

Nie wiadomo, gdzie si\u0119 urodzi\u0142. Chodzi\u0142y s\u0142uchy, \u017ce by\u0142 synem londy\u0144skiego z\u0142otnika, niekt\u00f3rzy utrzymywali, \u017ce jego rodzina pochodzi\u0142a z Somerset, jeszcze inni wskazywali na zwi\u0105zki Johna Bulla z siedzib\u0105 diecezji Hereford w prowincji Canterbury. Wiadomo na pewno, \u017ce w roku 1582 zosta\u0142 organist\u0105 herefordzkiej katedry, co uwiarygodnia\u0142oby ostatni\u0105 z przedstawionych hipotez, jako \u017ce w tamtych czasach wirtuozi tego instrumentu wracali zwykle do macierzystej diecezji po studiach w innych o\u015brodkach \u2013 w przypadku Johna Bulla w Londynie, dok\u0105d trafi\u0142 w wieku mniej wi\u0119cej dziesi\u0119ciu lat jako \u015bpiewak ch\u00f3ru ch\u0142opi\u0119cego Chapel Royal, p\u00f3\u017aniej za\u015b zosta\u0142 cz\u0142onkiem konfraterni Worshipful Company of Merchant Taylors, zwi\u0105zanej z Kolegium \u015aw. Jana w Oksfordzie. Po powrocie do Hereford Bull obj\u0105\u0142 piecz\u0119 nad ch\u00f3rzystami tamtejszej katedry, potem kontynuowa\u0142 studia na Uniwersytecie Oksfordzkim, a po \u015bmierci swego mistrza Johna Blithemana otrzyma\u0142 stanowisko organisty w Royal Chapel. By\u0142o to w roku 1591 \u2013 rok p\u00f3\u017aniej Bull uzyska\u0142 w Oksfordzie tytu\u0142 doktora muzyki, a po up\u0142ywie sze\u015bciu lat, dzi\u0119ki rekomendacji samej kr\u00f3lowej El\u017cbiety, zosta\u0142 pierwszym profesorem nowo utworzonego Gresham College w londy\u0144skiej dzielnicy Holborn.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Katedra w Hereford. XVII-wieczna rycina V\u00e1clava Hollara z kolekcji Uniwersytetu w Toronto<\/p>\n

Wkr\u00f3tce potem barwna osobowo\u015b\u0107 Bulla ujawni\u0142a si\u0119 w pe\u0142nej krasie. Poniewa\u017c jego nominacja profesorska do Gresham College wi\u0105za\u0142a si\u0119 z obowi\u0105zkiem zamieszkania w Gresham House, a przydzielone mu pokoje wci\u0105\u017c zajmowa\u0142 pasierb fundatora uczelni, Bull naj\u0105\u0142 murarza, \u017ceby zburzy\u0107 \u015bcian\u0119 kwatery i bezceremonialnie wprowadzi\u0142 si\u0119 do obiecanych apartament\u00f3w. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej musia\u0142 zrzec si\u0119 stanowiska, oskar\u017cony o romans i sp\u0142odzenie dziecka z nieprawego \u0142o\u017ca z niejak\u0105 Elizabeth Walters. Mimo \u017ce od razu wyst\u0105pi\u0142 o pozwolenie na \u015blub i wkr\u00f3tce potem doczeka\u0142 si\u0119 c\u00f3rki z oficjaln\u0105 ma\u0142\u017conk\u0105, nigdy ju\u017c nie powr\u00f3ci\u0142 na londy\u0144sk\u0105 uczelni\u0119.<\/p>\n

Jakby tego by\u0142o ma\u0142o, chodzi\u0142y te\u017c s\u0142uchy, \u017ce kr\u00f3lowa El\u017cbieta wysy\u0142a\u0142a go wcze\u015bniej na misje szpiegowskie. Po jej \u015bmierci w 1603 Bull wst\u0105pi\u0142 na s\u0142u\u017cb\u0119 do kr\u00f3la Jakuba I Stuarta. W roku 1613 opu\u015bci\u0142 Angli\u0119 na dobre po kolejnym skandalu, zn\u00f3w oskar\u017cony o cudzo\u0142\u00f3stwo, uciekaj\u0105c do Flandrii nie tylko przed gniewem w\u0142adcy, lecz tak\u017ce George\u2019a Abbota, arcybiskupa Canterbury. William Trumbull, wys\u0142annik Anglii w Niderlandach, z pocz\u0105tku pr\u00f3bowa\u0142 kry\u0107 przyjaciela, potem jednak zmieni\u0142 zdanie i w trosce o w\u0142asne stanowisko napisa\u0142 do kr\u00f3la, \u017ce \u201eBull nie porzuci\u0142 s\u0142u\u017cby Waszej Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci z przyczyn religijnych ani z powodu jakiejkolwiek wyrz\u0105dzonej mu krzywdy. Wydosta\u0142 si\u0119 z Anglii ukradkiem, \u017ceby unikn\u0105\u0107 kary, na kt\u00f3r\u0105 w pe\u0142ni zas\u0142u\u017cy\u0142, i kt\u00f3r\u0105 r\u0119ka sprawiedliwo\u015bci powinna mu by\u0142a wymierzy\u0107 za jego rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107, cudzo\u0142o\u017cenie i inne ci\u0119\u017ckie przewiny\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Johna Bulla. Autor nieznany, 1589. Ze zbior\u00f3w Wydzia\u0142u Muzyki Uniwersytetu Oksfordzkiego<\/p>\n

Arcybiskup Canterbury oznajmi\u0142 zgorszony, \u017ce Bull \u201ewi\u0119cej mia\u0142 w sobie muzyki ni\u017c przyzwoito\u015bci, a w pozbawianiu dziewcz\u0105t dziewictwa r\u00f3wnie by\u0142 bieg\u0142y, jak w grze na wirginale i organach\u201d. Donos Trumbulla z pocz\u0105tku przysporzy\u0142 Bullowi k\u0142opot\u00f3w, wkr\u00f3tce jednak popad\u0142 w zapomnienie. Muzyk unikn\u0105\u0142 ekstradycji, osiad\u0142 na sta\u0142e w Anwerpii i z powodzeniem kontynuowa\u0142 karier\u0119 jako wirtuoz i budowniczy instrument\u00f3w. Po \u015bmierci w 1638 roku spocz\u0105\u0142 na cmentarzu obok tamtejszej katedry.<\/p>\n

P\u00f3\u017aniej mawiano, \u017ce w sztuce komponowania na instrumenty klawiszowe ust\u0119powa\u0142 jedynie Frescobaldiemu i Byrdowi. Dzi\u015b coraz wi\u0119cej przemawia za hipotez\u0105, \u017ce pod wieloma wzgl\u0119dami ich przewy\u017csza\u0142. Pozycja Bulla na tle innych kompozytor\u00f3w epoki wci\u0105\u017c jest przedmiotem muzykologicznych kontrowersji. Znaczna cz\u0119\u015b\u0107 jego dorobku zagin\u0119\u0142a podczas ucieczki do Niderland\u00f3w; pozosta\u0142e utwory cz\u0119sto b\u0142\u0119dnie przypisywano innym muzykom. Kompozycjom, w kt\u00f3rych przypadku autorstwo Bulla nie pozostawia\u0142o \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, zarzucano powierzchowno\u015b\u0107, przyznaj\u0105c zarazem, \u017ce pod wzgl\u0119dem bogactwa wykorzystanych \u015brodk\u00f3w bij\u0105 na g\u0142ow\u0119 wi\u0119kszo\u015b\u0107 analogicznej spu\u015bcizny z tego okresu. Bez w\u0105tpienia spory w tym udzia\u0142 mia\u0142o do\u015bwiadczenie Bulla w dziedzinie muzyki wokalnej, kt\u00f3re zaowocowa\u0142o znamienn\u0105 bezpo\u015brednio\u015bci\u0105 jego utwor\u00f3w.<\/p>\n

Zachowany i atrybuowany korpus muzyki klawiszowej Bulla, komponowanej z regu\u0142y bez wskazania konkretnego instrumentu, obejmuje oko\u0142o stu pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pozycji. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy innymi s\u0142ynne muzyczne \u201eautoportrety\u201d, opisuj\u0105ce j\u0119zykiem d\u017awi\u0119k\u00f3w charakter i osobowo\u015b\u0107 tw\u00f3rcy, jego ulotne odczucia i stany ducha (Doctor\u2019s Bull Good Night<\/em>; My Self<\/em>). Inne, jak dwana\u015bcie urzekaj\u0105cych bogactwem harmonicznym In Nomine<\/em>, nawi\u0105zuj\u0105 do XVI-wiecznej tradycji polifonicznych utwor\u00f3w instrumentalnych, wywiedzionych z sze\u015bciog\u0142osowej mszy Johna Tavenera na motywach antyfony na procesj\u0119 rezurekcyjn\u0105 Gloria tibi, Trinitas. <\/em>Nie zabrak\u0142o te\u017c w spu\u015bci\u017anie Bulla mistrzowskich opracowa\u0144 ta\u0144c\u00f3w, pe\u0142nych szybkich przebieg\u00f3w i arpeggiowanych akord\u00f3w, z melodi\u0105 prowadzon\u0105 cz\u0119sto w r\u00f3wnoleg\u0142ych tercjach. Niekt\u00f3re cechy warsztatu kompozytorskiego Bulla \u2013 cho\u0107by \u015bmia\u0142e progresje enharmoniczne i nieregularne wzorce rytmiczne \u2013 tworz\u0105 zaskakuj\u0105cy kontrast z do\u015b\u0107 zachowawczym podej\u015bciem do formy i walor\u00f3w brzmieniowych jego miniatur klawiszowych, pozornie wychodz\u0105cych naprzeciw gustom \u00f3wczesnych odbiorc\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jan Wildens,\u00a0Panorama Antwerpii<\/em>, 1596-1618. Kolekcja prywatna<\/p>\n

Muzyka Bulla okaza\u0142a si\u0119 jednak na tyle nowatorska, by zainspirowa\u0107 jego r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w i m\u0142odszych koleg\u00f3w na kontynencie \u2013 mi\u0119dzy innymi s\u0142ynnego \u201eOrfeusza z Amsterdamu\u201d, czyli Jana Pieterszoona Sweelincka, jego ucznia Samuela Scheidta, kt\u00f3rego utwory zwraca\u0142y uwag\u0119 niezwyk\u0142\u0105 dba\u0142o\u015bci\u0105 o detale faktury i podobn\u0105 jak u Bulla sk\u0142onno\u015bci\u0105 do urozmaicania schemat\u00f3w rytmicznych, a tak\u017ce wielu p\u00f3\u017aniejszych przedstawicieli p\u00f3\u0142nocnoniemieckiej szko\u0142y organowej.<\/p>\n

Bull sp\u0119dzi\u0142 na niderlandzkim wygnaniu prawie pi\u0119tna\u015bcie lat. Zyska\u0142 wielu przyjaci\u00f3\u0142. Cieszy\u0142 si\u0119 wielk\u0105 estym\u0105 w\u015br\u00f3d tamtejszych kompozytor\u00f3w. Przekona\u0142 ich, \u017ce przyczyn\u0105 jego ucieczki z ojczyzny by\u0142 donos, i\u017c jest wyznania katolickiego i w zwi\u0105zku z tym nie mo\u017ce uzna\u0107 Jego Kr\u00f3lewskiej Mo\u015bci za g\u0142ow\u0119 Ko\u015bcio\u0142a, co w Anglii uznawano w\u00f3wczas za zbrodni\u0119 zagro\u017con\u0105 kar\u0105 \u015bmierci. Kiedy jednak ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w niejednoznaczn\u0105 muzyk\u0119 klawiszow\u0105 Bulla, spomi\u0119dzy wirtuozowskich pasa\u017cy i figuracji wy\u0142oni si\u0119 nieutulona t\u0119sknota libertyna: za ciep\u0142em kobiecych cia\u0142, za figlarnym \u015bmiechem schowanych pod \u0142\u00f3\u017ckiem dziewek s\u0142u\u017cebnych, za nami\u0119tnym spojrzeniem pi\u0119knej, lecz sfrustrowanej m\u0119\u017catki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni relacja z Getyngi w wersji angielskiej, p\u00f3\u017aniej zapiski z pierwszej (i nie ostatniej w tym roku) wizyty w Longborough Festival Opera, potem za\u015b Upi\u00f3r rusza w drog\u0119 do Brna, na now\u0105 i jedyn\u0105 w tym sezonie inscenizacj\u0119\u00a0Kr\u00f3la Rogera.\u00a0Tymczasem gar\u015b\u0107 wspomnie\u0144 z tegorocznego festiwalu Actus Humanus, a \u015bci\u015blej z recitalu wirgina\u0142owego Macieja Skrzeczkowskiego, … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8897","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8897","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8897"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8897\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8901,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8897\/revisions\/8901"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8897"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8897"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8897"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}