{"id":9277,"date":"2025-12-10T15:18:37","date_gmt":"2025-12-10T14:18:37","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9277"},"modified":"2025-12-10T15:21:12","modified_gmt":"2025-12-10T14:21:12","slug":"kochliwy-geniusz-wraca-do-lask","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9277","title":{"rendered":"Kochliwy geniusz wraca do \u0142ask"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b zapowied\u017a wieczornego koncertu 11 grudnia na festiwalu Actus Humanus – zn\u00f3w we Dworze Artusa, z udzia\u0142em zespo\u0142\u00f3w Vox Luminis i {oh!} Orkiestra pod kierunkiem skrzypaczki Martyny Pastuszki, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Alessandra Stradelli. Kto nie dotrze do Gda\u0144ska, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 pos\u0142ucha\u0107 transmisji w Programie Drugim PR, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Marcin Majchrowski. Kto dotrze, zetknie si\u0119 z t\u0105 niezwyk\u0142\u0105 muzyk\u0105 na miejscu (pocz\u0105tek o godzinie 20.00). Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

W sztuce nieraz si\u0119 zdarza\u0142o, \u017ce biografia artysty s\u0142u\u017cy\u0142a za inspiracj\u0119 dla innych tw\u00f3rc\u00f3w. Tak by\u0142o z czarn\u0105 legend\u0105 Caravaggia, na kt\u00f3rej kanwie powsta\u0142 s\u0142ynny film Dereka Jarmana, tak by\u0142o z r\u00f3wnie mroczn\u0105 histori\u0105 Gesualda, kt\u00f3rej echa mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w operze Salvatore Sciarrina Luci mie traditrici<\/em>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 odbiorc\u00f3w tych dzie\u0142 zna\u0142a jednak zar\u00f3wno obrazy barokowego mistrza \u015bwiat\u0142ocienia, jak i niezwyk\u0142e madryga\u0142y ksi\u0119cia mordercy. Do niedawna ma\u0142o kto interesowa\u0142 si\u0119 muzyk\u0105 Alessandra Stradelli. Idealn\u0105 po\u017cywk\u0105 dla romantycznych powie\u015bciopisarzy, poet\u00f3w i librecist\u00f3w sta\u0142y si\u0119 za to niejasno\u015bci jego biografii, sukcesywnie obrastaj\u0105cej opowie\u015bciami o trudnym charakterze, sk\u0142onno\u015bciach do intryganctwa i hazardu, przede wszystkim za\u015b rozwi\u0105z\u0142o\u015bci kompozytora, kt\u00f3ra ostatecznie sprowadzi\u0142a na\u0144 zemst\u0119 wystrychni\u0119tych na dudka rywali. Autorem jednej z pierwszych oper o Stradelli, wystawionej na deskach Salle Le Pelletier w Pary\u017cu w roku 1837, by\u0142 Louis Niedermeyer. Hamburski tryumf trzyaktowej opery o w\u0142oskim awanturniku okaza\u0142 si\u0119 pocz\u0105tkiem prawdziwej kariery Friedricha von Flotowa. Operowa stradellomania dosi\u0119g\u0142a nawet m\u0142odziutkiego C\u00e9sara Francka, kt\u00f3ry w 1841 roku skomponowa\u0142 w\u0142asnego Stradell\u0119<\/em>, zatrzyma\u0142 si\u0119 jednak na etapie g\u0142os\u00f3w z fortepianem i schowa\u0142 niedoko\u0144czony utw\u00f3r do szuflady.<\/p>\n

Zainteresowanie Stradell\u0105 przygas\u0142o na prze\u0142omie XIX i XX wieku, \u017ceby odrodzi\u0107 si\u0119 dopiero w ostatnich dziesi\u0119cioleciach: mi\u0119dzy innymi za spraw\u0105 nowych bada\u0144, kt\u00f3re wreszcie pozwoli\u0142y spojrze\u0107 na jego \u017cycie i tw\u00f3rczo\u015b\u0107 w szerszym kontek\u015bcie historycznym i estetycznym. Wiadomo ju\u017c, \u017ce nie urodzi\u0142 si\u0119 w 1639 roku w Nepi, tylko cztery lata p\u00f3\u017aniej w Bolonii, ale najbardziej formatywny okres w jego \u017cyciu przypad\u0142 na dzieci\u0144stwo i m\u0142odo\u015b\u0107 sp\u0119dzone w Rzymie i odebran\u0105 tam edukacj\u0119 muzyczn\u0105. \u017be wrodzona niezale\u017cno\u015b\u0107 w po\u0142\u0105czeniu z ogromnym talentem i niepospolit\u0105 ambicj\u0105 nie raz i nie dwa wp\u0119dzi\u0142y go w tarapaty i w sumie trudno orzec, czy tragiczna \u015bmier\u0107 z r\u0105k genue\u0144skich zbir\u00f3w \u2013 w wieku niespe\u0142na czterdziestu lat \u2013 wi\u0119cej mia\u0142a wsp\u00f3lnego z jego sk\u0142onno\u015bci\u0105 do lekkomy\u015blnych mi\u0142ostek czy te\u017c nieumiej\u0119tno\u015bci\u0105 poruszania si\u0119 w labiryncie \u00f3wczesnych intryg politycznych i obyczajowych. Stradella zostawi\u0142 po sobie pot\u0119\u017cny i niezwykle warto\u015bciowy dorobek, oryginalno\u015bci\u0105 dor\u00f3wnuj\u0105cy spu\u015bci\u017anie Purcella i Bibera, nowatorstwem i wyobra\u017ani\u0105 wykraczaj\u0105cy daleko poza ramy stylistyczne epoki. By\u0142 prekursorem concerto grosso<\/em>: to on pierwszy wpad\u0142 na pomys\u0142 przeciwstawienia grupy instrument\u00f3w solowych, czyli concertino, <\/em>ca\u0142ej orkiestrze, czyli tutti<\/em>. W eksperymentach nad bardziej \u015bpiewn\u0105, swobodniejsz\u0105 rytmicznie, pe\u0142n\u0105 dysonansowych napi\u0119\u0107 odmian\u0105 kontrapunktu ubieg\u0142 Corellego o kilkana\u015bcie lat. Wymy\u015bli\u0142 w\u0142asny, odr\u0119bny rodzaj arii da capo, ale nie zd\u0105\u017cy\u0142 na dobre oblec go w kszta\u0142t muzyczny.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Alessandro Stradella na wyimaginowanym francuskim portrecie z drugiej po\u0142owy XIX wieku<\/p>\n

Kiedy w 1682 roku zgin\u0105\u0142 z r\u0105k skrytob\u00f3jc\u00f3w, Genua okry\u0142a si\u0119 \u017ca\u0142ob\u0105. Msze za jego niespokojn\u0105 dusz\u0119 odprawiano we wszystkich \u015bwi\u0105tyniach miasta. Cia\u0142o zamordowanego kompozytora spocz\u0119\u0142o w ko\u015bciele Santa Maria delle Vigne, najstarszym sanktuarium maryjnym w Genui. Materialny spadek po Stradelli okaza\u0142 si\u0119 jednak wyj\u0105tkowo skromny: cz\u0142onkowie rodziny odziedziczyli po nim zaledwie gar\u015b\u0107 ubra\u0144 i kilka przedmiot\u00f3w ze z\u0142ota. By\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce jego brat, Francesco Stradella, zdo\u0142a\u0142 ubiec notariusza i przenie\u015b\u0107 w bezpieczne miejsce nie tylko wi\u0119kszo\u015b\u0107 partytur, ale te\u017c cenn\u0105 kolekcj\u0119 instrument\u00f3w.<\/p>\n

Zagadki \u015bmierci Stradelli nie wyja\u015bniono nigdy. Jego muzyczne dziedzictwo jeszcze przez kilkadziesi\u0105t lat \u017cy\u0142o bujnym \u017cyciem i wywar\u0142o przemo\u017cny wp\u0142yw na wielu kompozytor\u00f3w barokowych, mi\u0119dzy innymi Alessandra Scarlattiego, Giovanniego Battist\u0119 Bononciniego, przede wszystkim za\u015b H\u00e4ndla, kt\u00f3ry wielokrotnie cytowa\u0142 fragmenty utwor\u00f3w Stradelli we w\u0142asnych dzie\u0142ach \u2013 serenata weselna Qual prodigo \u00e8 ch’io miri <\/em>dostarczy\u0142a mu materia\u0142u a\u017c na pi\u0119\u0107 ch\u00f3r\u00f3w z oratorium Izrael w Egipcie<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a Santa Maria delle Vigne. Fot. Effems<\/p>\n

Andrea De Carlo, jeden z najwybitniejszych na \u015bwiecie specjalist\u00f3w od spu\u015bcizny Alessandra Stradelli, powiedzia\u0142 mi kiedy\u015b, \u017ce w jego tw\u00f3rczo\u015bci jest co\u015b widmowego. S\u0142ycha\u0107 w niej rzeczy, kt\u00f3rych fizycznie tam nie ma, kt\u00f3rych zal\u0105\u017cek dopiero klu\u0142 si\u0119 w wizjonerskiej wyobra\u017ani kompozytora. Zapewne dlatego takim podziwem darzy j\u0105 wspomniany ju\u017c Sciarrino, wsp\u00f3\u0142czesny mistrz muzycznych niedopowiedze\u0144, rozrzedzonych wsp\u00f3\u0142brzmie\u0144, ciszy g\u0142o\u015bniejszej ni\u017c d\u017awi\u0119ki. W 2017 roku Sciarrino napisa\u0142 oper\u0119 Ti vedo, ti sento, mi perdo<\/em> (\u201eWidz\u0119 ci\u0119, s\u0142ysz\u0119 ci\u0119, siebie trac\u0119\u201d), kt\u00f3rej bohaterem zn\u00f3w jest Stradella \u2013 a raczej jego nieobecno\u015b\u0107. Akcja utworu rozgrywa si\u0119 w roku 1682, w jednym z rzymskich pa\u0142ac\u00f3w, gdzie tocz\u0105 si\u0119 pr\u00f3by przed wykonaniem ostatniej kantaty Stradelli. Wszyscy czekaj\u0105 na obiecan\u0105 przez kompozytora now\u0105 ari\u0119, doczekuj\u0105c si\u0119 w zamian wiadomo\u015bci o pope\u0142nionej na nim zbrodni.<\/p>\n

Stradella \u017cy\u0142 kr\u00f3tko. Zwa\u017cywszy na jego awanturnicz\u0105 natur\u0119, okaza\u0142 si\u0119 tw\u00f3rc\u0105 zaskakuj\u0105co p\u0142odnym. Zostawi\u0142 po sobie kilkadziesi\u0105t utwor\u00f3w instrumentalnych (mi\u0119dzy innymi Sonata di viole<\/em> w schemacie concerto grosso<\/em>, z podzia\u0142em zespo\u0142u na concertino <\/em>i ripieno<\/em>), <\/em>sze\u015b\u0107 oratori\u00f3w, co najmniej sze\u015b\u0107 oper i niemal dwie\u015bcie najrozmaitszych kantat, z kt\u00f3rych tylko dwie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z tematyk\u0105 bo\u017conarodzeniow\u0105. Wcze\u015bniejsza i pod wieloma wzgl\u0119dami ciekawsza Ah! Troppo \u00e8 ver<\/em> powsta\u0142a na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych, kiedy Stradella przebywa\u0142 jeszcze w Rzymie. Skomponowana na sze\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w solowych (trzy soprany, alt, tenor i bas) oraz zesp\u00f3\u0142 instrumentalny, w kt\u00f3rym concertino<\/em> z\u0142o\u017cone ze skrzypiec, wiolonczeli i continuo<\/em> dialoguje ze smyczkami ripieno<\/em>, zdumiewa sposobem opowiedzenia historii Narodzin, wzbudzaj\u0105cym wi\u0119cej skojarze\u0144 z oper\u0105 b\u0105d\u017a oratorium ni\u017c z typow\u0105 kantat\u0105. Po wspania\u0142ej sinfonii na scen\u0119 wkracza Lucyfer, po nim za\u015b Furie, tyle\u017c rozsierdzone, ile przera\u017cone perspektyw\u0105 przyj\u015bcia na \u015bwiat Dzieci\u0105tka. Kiedy zamilknie ch\u00f3r w\u015bciek\u0142ych Furii, nastr\u00f3j raptownie si\u0119 zmienia, ust\u0119puj\u0105c miejsca zr\u00f3\u017cnicowanej narracji Narodzenia Pa\u0144skiego przez Anio\u0142a, Mari\u0119, J\u00f3zefa i troje pasterzy. W p\u00f3\u017aniejszej, skomponowanej ju\u017c w Genui kantacie Si apra al riso<\/em>, przeznaczonej na trzy g\u0142osy solowe (sopran, alt i bas), dwoje skrzypiec i continuo<\/em>, opowie\u015b\u0107 toczy si\u0119 z dala od \u015awi\u0119tej Rodziny, przedstawiona i skomentowana wy\u0142\u0105cznie przez pasterzy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Vox Luminis. Fot. David Samyn<\/p>\n

Dobrze, \u017ce po tylu latach zapomnienia muzyka Stradelli wraca do \u0142ask w uj\u0119ciach artyst\u00f3w bogatszych o wiedz\u0119 i do\u015bwiadczenia, jakich pionierzy wykonawstwa historycznego mogliby im tylko pozazdro\u015bci\u0107. Dobrze, \u017ce powik\u0142ane historie spod znaku p\u0142aszcza i szpady, z kochliwym Stradell\u0105 skutecznie psuj\u0105cym szyki stra\u017cnikom cn\u00f3t niewie\u015bcich, wreszcie odda\u0142y pierwsze\u0144stwo wnikliwej refleksji nad jego muzyk\u0105.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b zapowied\u017a wieczornego koncertu 11 grudnia na festiwalu Actus Humanus – zn\u00f3w we Dworze Artusa, z udzia\u0142em zespo\u0142\u00f3w Vox Luminis i {oh!} Orkiestra pod kierunkiem skrzypaczki Martyny Pastuszki, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Alessandra Stradelli. Kto nie dotrze do Gda\u0144ska, b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 pos\u0142ucha\u0107 transmisji w Programie Drugim PR, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Marcin Majchrowski. Kto dotrze, zetknie … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9277","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9277","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9277"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9277\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9282,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9277\/revisions\/9282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9277"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9277"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9277"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}