{"id":8953,"date":"2025-07-21T16:13:37","date_gmt":"2025-07-21T14:13:37","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8953"},"modified":"2025-07-21T20:23:25","modified_gmt":"2025-07-21T18:23:25","slug":"primus-inter-pares","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=8953","title":{"rendered":"Primus inter pares"},"content":{"rendered":"

Wspomina\u0142am ju\u017c kilka razy, \u017ce w przysz\u0142ym roku prawie ca\u0142y \u015bwiat muzyczny b\u0119dzie \u015bwi\u0119towa\u0142 150. rocznic\u0119 prapremiery Pier\u015bcienia Nibelunga\u00a0<\/em>na pierwszym festiwalu w Bayreuth. Niestety, polskim melomanom zn\u00f3w pozostaje liczy\u0107 na \u0142ut szcz\u0119\u015bcia w zdobywaniu bilet\u00f3w na spektakle i koncerty za granic\u0105 – albo poprzesta\u0107 na transmisjach, retransmisjach i streamingach najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 wagnerowskiego jubileuszu. Z pewno\u015bci\u0105 jednym z najciekawszych b\u0119dzie europejska trasa koncertowa solist\u00f3w oraz muzyk\u00f3w Dresdner Festspielorchester i Concerto K\u00f6ln pod batut\u0105 Kenta Nagano, z Ringiem <\/em>na instrumentach z epoki, przygotowywanym od lat przez zesp\u00f3\u0142 ekspert\u00f3w pod dyrekcj\u0105 Jana Vogla, w kontek\u015bcie historycznym i zgodnie z \u00f3wczesn\u0105 praktyk\u0105 wykonawcz\u0105.<\/p>\n

Ze sztuk\u0105 dyrygenck\u0105 Nagano zetkn\u0119\u0142am si\u0119 na \u017cywo jeszcze w ubieg\u0142ym stuleciu. Mia\u0142am do niej w\u00f3wczas stosunek niejednoznaczny: przewa\u017cnie wzbudza\u0142a we mnie zachwyt, czasem gwa\u0142towny sprzeciw. Jesieni\u0105 2002 roku uda\u0142o mi si\u0119 z nim spotka\u0107 w Berlinie (Nagano by\u0142 w\u00f3wczas szefem Deutsche Symphonie-Orchester), w przerwie pr\u00f3by do nagrania Chrystusa na G\u00f3rze Oliwnej<\/em> Beethovena – w malowniczej uniwersyteckiej dzielnicy Dahlem. Rozmawiali\u015bmy d\u0142ugo i na r\u00f3\u017cne tematy. Zebrane materia\u0142y wykorzysta\u0142am mi\u0119dzy innymi w radiowej Dw\u00f3jce i w „Ruchu Muzycznym”. Wr\u00f3ci\u0142am do nich po blisko dwudziestu trzech latach, \u017ceby podzieli\u0107 si\u0119 z Pa\u0144stwem kilkoma wci\u0105\u017c aktualnymi wypowiedziami Kenta Nagano: jednego z najwybitniejszych dyrygent\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, a zarazem r\u00f3wnego po\u015br\u00f3d r\u00f3wnych sobie muzyk\u00f3w. Po tej w\u0142a\u015bnie rozmowie zachwyt przewa\u017cy\u0142 nad sprzeciwem. I tak mi zosta\u0142o do dzi\u015b.<\/p>\n

***<\/p>\n

Kent Nagano o pracy z DSO:<\/em><\/p>\n

Moi instrumentali\u015bci s\u0105 niezwykle oddani \u2013 nie tylko kompozytorom i tworzonej przez nich muzyce, lecz tak\u017ce swojej artystycznej powinno\u015bci. Nigdy nie wyznaczamy ram czasowych naszej pracy. Ko\u0144czymy pr\u00f3b\u0119 dopiero w\u00f3wczas, kiedy muzycy uznaj\u0105, \u017ce pod wzgl\u0119dem muzycznym nie ma ju\u017c nic do dodania. Doceniam ich zaanga\u017cowanie \u2013 uwa\u017cam, \u017ce DSO jest wspania\u0142ym zespo\u0142em, umiej\u0105cym si\u0119 podporz\u0105dkowa\u0107 najwy\u017cszemu autorytetowi, jakim jest jako\u015b\u0107 wykonania, kt\u00f3re daje z kolei poczucie spe\u0142nienia zwyk\u0142ych ludzkich marze\u0144.<\/p>\n

…o przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra wskazuje drog\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107:<\/em><\/p>\n

Ograniczanie repertuaru do konkretnej stylistyki uwa\u017cam za pomys\u0142 niefortunny. Studiowa\u0142em kompozycj\u0119 i gr\u0119 na fortepianie, jestem te\u017c zapalonym wielbicielem opery. Moje wykszta\u0142cenie i upodobania sk\u0142aniaj\u0105 mnie zar\u00f3wno ku tw\u00f3rczo\u015bci symfonicznej, jak operowej. Czuj\u0119 si\u0119 przynale\u017cny do swojej epoki i zwracam baczn\u0105 uwag\u0119 na wszystko, co dzieje si\u0119 wok\u00f3\u0142. Dzi\u0119ki temu zyskuj\u0119 perspektyw\u0119, daj\u0105c\u0105 poczucie ci\u0105g\u0142o\u015bci mi\u0119dzy tym, co by\u0142o, a tym, co dopiero nadejdzie. Zrozumienie dorobku naszej kultury wymaga odwo\u0142ania si\u0119 do przesz\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra wska\u017ce nam drog\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z ogromnym poszanowaniem tradycji i konieczno\u015bci\u0105 zg\u0142\u0119biania tw\u00f3rczo\u015bci minionych epok. Chc\u0105c z tradycji czerpa\u0107, musimy najpierw dobrze j\u0105 pozna\u0107. Pr\u00f3by wywodzenia koncepcji artystycznych wy\u0142\u0105cznie z tera\u017aniejszo\u015bci s\u0105 z g\u00f3ry skazane na niepowodzenie. Z kolei zapatrzenie w przesz\u0142o\u015b\u0107, bez \u015bwiadomo\u015bci tego, co dzieje si\u0119 teraz, mo\u017ce zwie\u015b\u0107 nas na manowce \u2013 przypomina prowadzenie samochodu ze wzrokiem wbitym w lusterko wsteczne, kt\u00f3re przekazuje nam tylko zwierciadlany obraz rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kent Nagano kiedy\u015b. Fot. Felix Broede<\/p>\n

…o tym, jak rodzi si\u0119 interpretacja:<\/em><\/p>\n

Zaczynam pracowa\u0107 nad utworem w domu: przy biurku albo przy fortepianie. Niejedna partytura przele\u017ca\u0142a si\u0119 u mnie co najmniej p\u00f3\u0142 roku. W tej chwili przygotowuj\u0119 dwadzie\u015bcia kilka kompozycji naraz. W muzyce podobnie jak w \u017cyciu: najwa\u017cniejszy jest dystans. Opanowanie materia\u0142u wymaga cierpliwo\u015bci. Dopiero z czasem mo\u017cna przyst\u0105pi\u0107 do kszta\u0142towania samej interpretacji, wychwyci\u0107 wszelkie niuanse, zg\u0142\u0119bi\u0107 zamierzenia kompozytora. Staram si\u0119 wystrzega\u0107 czysto emocjonalnych reakcji \u2013 kt\u00f3re sk\u0105din\u0105d maj\u0105 du\u017ce znaczenie, wp\u0142ywaj\u0105 bowiem na pierwotny, ca\u0142o\u015bciowy odbi\u00f3r dzie\u0142a. Spontaniczne odruchy s\u0105 istotnym elementem kreacji artystycznej, musi ona jednak si\u0119gn\u0105\u0107 znacznie g\u0142\u0119biej \u2013 do zawartego w kompozycji przes\u0142ania, do jej tre\u015bci muzycznej. Kiedy jestem ju\u017c got\u00f3w przedstawi\u0107 partytur\u0119 zespo\u0142owi, z regu\u0142y unikam pracy w poszczeg\u00f3lnych sekcjach, od razu przyst\u0119puj\u0105c do kszta\u0142towania interpretacji jako ca\u0142o\u015bci. Przed laty skupia\u0142em uwag\u0119 przede wszystkim na zgodno\u015bci wykonania ze wskaz\u00f3wkami zawartymi w nutach, przechodz\u0105c do bardziej skomplikowanych zagadnie\u0144 dopiero w\u00f3wczas, kiedy uda\u0142o mi si\u0119 wyszlifowa\u0107 detale. Bardzo wielu dyrygent\u00f3w post\u0119puje zreszt\u0105 w ten spos\u00f3b. Z mojego punktu widzenia najbardziej fascynuj\u0105cym aspektem pracy nad utworem jest mo\u017cliwo\u015b\u0107 podzielenia si\u0119 swoj\u0105 koncepcj\u0105 z zespo\u0142em. Dzi\u0119ki temu unikam rutyny. Wszyscy jeste\u015bmy artystami \u2013 zar\u00f3wno kompozytor, jak dyrygent i jego muzycy. Odwo\u0142ujemy si\u0119 do ludzkich emocji, do naszego intelektu, wra\u017cliwo\u015bci i potencja\u0142u tw\u00f3rczego. Kiedy mo\u017cna si\u0119 tym podzieli\u0107 z wykonawcami, poszczeg\u00f3lne aspekty kreacji przenikaj\u0105 si\u0119 nawzajem. Uczymy si\u0119 od siebie nie tylko pojmowa\u0107 czysto matematyczn\u0105 struktur\u0119 utworu, lecz tak\u017ce wnika\u0107 w jego kolorystyk\u0119 i brzmienie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Kent Nagano dzi\u015b. Fot. Lyodo Kaneko<\/p>\n

…i to tym, kim jest dyrygent:<\/em><\/p>\n

Zastan\u00f3wmy si\u0119 nad samym znaczeniem s\u0142owa. Wsp\u00f3\u0142czesna definicja tego zawodu bardzo daleko odesz\u0142a od pierwotnej etymologii. Pod poj\u0119ciem \u201edyrygent\u201d rozumiemy osob\u0119 obdarzon\u0105 niewzruszonym autorytetem, dow\u00f3dc\u0119 prowadz\u0105cego orkiestr\u0119 do boju. Koncepcja sztuki dyrygenckiej obros\u0142a w swoist\u0105 mitologi\u0119. Wynika to mi\u0119dzy innymi z odniesie\u0144 poj\u0119cia \u201econductor\u201d do \u0142aci\u0144skiego czasownika \u201econducere\u201d, kt\u00f3ry znaczy \u201eprowadzi\u0107\u201d, \u201es\u0142u\u017cy\u0107 za przewodnika\u201d. Mo\u017cna go te\u017c jednak t\u0142umaczy\u0107 w kontek\u015bcie terminologii fizycznej, w kt\u00f3rej okre\u015bla substancj\u0119 przewodz\u0105c\u0105 impuls. Przyznam, \u017ce takie podej\u015bcie jest mi znacznie bli\u017csze: chcia\u0142bym by\u0107 w\u0142a\u015bnie takim \u201eprzewodnikiem\u201d, przenosz\u0105cym z orkiestry na publiczno\u015b\u0107 potencja\u0142 wyrazowy dzie\u0142a. Zamiast agresywnie narzuca\u0107 swoj\u0105 wizj\u0119 interpretacji, staram si\u0119 pe\u0142ni\u0107 funkcj\u0119 katalizatora, wydobywaj\u0105cego z zespo\u0142u maksimum tw\u00f3rczej ekspresji.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wspomina\u0142am ju\u017c kilka razy, \u017ce w przysz\u0142ym roku prawie ca\u0142y \u015bwiat muzyczny b\u0119dzie \u015bwi\u0119towa\u0142 150. rocznic\u0119 prapremiery Pier\u015bcienia Nibelunga\u00a0na pierwszym festiwalu w Bayreuth. Niestety, polskim melomanom zn\u00f3w pozostaje liczy\u0107 na \u0142ut szcz\u0119\u015bcia w zdobywaniu bilet\u00f3w na spektakle i koncerty za granic\u0105 – albo poprzesta\u0107 na transmisjach, retransmisjach i streamingach najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 wagnerowskiego jubileuszu. Z pewno\u015bci\u0105 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-8953","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8953","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=8953"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8953\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8958,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/8953\/revisions\/8958"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=8953"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=8953"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=8953"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}