{"id":9272,"date":"2025-12-09T14:45:36","date_gmt":"2025-12-09T13:45:36","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9272"},"modified":"2025-12-09T14:45:36","modified_gmt":"2025-12-09T13:45:36","slug":"syn-nieslubny-lecz-uczony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9272","title":{"rendered":"Syn nie\u015blubny, lecz uczony"},"content":{"rendered":"

Zapowiedzi Actus Humanus ci\u0105g dalszy. Ju\u017c jutro, 10 grudnia, na wieczornym koncercie w Dworze Artusa, wyst\u0105pi\u0105 Alena Dantcheva (sopran),
\nDavid Sagastume (kontratenor), Francisco D\u00edaz-Carrillo (tenor) i Jes\u00fas G. Ar\u00e9jula (baryton) oraz zesp\u00f3\u0142 Accademia del Piacere pod kierunkiem gambisty Fahmiego Alqhaia – w programie utwor\u00f3w z XV-wiecznego zbioru Cancionero de la Colombina. Koncert, z komentarzem Marcina Majchrowskiego, b\u0119dzie transmitowany na antenie Dw\u00f3jki od godziny 20.00. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Krzysztof Kolumb sp\u0142odzi\u0142 swoich dw\u00f3ch syn\u00f3w \u2013 w tym tylko jednego \u015blubnego \u2013 kiedy dopiero snu\u0142 plany wyprawy do Indii drog\u0105 na zach\u00f3d. Mia\u0142 ju\u017c za sob\u0105 \u017ceglarskie do\u015bwiadczenia na Morzu \u015ar\u00f3dziemnym, a w roku 1476 przygod\u0119 z konwojem statk\u00f3w genue\u0144skich, kt\u00f3ry mia\u0142 op\u0142yn\u0105\u0107 P\u00f3\u0142wysep Iberyjski i dotrze\u0107 a\u017c do Flandrii, ale w okolicach Cabo de S\u00e3o Vicente zosta\u0142 napadni\u0119ty i rozbity przez flot\u0119 francusko-portugalsk\u0105. Dwudziestopi\u0119cioletni Kolumb uratowa\u0142 si\u0119 w\u00f3wczas cudem, rzuciwszy si\u0119 wp\u0142aw w stron\u0119 wybrze\u017ca Algarve. Nie zniech\u0119ci\u0142o go to bynajmniej do morskich podr\u00f3\u017cy. Kilka tygodni p\u00f3\u017aniej zatrudni\u0142 si\u0119 w jednym z lizbo\u0144skich bank\u00f3w i zacz\u0105\u0142 p\u0142ywa\u0107 na statkach handlowych wzd\u0142u\u017c zachodniej linii brzegowej Afryki. Przekonany, \u017ce wystarczy si\u0119 przedrze\u0107 na pe\u0142ny ocean, \u017ceby po dw\u00f3ch, najwy\u017cej trzech tygodniach \u017ceglugi rzuci\u0107 kotwic\u0119 u wybrze\u017cy Indii, szuka\u0142 potwierdzenia swoich teorii w Geografii <\/em>Ptolemeusza, w opas\u0142ym traktacie Imago Mundi <\/em>Pierre\u2019a d\u2019Ailly i na mapach w\u0142oskiego kosmografa Paola dal Pozzo Toscanelliego. W 1484 roku zebra\u0142 si\u0119 na odwag\u0119 i z\u0142o\u017cy\u0142 propozycj\u0119 wyprawy do Indii na dworze portugalskim. Bez powodzenia: komisja morska odrzuci\u0142a jego plany.<\/p>\n

Kolumb zmieni\u0142 strategi\u0119. Przeprowadzi\u0142 si\u0119 do Hiszpanii i postanowi\u0142 zainteresowa\u0107 swoim przedsi\u0119wzi\u0119ciem Izabel\u0119 I, w\u0142adczyni\u0119 Kastylii i Le\u00f3nu, a po odziedziczeniu przez jej m\u0119\u017ca Ferdynanda II corona de Arag\u00f3n<\/em> tak\u017ce Kr\u00f3lestwa Aragonii wraz z hrabstwem Barcelony. Starania trwa\u0142y d\u0142ugo, dlatego ambitny \u017ceglarz popar\u0142 je zwi\u0105zkiem ma\u0142\u017ce\u0144skim z Filip\u0105 Perestrello da Moniz, c\u00f3rk\u0105 gubernatora wyspy Porto Santo w archipelagu Madery oraz wnuczk\u0105 \u017ceglarza w s\u0142u\u017cbie portugalskiego infanta Dom Henrique o Navegador, tw\u00f3rcy kolonialnej pot\u0119gi Portugalii. Dzi\u0119ki za\u015blubinom nie tylko wszed\u0142 w \u015bwiat portugalskiej szlachty, ale zyska\u0142 te\u017c mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania z portugalskich map i dowodzenia portugalskimi statkami \u2013 przywileje niedost\u0119pne w\u00f3wczas dla cudzoziemc\u00f3w. Jedynego dziecka w tym zwi\u0105zku, Diego Col\u00f3na, doczekali si\u0119 mniej wi\u0119cej dwa lata po \u015blubie. Filipa zapewne nigdy nie dosz\u0142a do siebie po porodzie: zmar\u0142a trzy lata p\u00f3\u017aniej, nie do\u017cywszy nawet trzydziestki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

R\u0119kopis Cancionero de la Colombina<\/p>\n

Wkr\u00f3tce potem Kolumb pozna\u0142 Beatriz Enr\u00edquez de Arana, latoro\u015bl bogatych ch\u0142op\u00f3w, w\u0142a\u015bcicieli rozleg\u0142ych sad\u00f3w i winnic oraz kilku dom\u00f3w. Gdyby si\u0119 z ni\u0105 o\u017ceni\u0142, pope\u0142ni\u0142by mezalians i zaprzepa\u015bci\u0142 pieczo\u0142owicie rozwijane wp\u0142ywy w otoczeniu Izabeli i Ferdynanda, dwojga pot\u0119\u017cnych Kr\u00f3l\u00f3w Katolickich z nadania papie\u017ca Aleksandra VI. Chyba jednak kocha\u0142 Beatriz, a w ka\u017cdym razie dobrze si\u0119 z ni\u0105 czu\u0142 i mia\u0142 do niej zaufanie. Kiedy w 1488 roku urodzi\u0142 im si\u0119 syn Fernando, bez namys\u0142u uzna\u0142 swoje ojcostwo. Dzieciom po\u015bwi\u0119ca\u0142 niewiele uwagi, zaj\u0119ty szukaniem poparcia na hiszpa\u0144skim dworze. Obu syn\u00f3w odda\u0142 na wychowanie kochance. Sam zatroszczy\u0142 si\u0119 o ich przysz\u0142o\u015b\u0107 dopiero po tryumfalnym powrocie ze swej pierwszej wyprawy, w 1493 roku. Pos\u0142a\u0142 ich na s\u0142u\u017cb\u0119 na dw\u00f3r w Valladolid, gdzie zostali paziami nastoletniego ksi\u0119cia Jana z Asturii, a po jego przedwczesnej \u015bmierci \u2013 paziami samej Izabeli.<\/p>\n

Kariera obydwu toczy\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie. Diego odziedziczy\u0142 po ojcu \u017cy\u0142k\u0119 odkrywcy i zami\u0142owanie do zamorskich podboj\u00f3w. Po jego \u015bmierci rz\u0105dzi\u0142 i dowodzi\u0142 tward\u0105 r\u0119k\u0105, jako Admira\u0142 Ocean\u00f3w, p\u00f3\u017aniej za\u015b kolejno gubernator i wicekr\u00f3l Indii. Fernando Col\u00f3n \u2013 cho\u0107 mia\u0142 zaledwie trzyna\u015bcie lat, gdy wyruszy\u0142 wraz z Kolumbem w jego feraln\u0105 czwart\u0105 podr\u00f3\u017c, a po powrocie opiekowa\u0142 si\u0119 schorowanym ojcem a\u017c do ko\u0144ca jego dni \u2013 wzi\u0105\u0142 po nim w spadku mi\u0142o\u015b\u0107 do lektur i nauki. Z czas\u00f3w, kiedy by\u0142 paziem, wyni\u00f3s\u0142 gruntown\u0105 znajomo\u015b\u0107 \u0142aciny oraz rzetelne wykszta\u0142cenie w dziedzinie teologii, filozofii, historii oraz muzyki. Przej\u0105\u0142 po Kolumbie prywatn\u0105 bibliotek\u0119, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 zal\u0105\u017ckiem jego w\u0142asnej. Dochody z ojcowskich posiad\u0142o\u015bci w Nowym \u015awiecie w du\u017cej cz\u0119\u015bci po\u015bwi\u0119ci\u0142 na kupno ksi\u0105\u017cek. Ambicje mia\u0142 godne swego protoplasty: w kr\u00f3tkim czasie zgromadzi\u0142 najwi\u0119kszy ksi\u0119gozbi\u00f3r w ca\u0142ej Europie, licz\u0105cy oko\u0142o dwudziestu tysi\u0119cy pozycji, pieczo\u0142owicie skatalogowany \u2013 z uwzgl\u0119dnieniem daty, miejsca i kwoty zakupu \u2013 i dodatkowo uzupe\u0142niony opisami b\u0105d\u017a streszczeniami wszystkich przedmiot\u00f3w w kolekcji.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Katedra Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny w Sewilli. Fot. Ingo Mehling<\/p>\n

Sw\u00f3j skarb zapisa\u0142 w testamencie bratankowi. Luis Col\u00f3n de Toledo z\u0142ama\u0142 jednak ostatni\u0105 wol\u0119 przyrodniego stryja i o ksi\u0119gozbi\u00f3r nie dba\u0142. Biblioteca Colombina<\/em>, jak j\u0105 p\u00f3\u017aniej nazwano, przez kilka lat niszcza\u0142a bez opieki. Ostatecznie, znacznie uszczuplona, wyl\u0105dowa\u0142a w katedrze w Sewilli. Stan zbior\u00f3w wci\u0105\u017c si\u0119 pogarsza\u0142, wiele inkunabu\u0142\u00f3w i manuskrypt\u00f3w pad\u0142o ofiar\u0105 p\u00f3\u017aniejszych dzia\u0142a\u0144 Inkwizycji. Dzi\u015b kolekcja jest wreszcie bezpieczna, ale z biegiem lat przepad\u0142o a\u017c trzy czwarte zbior\u00f3w Fernanda.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie ocala\u0142 r\u0119kopis oznaczony sygnatur\u0105 Ms. 7-1-28, Cancionero de la Colombina, kompletowany najprawdopodobniej od lat sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych do ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych XV wieku, a zatem starszy ni\u017c lepiej znany i obszerniejszy Cancionero de Palacio, kt\u00f3ry powsta\u0142 w ca\u0142o\u015bci za panowania Kr\u00f3l\u00f3w Katolickich. Fernando Col\u00f3n kupi\u0142 go w 1534 roku. Badacze wci\u0105\u017c si\u0119 spieraj\u0105 zar\u00f3wno o datowanie, jak i dok\u0142adne \u017ar\u00f3d\u0142o pochodzenia manuskryptu. Za hipotez\u0105, \u017ce mamy do czynienia z najstarszym zabytkiem hiszpa\u0144skiej polifonii, przemawia ca\u0142kowity brak zawartych w nim utwor\u00f3w Juana del Enciny, kt\u00f3ry zyska\u0142 s\u0142aw\u0119 dopiero w ostatniej dekadzie XV stulecia. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 wi\u0119kszo\u015bci kompozytor\u00f3w wymienionych w r\u0119kopisie i tych, kt\u00f3rych to\u017csamo\u015b\u0107 uda\u0142o si\u0119 ustali\u0107 metod\u0105 bada\u0144 por\u00f3wnawczych, przypada na czasy panowania Jana II Kastylijskiego i jego syna Henryka IV \u2013 monarch\u00f3w nieudolnych i oboj\u0119tnych na muzyk\u0119 \u2013 bardziej zatem prawdopodobne, \u017ce Cancionero zacz\u0105\u0142 powstawa\u0107 na dworze kt\u00f3rego\u015b z rezyduj\u0105cych w Sewilli ksi\u0105\u017c\u0105t Mediny-Sidonii.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Accademia del Piacere. Fot. z archiwum zespo\u0142u<\/p>\n

Manuskrypt, niekompletny i nie najlepiej zachowany, obejmuje w sumie 95 utwor\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie canciones <\/em>i villancicos, <\/em>ale te\u017c romances, ensaladas<\/em>, pie\u015bni maryjnych i kompozycji liturgicznych. Cancionero de la Colombina jest jedynym \u017ar\u00f3d\u0142em tw\u00f3rczo\u015bci Juana de Triany, w latach siedemdziesi\u0105tych prebendarza katedry w Sewilli. S\u0105 w r\u0119kopisie kompozycje Johannesa Ockeghema i Jacoba Obrechta \u2013 mistrz\u00f3w szko\u0142y franko-flamandzkiej, kt\u00f3rych chronologicznie dziel\u0105 niemal dwa pokolenia. Flamandem by\u0142 te\u017c Juan de Urrede, urodzony w Brugii jako Johannes de Wreede, od 1460 roku aktywny w Hiszpanii, mi\u0119dzy innymi na dworze Juana Alonsa de Guzm\u00e1n, pierwszego ksi\u0119cia Alby, wcze\u015bniej za\u015b ksi\u0119cia Mediny-Sidonii. Pie\u015bni Johannesa Cornago, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 przyj\u015b\u0107 na \u015bwiat nawet w ko\u0144cu XIV wieku, do\u017cy\u0142 p\u00f3\u017aniej staro\u015bci i dzia\u0142a\u0142 jeszcze w kaplicy kr\u00f3la Ferdynanda II Katolickiego, s\u0105 jednymi z pierwszych canciones<\/em> do tekst\u00f3w w j\u0119zyku kastylijskim.<\/p>\n

Niewykluczone, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 anonimowych utwor\u00f3w powsta\u0142a na d\u0142ugo przed tym, jak kopi\u015bci zabrali si\u0119 do swej \u017cmudnej pracy. Wp\u0142ywy burgundzkie \u015bcieraj\u0105 si\u0119 w Cancionero de la Colombina z polifoni\u0105 franko-flamandzk\u0105, popularne w\u0142oskie melodie z melodiami kastylijskimi, muzyka dworska z muzyk\u0105 gminu. A i tak wi\u0119kszo\u015b\u0107 zawartych w zbiorze kompozycji \u2013 bez wzgl\u0119du na styl \u2013 ogniskuje si\u0119 wok\u00f3\u0142 odwiecznych dychotomii cierpienia i rozkoszy, wierno\u015bci i zdrady, \u017cycia i \u015bmierci. Cieszcie si\u0119 tym, co macie, bo ju\u017c nigdy nie b\u0119dziecie tak szcz\u0119\u015bliwi, jak teraz \u2013 przestrzega Juan de Triana w jednym z vilancicos<\/em>. Cieszmy si\u0119 tym, co zosta\u0142o z pot\u0119\u017cnego ksi\u0119gozbioru Fernanda Col\u00f3na. Tych skarb\u00f3w ju\u017c nigdy nie b\u0119dzie wi\u0119cej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zapowiedzi Actus Humanus ci\u0105g dalszy. Ju\u017c jutro, 10 grudnia, na wieczornym koncercie w Dworze Artusa, wyst\u0105pi\u0105 Alena Dantcheva (sopran), David Sagastume (kontratenor), Francisco D\u00edaz-Carrillo (tenor) i Jes\u00fas G. Ar\u00e9jula (baryton) oraz zesp\u00f3\u0142 Accademia del Piacere pod kierunkiem gambisty Fahmiego Alqhaia – w programie utwor\u00f3w z XV-wiecznego zbioru Cancionero de la Colombina. Koncert, z komentarzem Marcina … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9272","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9272","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9272"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9272\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9276,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9272\/revisions\/9276"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9272"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9272"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9272"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}