{"id":9123,"date":"2025-10-14T13:54:23","date_gmt":"2025-10-14T11:54:23","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9123"},"modified":"2025-10-14T13:54:23","modified_gmt":"2025-10-14T11:54:23","slug":"zeby-umiec-zyc-trzeba-umiec-zapomniec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9123","title":{"rendered":"\u017beby umie\u0107 \u017cy\u0107, trzeba umie\u0107 zapomnie\u0107"},"content":{"rendered":"

Tym razem – ze szczerym zaintrygowaniem – zaanonsuj\u0119 Pa\u0144stwu pierwsz\u0105 premier\u0119 nowego sezonu w Operze Krakowskiej, czyli Straussowsk\u0105 Ariadn\u0119 na Naksos<\/em>. Niedawna inscenizacja tego arcydzie\u0142a w Warszawie podzieli\u0142a krytyk\u00f3w i publiczno\u015b\u0107, wzbudzi\u0142a te\u017c od nowa pytania, czy polskie teatry, operomani, a zw\u0142aszcza wykonawcy s\u0105 ju\u017c gotowi w pe\u0142ni odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 talentom Ryszarda Straussa i jego wieloletniego librecisty Hugo von Hofmannsthala. Kolejnych argument\u00f3w w tej dyskusji dostarczy spektakl w re\u017cyserii Ido Ricklina, ze scenografi\u0105 Simona Limy Holdswortha i pod batut\u0105 Jos\u00e9 Marii Flor\u00eancia. Przed nami sze\u015b\u0107 krakowskich przedstawie\u0144, w\u0142\u0105cznie z premierowym 17 pa\u017adziernika, w kt\u00f3rym w roli tytu\u0142owej zadebiutuje Natalia Rubi\u015b, fenomenalna Benigna z ubieg\u0142orocznej warszawskiej produkcji Czarnej maski\u00a0<\/em>Pendereckiego. W tym samym spektaklu Bachusa za\u015bpiewa Rafa\u0142 Bartmi\u0144ski, odtw\u00f3rca tej samej roli w TW-ON. Na premierze w Zerbinett\u0119 wcieli si\u0119 Hila Fahima, solistka wiede\u0144skiej Staatsoper, obsadzona w tej roli na zmian\u0119 z Katarzyn\u0105 Drelich, kt\u00f3ra zebra\u0142a bardzo przychylne recenzje po\u00a0Ariadnie\u00a0<\/em>w re\u017cyserii Mariusza Treli\u0144skiego. Szczeg\u00f3\u0142y obsad i daty wszystkich przedstawie\u0144 na stronie Opery, a w ksi\u0105\u017cce programowej uka\u017ce si\u0119 m\u00f3j esej, kt\u00f3rym ju\u017c dzi\u015b dziel\u0119 si\u0119 z Czytelnikami – na zach\u0119t\u0119, zw\u0142aszcza dla tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 jeszcze w pami\u0119ci wra\u017cenia z inscenizacji w Warszawie.<\/p>\n

***<\/p>\n

Claudio, tytu\u0142owy g\u0142upiec z symbolistycznego dramatu Hofmannsthala Der Tor und der Tod<\/em> (1894), stoi w oknie mieszkania, patrzy na zach\u00f3d s\u0142o\u0144ca i pogr\u0105\u017ca si\u0119 w coraz g\u0142\u0119bszej melancholii. Niczego mu nigdy nie brakowa\u0142o, a mimo to \u017cycie przeciek\u0142o mu mi\u0119dzy palcami. Z apatii wyrywa go d\u017awi\u0119k skrzypiec. Claudio, kt\u00f3ry wcze\u015bniej nie zazna\u0142 ani prawdziwej rado\u015bci, ani tym bardziej smutku, u\u015bwiadamia sobie, \u017ce muzykantem jest \u015amier\u0107. Pr\u00f3buje j\u0105 przeb\u0142aga\u0107, udowodni\u0107, \u017ce za wcze\u015bnie na umieranie, skoro nie zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze przekona\u0107, na czym polega \u017cycie. \u015amier\u0107 postanawia da\u0107 mu lekcj\u0119. Przywo\u0142uje ducha jego matki, kt\u00f3rej mi\u0142o\u015bci nie potrafi\u0142 doceni\u0107; zjaw\u0119 kobiety, kt\u00f3rej uczucie odrzuci\u0142 jak dziecko znudzone pi\u0119knem zerwanych kwiat\u00f3w. Claudio pada do st\u00f3p \u015amierci i zapewnia, \u017ce przez godzin\u0119 nauczy\u0142 si\u0119 wi\u0119cej ni\u017c przez ca\u0142e \u017cycie. Przebudzi\u0142 si\u0119 ze snu na jawie dopiero dzi\u0119ki \u015amierci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Maria Jeritza, pierwsza wykonawczyni partii Ariadny, po spektaklu w Stuttgarcie<\/p>\n

A\u017c dziw, ile z tych symboli przenik\u0142o do Ariadny na Naksos, <\/em>jednoakt\u00f3wki z prologiem, kt\u00f3r\u0105 Strauss i Hofmannsthal \u2013 po prapremierze wersji pierwotnej \u2013 przeistoczyli z czasem do postaci autonomicznego arcydzie\u0142a. W roku 1911, po entuzjastycznie przyj\u0119tym Rosenkavalierze<\/em>, tw\u00f3rcy przyst\u0105pili do realizacji dw\u00f3ch kolejnych przedsi\u0119wzi\u0119\u0107: Kobiety bez cienia<\/em> i w\u0142a\u015bnie Ariadny<\/em>, pomy\u015blanej z pocz\u0105tku jako ho\u0142d wdzi\u0119czno\u015bci dla re\u017cysera Maksa Reinhardta, kt\u00f3ry przyczyni\u0142 si\u0119 do sukcesu ich pierwszej komedii na deskach drezde\u0144skiej Semperoper. Planowana z pocz\u0105tku na p\u00f3\u0142 godziny, ostatecznie p\u00f3\u0142toragodzinna Ariadna<\/em> zast\u0105pi\u0142a \u201eucieszn\u0105 ceremoni\u0119 tureck\u0105\u201d w adaptacji Molierowskiego Mieszczanina szlachcicem<\/em> przez Hofmannsthala i w tym kszta\u0142cie doczeka\u0142a si\u0119 premiery w Hoftheater w Stuttgarcie, 25 pa\u017adziernika 1912 roku, oczywi\u015bcie w re\u017cyserii Reinhardta. Mimo wspania\u0142ej obsady (w pana Jourdain wcieli\u0142 si\u0119 wielki austriacki komik Victor Arnold, parti\u0119 Bachusa \u015bpiewa\u0142 Herman Jadlowker, fenomenalny \u017cydowski tenor z \u0141otwy), umuzyczniony przez Straussa Der B\u00fcrger als Edelmann<\/em> nie zadowoli\u0142 w\u0142a\u015bciwie nikogo. Znudzona publiczno\u015b\u0107 wierci\u0142a si\u0119 w fotelach, Strauss czu\u0142 si\u0119 niemal r\u00f3wnie sfrustrowany jak Kompozytor z p\u00f3\u017aniejszej wersji Ariadny<\/em> \u2013 nawet Hofmannsthal doszed\u0142 do wniosku, \u017ce skompletowanie godziwej obsady poci\u0105ga za sob\u0105 tak ogromne koszty, \u017ce lepiej przekszta\u0142ci\u0107 ten divertissement <\/em>w utw\u00f3r osobny, poprzedzi\u0107 go odpowiednim wst\u0119pem muzycznym i przenie\u015b\u0107 akcj\u0119 z Pary\u017ca do Wiednia. Wersja zrewidowana \u2013 nie bez opor\u00f3w ze strony Straussa \u2013 doczeka\u0142a si\u0119 premiery w wiede\u0144skiej Staatsoper, 5 pa\u017adziernika 1916 roku.<\/p>\n

Odpowiedni wst\u0119p przybra\u0142 posta\u0107 muzycznego opisu przygotowa\u0144 do uroczystej fety w XVII-wiecznej rezydencji \u201enajbogatszego cz\u0142owieka w Wiedniu\u201d. Do wyst\u0119p\u00f3w szykuj\u0105 si\u0119 dwa niezale\u017cne zespo\u0142y: arty\u015bci uczestnicz\u0105cy w spektaklu Ariadny na Naksos<\/em>, opery seria autorstwa m\u0142odego Kompozytora, oraz trupa commedia dell\u2019arte z frywoln\u0105 komedi\u0105 Niewierna Zerbinetta i jej czterej kochankowie<\/em>. Jakby nie do\u015b\u0107 by\u0142o konflikt\u00f3w mi\u0119dzy wykonawcami przedstawienia, Majordomus og\u0142asza decyzj\u0119 swego pana, \u017ceby obydwie sztuki wystawi\u0107 r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Herman Jadlowker w kostiumie Bachusa<\/p>\n

W zaprezentowanej po przerwie operze wype\u0142nia si\u0119 niemo\u017cliwe. Przybysze z komedii dell\u2019arte, z pocz\u0105tku obserwuj\u0105cy rozpacz Ariadny z dystansu, stopniowo daj\u0105 si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 w coraz bardziej sp\u00f3jn\u0105 opowie\u015b\u0107 o mi\u0142o\u015bci bez granic, wykraczaj\u0105cej poza wszelkie ramy ludzkiego zrozumienia \u2013 silniejszej ni\u017c \u015bmier\u0107 i spe\u0142nionej tylko przez \u015bmier\u0107 wspomnie\u0144. Ariadna jest symbolem wierno\u015bci \u201epoza gr\u00f3b\u201d, kobiet\u0105 \u201ejedn\u0105 na milion\u201d, g\u0142uch\u0105 na wszelkie g\u0142osy rozs\u0105dku podnoszone przez komik\u00f3w z obcego \u015bwiata opery buffo. \u017byje przesz\u0142o\u015bci\u0105: lekcewa\u017cy zar\u00f3wno pl\u0105sy i \u015bpiewy zalotnik\u00f3w p\u0142ochej Zerbinetty, jak i jej pyszny, wirtuozowski monolog \u201eGrossm\u00e4chtige Prinzessin\u201d. Mityczna c\u00f3rka Minosa i Pazyfae, nie doczekawszy si\u0119 Tezeusza, wygl\u0105da ju\u017c tylko Hermesa, mrocznego pos\u0142a\u0144ca \u015bmierci, nie zdaj\u0105c sobie jeszcze sprawy, \u017ce Hermesowa \u015bmier\u0107 \u2013 moc\u0105 sztuki i ofiary \u2013 mo\u017ce przemieni\u0107 si\u0119 w nowe \u017cycie. \u201eEs gibt ein Reich\u201d \u2013 jest takie kr\u00f3lestwo, \u015bpiewa Ariadna, a jego imi\u0119 Totenreich, Dziedzina \u015amierci. Pe\u0142nemu nieporozumie\u0144 spotkaniu z Bachusem towarzyszy motyw transformacji \u2013 prowadz\u0105cy oboje w stron\u0119 podobnego przemienienia, jakiego do\u015bwiadczyli kochankowie z Wagnerowskiego Tristana<\/em>. Bachus myli Ariadn\u0119 z Circe, Ariadna w pierwszej chwili bierze boskiego przybysza za Tezeusza i do ko\u0144ca nie zdradza swej jedynej mi\u0142o\u015bci, id\u0105c na \u015bmier\u0107 w obj\u0119cia rzekomego Hermesa. Kochankowie padaj\u0105 sobie w obj\u0119cia, wzruszona Zerbinetta oznajmia, \u017ce gdy nadchodzi nowe b\u00f3stwo, oddajemy mu si\u0119 w milczeniu. Wieloznaczne to s\u0142owa. Poddajemy si\u0119, czy sk\u0142adamy z siebie ofiar\u0119? Bez s\u0142owa czy oniemia\u0142e w obliczu \u015bmierci tego, co pami\u0119tamy?<\/p>\n

Ariadna na Naksos <\/em>to nie tyle wirtuozowski pastisz, ile erudycyjne \u0107wiczenie styl\u00f3w minionych \u2013 melancholijna wycieczka w przesz\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra po tragedii I wojny \u015bwiatowej zamkn\u0119\u0142a si\u0119 ostatecznie za Europ\u0105. Zawarte w partyturze odniesienia do w\u0142oskiego belcanta, tw\u00f3rczo\u015bci Mozarta, Webera i Wagnera kompozytor \u015bwiadomie przepu\u015bci\u0142 przez filtr modernizmu \u2013 rozrzedzi\u0142 faktury, uwypukli\u0142 dysonanse, chwilami zaburzy\u0142 s\u0142uchaczom poczucie czasu muzycznego. Po fajerwerkach prologu utw\u00f3r stopniowo zanurza si\u0119 w poetyk\u0119 oniryzmu i sennych fantazmat\u00f3w. Sen jest kuzynem \u015bmierci. Mo\u017ce dlatego \u2013 ju\u017c u boku nowych bog\u00f3w \u2013 wo\u0142amy we \u015bnie umar\u0142ych dla nas kochank\u00f3w. Mo\u017ce dlatego Ariadna dostrzeg\u0142a w Bachusie utraconego bezpowrotnie Tezeusza.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem – ze szczerym zaintrygowaniem – zaanonsuj\u0119 Pa\u0144stwu pierwsz\u0105 premier\u0119 nowego sezonu w Operze Krakowskiej, czyli Straussowsk\u0105 Ariadn\u0119 na Naksos. Niedawna inscenizacja tego arcydzie\u0142a w Warszawie podzieli\u0142a krytyk\u00f3w i publiczno\u015b\u0107, wzbudzi\u0142a te\u017c od nowa pytania, czy polskie teatry, operomani, a zw\u0142aszcza wykonawcy s\u0105 ju\u017c gotowi w pe\u0142ni odda\u0107 sprawiedliwo\u015b\u0107 talentom Ryszarda Straussa i jego … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9123","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9123","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9123"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9123\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9126,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9123\/revisions\/9126"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9123"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9123"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9123"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}