Od tamtej pory stworzy\u0142 ich co najmniej czterdzie\u015bci. Zdumiewaj\u0105ce, ile dotrwa\u0142o do naszych czas\u00f3w: wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze potwierdzaj\u0105 autorstwo 27 operowych partytur Cavalliego. Co jeszcze bardziej zdumiewaj\u0105ce, jego dzie\u0142a zacz\u0119\u0142y kr\u0105\u017cy\u0107 po teatrach innych w\u0142oskich miast ju\u017c w po\u0142owie XVII wieku. Wszystkie odznaczaj\u0105 si\u0119 p\u0142ynno\u015bci\u0105 narracji, specyficzn\u0105 cantabilit\u00e0<\/em>, czyli \u015bpiewno\u015bci\u0105 nami\u0119tnych recytatyw\u00f3w przeplecionych z pe\u0142nymi emocji ariami, oraz niepospolitym nerwem dramatycznym. Tonalno\u015b\u0107 dur-moll jeszcze si\u0119 w tej muzyce krystalizuje, sporo w niej dysonans\u00f3w i du\u017cych skok\u00f3w interwa\u0142owych. Zwraca jednak uwag\u0119 sp\u00f3jno\u015b\u0107 warstwy d\u017awi\u0119kowej z charakterem postaci \u2013 skrajnie zr\u00f3\u017cnicowanych, po szekspirowsku prze\u0142amuj\u0105cych powag\u0119 sytuacji elementami komizmu i groteski. Bohaterowie tragiczni przepychaj\u0105 si\u0119 na scenie z typami z commedii dell\u2019arte, wznios\u0142y mit zderza si\u0119 z g\u0142osem ludu, niedole i uniesienia kochank\u00f3w \u2013 z opini\u0105 weneckiej ulicy.<\/p>\n Pompeo Magno<\/em>. Max Emanuel Cen\u010di\u0107 (Pompeo) i Valer Sabadus (Servilio). Fot. Clemens Manser<\/p>\n Max Emanuel Cen\u010di\u0107 na premier\u0119 festiwalu wybra\u0142 p\u00f3\u017an\u0105 oper\u0119 Cavalliego \u2013 dramat heroiczny Pompeo Magno<\/em> (1666), ostatni\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tak zwanej trylogii republika\u0144skiej, na kt\u00f3r\u0105 z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 tak\u017ce opery Scipione affricano <\/em>i Muzio Scevola<\/em>. Wszystkie trzy powsta\u0142y po powrocie kompozytora z Francji, gdzie przebywa\u0142 ponad dwa lata, \u015bci\u0105gni\u0119ty na dw\u00f3r Ludwika XIV przez kardyna\u0142a Mazariniego. Po fiasku pot\u0119\u017cnej, pi\u0119cioaktowej tragedii L\u2019Ercole amante<\/em>, napisanej na inauguracj\u0119 paryskiej Salle des Machines w 1662 roku, Cavalli zarzek\u0142 si\u0119 uroczy\u015bcie, \u017ce w \u017cyciu ju\u017c si\u0119 nie we\u017amie za \u017cadn\u0105 oper\u0119. D\u0142ugo nie wytrzyma\u0142. Wenecka premiera Scipione <\/em>odby\u0142a si\u0119 ju\u017c w 1664, w Teatro Santi Giovanni e Paolo, pozosta\u0142e dwie opery \u2013 rok po roku \u2013 wystawiono w Teatro di San Salvador. Autorem librett do ca\u0142ej trylogii by\u0142 Nicol\u00f2 Minato, poeta niezwykle p\u0142odny, a przy tym zafascynowany tematyk\u0105 historyczn\u0105. Co nie zmienia faktu, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a do biografii Pompejusza \u2013 przede wszystkim \u017bywoty r\u00f3wnoleg\u0142e <\/em>Plutarcha \u2013 potraktowa\u0142 z i\u015bcie weneck\u0105 niefrasobliwo\u015bci\u0105. Z przekazem greckiego historyka zgadza si\u0119 bodaj tylko tryumfalny wjazd dow\u00f3dcy do Rzymu po trzeciej, zwyci\u0119skiej wojnie z Mitrydatesem. Reszta jest splotem r\u00f3wnie nieprawdopodobnych, ile nami\u0119tnych intryg mi\u0142osnych, oraz niewoln\u0105 od sarkazmu satyr\u0105 na rzeczywisto\u015b\u0107 polityczn\u0105 \u00f3wczesnej Wenecji. Satyr\u0105 tragiczn\u0105, jak zwykle jednak zaludnion\u0105 mn\u00f3stwem komicznych postaci; wzbogacon\u0105 do\u015bwiadczeniami Cavalliego z traumatycznych do\u015bwiadcze\u0144 w Pary\u017cu, kt\u00f3re mimo wszystko pobudzi\u0142y jego w\u0142osk\u0105 wyobra\u017ani\u0119; z mn\u00f3stwem wirtuozowskich arii, znacznie bardziej rozbudowanych ni\u017c w utworach z pocz\u0105tk\u00f3w jego weneckiej kariery.<\/p>\n Po kilku znakomitych premierach z lat ostatnich Cen\u010di\u0107 wreszcie osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142ni\u0119. Wyre\u017cyserowa\u0142 spektakl, w kt\u00f3rym ani nie zamkn\u0105\u0142 dzie\u0142a w klatce bezdusznej rekonstrukcji, ani nie przystawi\u0142 go na si\u0142\u0119 do oczekiwa\u0144 wsp\u00f3\u0142czesnej widowni. Zrobi\u0142 przedstawienie w barwach rzeczywisto\u015bci zapami\u0119tanej z dzieci\u0144stwa \u2013 w odnowionym duchu teatru Jean-Louisa Martinoty\u2019ego, kt\u00f3ry otwiera\u0142 nam oczy na mechanizm opery barokowej ju\u017c w latach siedemdziesi\u0105tych. To nie do ko\u0144ca prawda, \u017ce jedna z ostatnich oper Cavalliego doczeka\u0142a si\u0119 powt\u00f3rnego wystawienia dopiero w Operze Margrabi\u00f3w. Na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych, w wersji dalekiej od pierwowzoru, Raymond Leppard pokaza\u0142 j\u0105 na festiwalu w Glyndebourne. W 1975 roku BBC transmitowa\u0142a Pompeo Magno <\/em>z Londynu, w wykonaniu pod dyrekcj\u0105 Denisa Stevensa, z Paulem Esswoodem w partii tytu\u0142owej i Nigelem Rogersem w roli Mitrydatesa. Dopiero jednak Cen\u010di\u0107 zaprezentowa\u0142 to arcydzie\u0142o w kszta\u0142cie, kt\u00f3ry da\u0142 odbiorcom z\u0142udzenie podr\u00f3\u017cy w czasie, do prawdziwych \u017ar\u00f3de\u0142 fenomenu opery weneckiej, w \u015bwiat widziany rado\u015bnie, cho\u0107 nie bez szczypty o\u017cywczej goryczy.<\/p>\n Ogromna te\u017c w tym zas\u0142uga pozosta\u0142ych realizator\u00f3w inscenizacji: Helmuta St\u00fcrmera, kt\u00f3ry ukszta\u0142towa\u0142 przestrze\u0144 sceny dekoracjami nawi\u0105zuj\u0105cymi do architektury Pa\u0142acu Do\u017c\u00f3w (a\u017curowe okna, p\u0142askorze\u017aba skrzydlatego lwa, geometryczny wz\u00f3r z r\u00f3\u017cowego marmuru na tle z jasnego wapienia), w razie potrzeby na przemian zas\u0142anianymi i ods\u0142anianymi, \u017ceby pog\u0142\u0119bi\u0107 lub zaw\u0119zi\u0107 pole narracji; Coriny Gramosteanu, autorki wspania\u0142ych kostium\u00f3w, inspirowanych dzie\u0142ami malarzy weneckich, od Bernarda Strozziego po Giandomenica Tiepolo; licznej ekipy perukarzy, charakteryzator\u00f3w i tw\u00f3rc\u00f3w masek; oraz obdarzonego niepospolit\u0105 wyobra\u017ani\u0105 re\u017cysera \u015bwiate\u0142 L\u00e9o Petrequina, kt\u00f3ry sk\u0105pa\u0142 to wszystko w blaskach godnych weneckich koloryst\u00f3w.<\/p>\n Cen\u010di\u0107-re\u017cyser tchn\u0105\u0142 w t\u0119 oper\u0119 \u017cycie. Cen\u010di\u0107-\u015bpiewak zbudowa\u0142 swym ciep\u0142ym, aksamitnym kontratenorem g\u0142\u0119boko ludzk\u0105, chwilami pocieszn\u0105, chwilami dwuznaczn\u0105, chwilami autentycznie wzruszaj\u0105c\u0105 posta\u0107 tytu\u0142owego bohatera. Nie spos\u00f3b dzi\u015b zidentyfikowa\u0107 wszystkich wykonawc\u00f3w prapremiery Pompeo <\/em>w 1666 roku; nie wiadomo, ile w obsadzie by\u0142o kobiet, ilu kastrat\u00f3w, ile g\u0142os\u00f3w ch\u0142opi\u0119cych, ile za\u015b m\u0119skich. W spektaklach w Bayreuth wzi\u0119\u0142o og\u00f3\u0142em udzia\u0142 a\u017c o\u015bmiu kontratenor\u00f3w, w tym fenomenalny Nicol\u00f3 Balducci w partii Sesto, syna Pompejusza: artysta, kt\u00f3remu ju\u017c teraz wr\u00f3\u017c\u0119 pi\u0119kn\u0105 karier\u0119 w bohaterskich rolach pisanych z my\u015bl\u0105 o kastratach sopranistach. Z przyjemno\u015bci\u0105 odnotowuj\u0119 festiwalowy debiut Aloisa M\u00fchlbachera w podw\u00f3jnej roli Amore i Farnace \u2013 cho\u0107 roz\u015bpiewywa\u0142 si\u0119 d\u0142ugo, warto by\u0142o poczeka\u0107, a\u017c jego gi\u0119tki, zaskakuj\u0105co ch\u0142opi\u0119cy sopran osi\u0105gnie pe\u0142ni\u0119 brzmienia. Na tym tle troch\u0119 blado wypad\u0142 Valer Sabadus w partii Servilia. Kacper Szel\u0105\u017cek \u2013 nie do poznania w groteskowym kostiumie piastunki Arpalii \u2013 popisa\u0142 si\u0119 nie tylko znakomitym warsztatem wokalnym, ale i wy\u015bmienitym aktorstwem. Na szczeg\u00f3ln\u0105 wzmiank\u0119 w tej paradzie kontratenor\u00f3w zas\u0142u\u017cy\u0142 70-letni Dominique Visse w roli jurnego, cho\u0107 nie zawsze ju\u017c staj\u0105cego na wysoko\u015bci zadania Delfo. Legendarny \u015bpiewak stworzy\u0142 przekomiczn\u0105 par\u0119 z przerastaj\u0105cym go co najmniej o g\u0142ow\u0119 Marcelem Beekmanem, holenderskim haute-contre<\/em>, kt\u00f3ry wcieli\u0142 si\u0119 brawurowo w star\u0105, chutliw\u0105 Cygank\u0119 Atre\u0119.<\/p>\n Nicol\u00f3 Balducci (Sesto). Fot. Clemens Manser<\/p>\n Trudno rozstrzygn\u0105\u0107, kt\u00f3ry z g\u0142os\u00f3w kobiecych zrobi\u0142 na mnie wi\u0119ksze wra\u017cenie: pe\u0142en ognia, kipi\u0105cy od emocji, czasem a\u017c przera\u017aliwie wyrazisty sopran Mariany Flores w partii Issicratei, czy te\u017c jego skrajne przeciwie\u0144stwo \u2013 prze\u015bliczny, wspaniale zaokr\u0105glony g\u0142os Sophie Junker, kt\u00f3rej mog\u0119 zarzuci\u0107 tylko jedno: \u017ce w partii Giulii mia\u0142a zdecydowanie za ma\u0142o do \u015bpiewania. \u015awietnym Mitrydatesem okaza\u0142 si\u0119 Valerio Contaldo, obdarzony tenorem lirycznym o pi\u0119knej, z\u0142ocistej barwie, pewnym i d\u017awi\u0119cznym tak\u017ce w dole skali. W rolach pobocznych doskonale sprawili si\u0119 Victor Sicard (Cesare), Nicholas Stott (Claudio) i Jorge Navarro Colorado (Crasso), oraz \u015bwietnie zestrojony kwartet Princeps\u00f3w (Pierre Lenoir, tak\u017ce w partii Geniusa, oraz Angelo Kidoniefs, Yannis Flilias i Christos Christodolou). Popisom \u015bpiewak\u00f3w towarzyszy\u0142y fenomenalnie dopracowane przez Cen\u010dicia sceny z udzia\u0142em dziewi\u0119ciorga niskoros\u0142ych aktor\u00f3w, jakby \u017cywcem wyj\u0119tych z rodzajowych fresk\u00f3w Tiepola.<\/p>\n Na miano muzycznego bohatera wieczoru bezapelacyjnie zas\u0142u\u017cy\u0142 Leonardo Garc\u00eda-Alarc\u00f3n, prowadz\u0105cy swoj\u0105 Cappella Mediterranea od klawesynu: z niezwyk\u0142ym wyczuciem dramaturgii, dba\u0142o\u015bci\u0105 o zaskakuj\u0105ce nieraz detale harmonii oraz klarowno\u015b\u0107 linii melodycznych. Alarc\u00f3nowi uda\u0142o si\u0119 nie tylko osi\u0105gn\u0105\u0107 doskona\u0142e porozumienie ze \u015bpiewakami, ale te\u017c wydoby\u0107 z tej roziskrzonej partytury wszelkie mo\u017cliwe afekty, kontrasty wyrazowe i niespo\u017cyte pok\u0142ady humoru. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce zesp\u00f3\u0142 gra\u0142 w sk\u0142adzie wyj\u0105tkowo licznym jak na oper\u0119 weneck\u0105: opr\u00f3cz smyczk\u00f3w i rozbudowanej grupy continuo obejmuj\u0105cym tak\u017ce perkusj\u0119 oraz instrumenty d\u0119te, w tym pomys\u0142owo wykorzystywane w epizodach komicznych cynki i puzony.<\/p>\n Rzadko mi si\u0119 zdarza wyj\u015b\u0107 z teatru w poczuciu ca\u0142kowitego spe\u0142nienia, a tak w\u0142a\u015bnie by\u0142o tamtego wieczoru, kiedy wybrzmia\u0142y ostatnie oklaski w Operze Margrabi\u00f3w. Trzy us\u0142yszane w tych dniach recitale solowe potraktuj\u0119 wi\u0119c jako urocze divertissements<\/em>, wyczekiwane i nagradzane rz\u0119sistymi brawami spotkania z ulubienicami publiczno\u015bci. Na koncert \u201eTeatro dei Sensi\u201d \u2013 w sk\u0105panym w blasku \u015bwiec Ordenskirche St. Georgen \u2013 wybra\u0142am si\u0119 w przeddzie\u0144 \u201emojego\u201d przedstawienia, ale ju\u017c po premierze Pompeo Magno. <\/em>Dlatego nie zdziwi\u0142 mnie aplauz dla Mariany Flores, kt\u00f3ra z Cappell\u0105 Mediterranea w o\u015bmioosobowym sk\u0142adzie i pod dyrekcj\u0105 Garc\u00edi-Alarc\u00f3na zaprezentowa\u0142a arie z kilkunastu innych oper Cavalliego. Mnie odrobin\u0119 rozczarowa\u0142a \u2013 Flores jest typowym zwierz\u0119ciem teatralnym i najlepiej czuje si\u0119 w interakcjach z innymi postaciami. Tu brakowa\u0142o jej kontekstu: mimo dyskretnej re\u017cyserii wyst\u0119pu sprawia\u0142a wra\u017cenie skr\u0119powanej, a jej g\u0142os brzmia\u0142 chwilami zbyt ostro, jakby zabrak\u0142o mu dostatecznego podparcia, co skutkowa\u0142o te\u017c k\u0142opotami z intonacj\u0105.<\/p>\n Mariana Flores. Fot. Clemens Manser<\/p>\n Znacznie lepiej zaprezentowa\u0142a si\u0119 Suzanne Jerosme, obdarzona barwnym, zmys\u0142owym, precyzyjnie artyku\u0142owanym sopranem oraz \u015bwietnym wyczuciem prozodii \u015bpiewanego tekstu. Na recitalu \u201eIl Generoso Cor\u201d w Schlosskirche, wraz z trzema muzykami orkiestry Il Gusto Barocco \u2013 klawesynist\u0105 i szefem zespo\u0142u J\u00f6rgiem Halubkiem, wiolonczelist\u0105 Johannesem Koflerem i lutnist\u0105 Jos\u00edasem Rodr\u00edguesem G\u00e1ndar\u0105 \u2013 przedstawi\u0142a program z\u0142o\u017cony z fragment\u00f3w oratori\u00f3w Camilli de Rossi i Marii Margherity Grimani, aktywnych na prze\u0142omie XVII i XVIII wieku na dworze wiede\u0144skim. Muzyk\u0119 W\u0142oszek zestawiono z utworami wsp\u00f3\u0142czesnych im tw\u00f3rc\u00f3w, przede wszystkim Alessandra Scarlattiego, kt\u00f3rego styl wywar\u0142 najsilniejszy wp\u0142yw na wra\u017cliwo\u015b\u0107 estetyczn\u0105 obu kompozytorek.<\/p>\n Tego samego dnia, na scenie Opery Margrabi\u00f3w, w dekoracjach przygotowanych do po\u017cegnalnego spektaklu Pompeo Magno<\/em>, wyst\u0105pi\u0142a szwajcarsko-francuska mezzosopranistka Marina Viotti \u2013 z towarzyszeniem Orchestre de l\u2019Op\u00e9ra Royal de Versailles oraz skrzypka Andr\u00e9sa Gabetty. By\u0142 to prawdziwy koncert gwiazd, z efektown\u0105 wi\u0105zank\u0105 barokowych przeboj\u00f3w (Purcell, Porta, Vivaldi, Porpora i Locatelli), wykonanych r\u00f3wnie efektownie, cho\u0107 nie zawsze stylowo. Nie b\u0119d\u0119 jednak kr\u0119ci\u0107 nosem: publiczno\u015b\u0107 by\u0142a zachwycona, a tegoroczny festiwal z pewno\u015bci\u0105 zas\u0142u\u017cy\u0142 na spektakularn\u0105 gal\u0119 zamkni\u0119cia.<\/p>\n Ju\u017c nie mog\u0119 si\u0119 doczeka\u0107, co b\u0119dzie dalej. Max Emanuel Cen\u010di\u0107 pod wieloma wzgl\u0119dami przypomina barokowego impresaria: jest dyrektorem artystycznym festiwalu od pocz\u0105tku jego istnienia, re\u017cyseruje prezentowane w jego ramach spektakle, sam w nich wyst\u0119puje, a na dodatek sprawdza si\u0119 jako gospodarz wydarze\u0144 towarzysz\u0105cych. W tym roku urz\u0105dzi\u0142 nam w Bayreuth Wenecj\u0119. Poczu\u0142am si\u0119 prawie jak Goethe: zabra\u0142am ze sob\u0105 \u017cywy, cudowny, niepowtarzalny obraz tego miasta.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" W\u0142\u00f3cz\u0105c si\u0119 po Wenecji, Goethe doszed\u0142 do wniosku, kt\u00f3ry nawet jego samego zaskoczy\u0142. Uzna\u0142 mianowicie, \u017ce oko artysty kszta\u0142ci si\u0119 na barwach do\u015bwiadczanej od dziecka rzeczywisto\u015bci. Zdaniem Goethego wenecjanie dostrzegaj\u0105 wszystko w ja\u015bniejszych kolorach ni\u017c skazani na kurz i b\u0142oto mieszka\u0144cy p\u00f3\u0142nocnej Europy, niezdolni do tak radosnego widzenia \u015bwiata. Podobne refleksje towarzyszy\u0142y mi podczas kilku … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9094","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9094","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9094"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9094\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9103,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9094\/revisions\/9103"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9094"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9094"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9094"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2025\/09\/BBOF2025_Pompeo-Magno_B2A2648_Cencic-Pompeo-Sabadus-Servillio-S-Clemens-Manser-Photography-2-scaled.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n