{"id":903,"date":"2015-11-26T20:35:22","date_gmt":"2015-11-26T19:35:22","guid":{"rendered":"http:\/\/atorod.pl\/?p=903"},"modified":"2022-06-11T12:32:17","modified_gmt":"2022-06-11T10:32:17","slug":"czym-nasze-zycie-gra","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=903","title":{"rendered":"Czym nasze \u017cycie? Gr\u0105!"},"content":{"rendered":"

Kiedy w moskiewskim Teatrze Bolszoj szed\u0142 Sadko<\/em> i w partii tytu\u0142owej mia\u0142 wyst\u0105pi\u0107 Georgij Nelepp, mi\u0142o\u015bnicy opery wykupywali bilety z wielomiesi\u0119cznym wyprzedzeniem i zje\u017cd\u017cali na przedstawienie z ca\u0142ego Zwi\u0105zku Radzieckiego. Wysoki, z gruba ciosany, a mimo to przystojny, \u0142\u0105cz\u0105cy nienagann\u0105 prezencj\u0119 sceniczn\u0105 z pe\u0142nym dostoje\u0144stwa gestem aktorskim, przyci\u0105ga\u0142 do teatru nie tylko wielbicieli pi\u0119knego \u015bpiewu. Rosjanie kochali swoich primi uomini <\/em>– cho\u0107 wi\u0119cej by\u0142o w\u015br\u00f3d nich \u015bpiewak\u00f3w obdarzonych lekkim, przejrzystym jak kryszta\u0142 g\u0142osem lirycznym, ni\u017c spadkobierc\u00f3w tradycji Niko\u0142aja Fignera, pierwszego odtw\u00f3rcy partii Hermana i Vaudemonta w operach Czajkowskiego, jednego z najs\u0142ynniejszych carskich tenor\u00f3w dramatycznych. Takie per\u0142y, jak Iwan Jerszow i Anton Bonaczycz, trafia\u0142y si\u0119 sporadycznie. Nelepp po dzi\u015b dzie\u0144 uchodzi za fenomen w tym wzgl\u0119dzie, niedo\u015bcignionego wykonawc\u0119 specyficznie rosyjskich partii „bohaterskich”, by\u0107 mo\u017ce najlepszego w dziejach protagonist\u0119 Damy pikowej<\/em>. Znany jest wszak\u017ce nielicznym – z powod\u00f3w do\u015b\u0107 z\u0142o\u017conych i nie w pe\u0142ni wyja\u015bnionych, jak cz\u0119sto w ZSRR bywa\u0142o.<\/p>\n

Biografi\u0119 na Wikipedii ma tylko po niemiecku, japo\u0144sku, arabsku, ukrai\u0144sku i rosyjsku. Urodzi\u0142 si\u0119 w 1904 roku we wsi Bobrujki na obszarze dzisiejszej Ukrainy, w\u00f3wczas w granicach tak zwanego Lewobrze\u017ca Ukrainy Naddnieprza\u0144skiej, w guberni czernihowskiej Imperium. \u015apiewa\u0142 od dziecka, jak to w tamtych stronach. Wst\u0105pi\u0142 do Armii Czerwonej w wieku lat pi\u0119tnastu. Cztery lata p\u00f3\u017aniej zosta\u0142 oddelegowany na nauk\u0119 topografii wojskowej do Piotrogrodu (w 1924 roku przemianowanego na Leningrad). Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce piotrogrodzka szko\u0142a topograf\u00f3w le\u017ca\u0142a w bliskim s\u0105siedztwie konserwatorium i wie\u015bci o czerwonoarmiejcu z g\u0142osem jak dzwon roznios\u0142y si\u0119 lotem b\u0142yskawicy. M\u0142odego Neleppa zaci\u0105gni\u0119to nieomal si\u0142\u0105 przed oblicze samego G\u0142azunowa. Wys\u0142ucha\u0142, pochwali\u0142 i skierowa\u0142 go do klasy Josifa Tomarsa, znakomitego, dzi\u015b ca\u0142kiem ju\u017c zapomnianego tenora dramatycznego.<\/p>\n

\"x_3360e92d\"<\/a><\/p>\n

Georgij Nelepp jako Florestan w Fideliu<\/em>.<\/p>\n

Nelepp zadebiutowa\u0142 na scenie Teatru Maryjskiego w lutym 1929 roku, jeszcze podczas studi\u00f3w. Krytycy – w\u015br\u00f3d nich zaprzyja\u017aniony z Szostakowiczem Iwan Sollerty\u0144ski – z miejsca zwr\u00f3cili uwag\u0119 na jego niezwyk\u0142y potencja\u0142 wokalny i dramatyczny. M\u0142ody \u015bpiewak odznacza\u0142 si\u0119 niezwyk\u0142ym zapa\u0142em i pracowito\u015bci\u0105, szybko uczy\u0142 si\u0119 r\u00f3l i sumiennie pracowa\u0142 nad rysunkiem postaci. W 1939 dochrapa\u0142 si\u0119 pierwszego wa\u017cnego odznaczenia – Zas\u0142u\u017conego Artysty RFSRR; wkr\u00f3tce potem, w 1942, otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Stalinowsk\u0105 I klasy za rol\u0119 Jurija w Czarodziejce <\/em>Czajkowskiego. W Maryjskim wyst\u0119powa\u0142 prawie do ko\u0144ca wojny. W 1944 roku skorzysta\u0142 z zaproszenia moskiewskiego Teatru Bolszoj, kt\u00f3ry szuka\u0142 nowych solist\u00f3w po powrocie zespo\u0142u z ewakuacji. Dosta\u0142 anga\u017c z poca\u0142owaniem w r\u0119k\u0119 i rozpocz\u0105\u0142 triumfalny poch\u00f3d przez kolejne inscenizacje sto\u0142ecznej sceny. Opr\u00f3cz wspomnianego ju\u017c Sadka \u015bpiewa\u0142 g\u0142\u00f3wne partie w Pskowiance, <\/em>Nocy majowej <\/em>i Bajce o carze Sa\u0142tanie<\/em> Rimskiego-Korsakowa, w operach Glinki (Sobinin w Iwanie Susaninie<\/em> i Finn w Rus\u0142anie i Ludmile<\/em>), Musorgskiego (Samozwaniec w Borysie<\/em> i Golicyn w Chowa\u0144szczy\u017anie<\/em>). Wyst\u0119powa\u0142 w dzie\u0142ach innych kompozytor\u00f3w s\u0142owia\u0144skich (za rol\u0119 Jenika w Sprzedanej narzeczonej<\/em> dosta\u0142 kolejn\u0105 Nagrod\u0119 Stalinowsk\u0105, \u015bpiewa\u0142 r\u00f3wnie\u017c Jontka w Halce – <\/em>warto doda\u0107, \u017ce obydwie opery nagra\u0142 pod batut\u0105 Kiry\u0142a Kondraszyna). Zapad\u0142 w pami\u0119\u0107 jako rewelacyjny Don Jos\u00e9, porywaj\u0105cy Radames i fenomenalny, chwalony tak\u017ce przez Niemc\u00f3w Florestan. Do historii przeszed\u0142 jednak dzi\u0119ki niezr\u00f3wnanym interpretacjom „ci\u0119\u017cszych” partii z oper Czajkowskiego, na czele z Hermanem z Damy pikowej<\/em>. <\/span><\/p>\n

Krytycy piali z zachwytu nad jego pot\u0119\u017cnym i d\u017awi\u0119cznym, a przy tym zaskakuj\u0105co ciep\u0142ym w barwie i gi\u0119tkim tenorem, wychwalali te\u017c jego nieskaziteln\u0105 technik\u0119 i umiej\u0119tno\u015b\u0107 tworzenia wielowymiarowych, poruszaj\u0105cych postaci. Publiczno\u015b\u0107 wali\u0142a do teatru drzwiami i oknami. Koledzy jednak go unikali. Je\u015bli wierzy\u0107 s\u0142owom Galiny Wiszniewskiej – ulubionej partnerki scenicznej Neleppa, kt\u00f3ra wyda\u0142a swoj\u0105 s\u0142ynn\u0105 autobiografi\u0119 w 1984 roku, prawie trzydzie\u015bci lat po \u015bmierci \u015bpiewaka – nie bez przyczyny. Prawda zacz\u0119\u0142a wychodzi\u0107 na jaw w 1956 roku, wraz z wypuszczanymi na wolno\u015b\u0107 wi\u0119\u017aniami GU\u0141AG-u. Wielu z nich zadenuncjowa\u0142 Nelepp, charyzmatyczny artysta, a zarazem bezlitosny intrygant i gorliwy wsp\u00f3\u0142pracownik NKWD.<\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce by\u0142 w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce Niko\u0142aj Pieczkowski, starszy od Neleppa o osiem lat solista opery leningradzkiej i w swoim czasie ulubieniec tamtejszej publiczno\u015bci. Wyst\u0119powali w podobnym repertuarze: w 1937 roku Pieczkowski zast\u0105pi\u0142 niedysponowanego Neleppa w czwartym akcie Carmen <\/em>i dosta\u0142 frenetyczne brawa ju\u017c po pierwszym wej\u015bciu. Kiedy dosz\u0142o do sytuacji odwrotnej i Nelepp w ostatniej chwili zmieni\u0142 chorego Pieczkowskiego w partii Hermana, cz\u0119\u015b\u0107 widz\u00f3w pomaszerowa\u0142a do kasy i za\u017c\u0105da\u0142a zwrotu pieni\u0119dzy za bilety. \u015awiadkowie tamtych wydarze\u0144 przyznaj\u0105, \u017ce Nelepp mia\u0142 lepsze warunki wokalne, ust\u0119powa\u0142 jednak Pieczkowskiemu aktorsko. Jego rywal mia\u0142 wielk\u0105 charyzm\u0119 i znakomity warsztat, doskonalony przez lata pod okiem samego Stanis\u0142awskiego. Pono\u0107 gdy wchodzi\u0142 na scen\u0119, widowni\u0119 przebiega\u0142 dreszcz – \u0142atwo to sobie wyobrazi\u0107, por\u00f3wnuj\u0105c cho\u0107by zdj\u0119cia sceniczne obydwu artyst\u00f3w. Nagrania por\u00f3wnywa\u0107 trudniej, bo w archiwach nie zosta\u0142o prawie nic po Pieczkowskim.<\/p>\n

\"324_001\"<\/a><\/p>\n

Niko\u0142aj Pieczkowski w roli Don Jos\u00e9<\/span>go w Carmen. <\/em><\/p>\n

Kiedy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 blokada Leningradu, Pieczkowski utkn\u0105\u0142 w odleg\u0142ej o kilkadziesi\u0105t kilometr\u00f3w daczy, gdzie opiekowa\u0142 si\u0119 chor\u0105 matk\u0105. Podobno kontaktowa\u0142 si\u0119 z radzieckimi w\u0142adzami miasta, przekazywa\u0142 im cenne informacje, wspomaga\u0142 okoliczn\u0105 ludno\u015b\u0107 i \u017co\u0142nierzy partyzantki. Roznios\u0142a si\u0119 jednak wie\u015b\u0107, \u017ce wsp\u00f3\u0142pracuje z okupantem, \u017ce \u015bpiewa za niemieckie pieni\u0105dze w krajach ba\u0142tyckich, ba, je\u017adzi na go\u015bcinne wyst\u0119py do Niemiec. Do zarzut\u00f3w o kolaboracj\u0119 do\u0142\u0105czy\u0142y wkr\u00f3tce plotki, \u017ce Pieczkowski jest homoseksualist\u0105. Po zako\u0144czeniu wojny artysta przedosta\u0142 si\u0119 do Moskwy z zamiarem z\u0142o\u017cenia obszernych wyja\u015bnie\u0144. Aresztowano go tu\u017c po przybyciu do stolicy. W listopadzie 1945 roku zosta\u0142 skazany na dziesi\u0119\u0107 lat \u0142agru – na mocy dora\u017anego wyroku speckomisji. Trafi\u0142 do obozu za ko\u0142em polarnym. Nie da\u0142 si\u0119 z\u0142ama\u0107: zorganizowa\u0142 wi\u0119zienn\u0105 trup\u0119 teatraln\u0105, z kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o mu si\u0119 wystawi\u0107 a\u017c trzy opery, Pajace<\/em>, Dam\u0119 pikow\u0105 <\/em>i Carmen. <\/em>Po wyj\u015bciu z \u0142agru nie wr\u00f3ci\u0142 na wielk\u0105 scen\u0119. Wyst\u0119powa\u0142 mi\u0119dzy innymi w Rydze i Swierd\u0142owsku, dosta\u0142 prac\u0119 w leningradzkim domu kultury, za\u0142o\u017cy\u0142 i prowadzi\u0142 w\u0142asny ch\u00f3r amatorski. Zmar\u0142 w 1966, niespe\u0142na rok po ostatnich koncertach w Leningradzie, na kt\u00f3rych zn\u00f3w \u015bpiewa\u0142 przed widowni\u0105 wyprzedan\u0105 do ostatniego miejsca.<\/p>\n

Dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej, niespe\u0142na rok przed \u015bmierci\u0105 Neleppa, za kulisami moskiewskiej sceny pojawi\u0142a si\u0119 starsza kobieta i poprosi\u0142a o chwil\u0119 rozmowy z pierwszym tenorem. Kiedy Nelepp wyszed\u0142 jej na spotkanie, uderzy\u0142a go w twarz i wyzwa\u0142a od zdrajc\u00f3w. Po chwili zamieszania wyja\u015bni\u0142a, \u017ce stoj\u0105cy przed ni\u0105 podlec wys\u0142a\u0142 do \u0142agr\u00f3w dziesi\u0105tki niewinnych ludzi. Nelepp zmar\u0142 wkr\u00f3tce p\u00f3\u017aniej, 18 czerwca 1957 roku. Mia\u0142 zaledwie pi\u0119\u0107dziesi\u0105t trzy lata.<\/p>\n

„Czym nasze \u017cycie? Gr\u0105! Dobro i z\u0142o? To tylko mrzonki! Praca, uczciwo\u015b\u0107? Bajki dla niewiast!” – \u015bpiewa na wp\u00f3\u0142 oszala\u0142y Herman w III akcie Damy pikowej. <\/em>Nie spos\u00f3b dzi\u015b ustali\u0107, kto za spraw\u0105 Neleppa wyl\u0105dowa\u0142 w lodowym piekle Arktyki. Je\u015bli w\u015br\u00f3d ofiar jego donosicielstwa znalaz\u0142 si\u0119 tak\u017ce Pieczkowski, losy obydwu potoczy\u0142y si\u0119 jak w finale arcydzie\u0142a Czajkowskiego. Dzi\u015b ty, jutro ja. Karta Neleppa odwraca\u0142a si\u0119 d\u0142ugo. Pieczkowski i tak go prze\u017cy\u0142. Nie zdo\u0142a\u0142 jednak odebra\u0107 Neleppowi tytu\u0142u najwi\u0119kszego Hermana w dziejach fonografii.<\/p>\n