{"id":9283,"date":"2025-12-11T16:08:04","date_gmt":"2025-12-11T15:08:04","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9283"},"modified":"2025-12-11T16:08:04","modified_gmt":"2025-12-11T15:08:04","slug":"handlowskie-akademie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9283","title":{"rendered":"H\u00e4ndlowskie Akademie"},"content":{"rendered":"

Jutrzejszy wieczorny koncert Actus Humanus Nativitas, 12 grudnia, nie b\u0119dzie transmitowany na antenie Dw\u00f3jki, wi\u0119c tym bardziej zach\u0119cam do walki o zwr\u00f3cone w ostatniej chwili bilety. We Dworze Artusa, w programie z\u0142o\u017conym nie tylko z arii z oper H\u00e4ndla, wyst\u0105pi mezzosopranistka Eva Za\u00efcik z towarzyszeniem zespo\u0142u Le Consort. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Gdyby nie osza\u0142amiaj\u0105cy sukces Opery \u017cebraczej <\/em>z librettem Johna Gaya i w opracowaniu muzycznym Johanna Christopha Pepuscha, by\u0107 mo\u017ce sp\u00f3\u0142ka akcyjna pod nazw\u0105 Royal Academy of Music przetrwa\u0142aby d\u0142u\u017cej ni\u017c dziesi\u0119\u0107 lat. Zapewne jednak niewiele d\u0142u\u017cej: opera seria <\/em>przyjmowa\u0142a si\u0119 w Anglii do\u015b\u0107 opornie i po raz pierwszy straci\u0142a na popularno\u015bci, zanim zd\u0105\u017cy\u0142a na dobre podbi\u0107 serca tamtejszej publiczno\u015bci. Londy\u0144skie gusty teatralne zmienia\u0142y si\u0119 szybko. W styczniu 1728 roku, kiedy The Beggars Opera <\/em>wesz\u0142a na scen\u0119 Lincoln\u2019s Inn Fields Playhouse \u2013 hali do gry w tenisa, kilkakrotnie w swojej historii przerabianej na teatr \u2013 publiczno\u015b\u0107 \u0142akn\u0119\u0142a rozrywki mniej wyrafinowanej ni\u017c w\u0142oska opera, bardziej swojskiej, \u0142atwiejszej w odbiorze, uciesznej i pe\u0142nej odniesie\u0144 do brytyjskiej codzienno\u015bci. Dzie\u0142o Gaya i Pepuscha odnios\u0142o bezprzyk\u0142adny tryumf. Po premierze posz\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0105t dwa razy, ustanawiaj\u0105c brytyjski rekord wszech czas\u00f3w, ust\u0119puj\u0105cy jedynie sukcesowi Pomony <\/em>Roberta Camberta, pierwszej opery francuskiej, kt\u00f3ra w 1671 roku doczeka\u0142a si\u0119 a\u017c stu czterdziestu siedmiu przedstawie\u0144. Opera balladowa str\u0105ci\u0142a z piedesta\u0142u oper\u0119 seria <\/em>we w\u0142oskim stylu, kt\u00f3rej ostateczny kres na Wyspach nadszed\u0142 z pocz\u0105tkiem lat 40. XVIII wieku.<\/p>\n

Pocz\u0105tki Royal Academy by\u0142y jednak wspania\u0142e. Pomys\u0142 stworzenia sp\u00f3\u0142ki zapewniaj\u0105cej arystokratom nieustann\u0105 poda\u017c w\u0142oskich oper narodzi\u0142 si\u0119 w pa\u0142acu Cannons, podczas pobytu H\u00e4ndla na dworze ksi\u0119cia Chandos. Kapita\u0142 za\u0142o\u017cycielski w wysoko\u015bci dziesi\u0119ciu tysi\u0119cy funt\u00f3w szterling\u00f3w zosta\u0142 podzielony na pi\u0119\u0107dziesi\u0105t akcji po dwie\u015bcie funt\u00f3w ka\u017cda. Liczba subskrybent\u00f3w przeros\u0142a wszelkie oczekiwania. Do zakupu akcji zg\u0142osi\u0142o si\u0119 ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu ch\u0119tnych, niekt\u00f3rzy nabywali po kilka papier\u00f3w warto\u015bciowych \u2013 w\u015br\u00f3d nich mi\u0119dzy innymi rozmi\u0142owany we w\u0142oskiej sztuce i architekturze Richard Boyle, trzeci hrabia Burlington, kt\u00f3ry zosta\u0142 w\u0142a\u015bcicielem pi\u0119ciu akcji sp\u00f3\u0142ki. Kr\u00f3l Jerzy I obieca\u0142 wspiera\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 kompanii sum\u0105 tysi\u0105ca funt\u00f3w rocznie. Spektakle mia\u0142y si\u0119 odbywa\u0107 w King\u2019s Theatre na Haymarket, tym samym, gdzie w 1711 roku H\u00e4ndel rozpocz\u0105\u0142 sw\u0105 angielsk\u0105 karier\u0119 s\u0142ynn\u0105 premier\u0105 Rinalda<\/em>. Naturaln\u0105 kolej\u0105 rzeczy otrzyma\u0142 te\u017c zam\u00f3wienia kompozytorskie od Royal Academy. Zaszczyt otwarcia pierwszego sezonu w 1720 roku przypad\u0142 jednak w udziale \u201eprawdziwemu\u201d W\u0142ochowi, Giovanniemu Porta, i jego nowej operze Numitore. <\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

King\u2019s Theatre na kolorowanej rycinie Williama Capona z 1783 roku<\/p>\n

H\u00e4ndel nie narzeka\u0142, bo jako \u015bwie\u017co upieczony i hojnie wynagradzany kapelmistrz zespo\u0142u mia\u0142 do spe\u0142nienia jeszcze jedn\u0105 misj\u0119. W maju 1719 roku, na rozkaz Lorda Szambelana, ruszy\u0142 w podr\u00f3\u017c do Drezna \u2013 w poszukiwaniu najprzedniejszych obsad do przysz\u0142ych utwor\u00f3w. Skompletowa\u0142 te\u017c pot\u0119\u017cn\u0105 orkiestr\u0119, z\u0142o\u017con\u0105 z siedemnastu skrzypk\u00f3w, dw\u00f3ch altowiolist\u00f3w, czterech wiolonczelist\u00f3w (za pierwszym pulpitem zasiad\u0142 Giovanni Bononcini, kt\u00f3ry z czasem skomponowa\u0142 osiem oper dla Kr\u00f3lewskiej Akademii), dw\u00f3ch kontrabasist\u00f3w, czterech oboist\u00f3w, trzech fagocist\u00f3w, tr\u0119bacza i teorbisty. Akompaniament do recytatyw\u00f3w realizowa\u0142 sam na klawesynie, wsp\u00f3lnie z graj\u0105cym na wiolonczeli Bononcinim.<\/p>\n

Najja\u015bniejszymi i najsowiciej op\u0142acanymi gwiazdami Royal Academy byli jednak \u015bpiewacy. Primadonn\u0105 zosta\u0142a Margherita Durastanti, kt\u00f3r\u0105 H\u00e4ndel pozna\u0142 jeszcze w Wenecji i kt\u00f3ra w 1709 roku, na scenie tamtejszego Teatro San Giovanni Gristostomo, wykreowa\u0142a tytu\u0142ow\u0105 posta\u0107 na premierze jego Agrippiny<\/em>, p\u00f3\u017aniej za\u015b \u015bpiewa\u0142a mi\u0119dzy innymi parti\u0119 Sesta w Giulio Cesare<\/em>. Jako donna secunda <\/em>pojawi\u0142a si\u0119 Maria Maddalena Salvai, kt\u00f3ra wyst\u0119powa\u0142a wcze\u015bniej na dworze landgrafa Kassel, w 1718 roku trafi\u0142a na kr\u00f3tko do Darmstadtu, po czym przenios\u0142a si\u0119 do Drezna. Fenomenalny kastrat Senesino, z kt\u00f3rym H\u00e4ndel podj\u0105\u0142 negocjacje wiosn\u0105 1719 roku, zachwala\u0142 jej \u201eprze\u015bliczny g\u0142os\u201d i prezencj\u0119 sceniczn\u0105 na tyle skutecznie, \u017ce sopranistka zosta\u0142a zaanga\u017cowana na pierwszy sezon w londy\u0144skim King\u2019s Theatre. Zadebiutowa\u0142a 28 grudnia 1720 roku, w roli Polisseny w otwieraj\u0105cym jego kompozytorsk\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Akademi\u0105 operze Radamisto<\/em>, u boku Durastanti wykonuj\u0105cej parti\u0119 tytu\u0142ow\u0105.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Anthoni Schoonjans, portret Giovanniego Bononciniego, pocz\u0105tek XVIII wieku<\/p>\n

Zapewne z my\u015bl\u0105 o Salvai H\u00e4ndel budowa\u0142 parti\u0119 Teofane w swoim Ottone<\/em>, kt\u00f3ry okaza\u0142 si\u0119 jego najwi\u0119kszym sukcesem za czas\u00f3w pierwszej Royal Academy. Premiera opery odby\u0142a si\u0119 jednak dopiero w czwartym sezonie, 12 stycznia 1723 roku. Rola Teofane przypad\u0142a ostatecznie Francesce Cuzzoni, kt\u00f3ra \u015bwi\u0119ci\u0142a triumfy na scenach w\u0142oskich od roku 1714 i zjecha\u0142a do Londynu szumnie zapowiadana mi\u0119dzy innymi na \u0142amach \u201eLondon Journal\u201d. Przekonawszy si\u0119 podczas pr\u00f3b, \u017ce jej pierwsza aria powsta\u0142a du\u017co wcze\u015bniej, urz\u0105dzi\u0142a H\u00e4ndlowi prawdziwe piek\u0142o. Oznajmi\u0142a, \u017ce ta \u201eprostacka melodyjka\u201d nie ukazuje w pe\u0142ni walor\u00f3w jej niezwyk\u0142ego g\u0142osu i kategorycznie odm\u00f3wi\u0142a wykonania. Jak pisa\u0142 John Mainwaring, pierwszy biograf kompozytora, H\u00e4ndel nie pozosta\u0142 jej d\u0142u\u017cny: \u201eZdaj\u0119 sobie spraw\u0119, \u017ce jest Pani istn\u0105 diablic\u0105, ale zamierzam jej u\u015bwiadomi\u0107, \u017ce ja jestem Belzebubem, panem wszystkich diab\u0142\u00f3w\u201d. Po czym chwyci\u0142 j\u0105 wp\u00f3\u0142 i uroczy\u015bcie zapowiedzia\u0142, \u017ce w przypadku dalszych protest\u00f3w wyrzuci diablic\u0119 przez okno. Podzia\u0142a\u0142o. R\u00f3wnie\u017c jako chwyt marketingowy, bo wkr\u00f3tce po premierze ceny bilet\u00f3w do King\u2019s Theatre wzros\u0142y o\u015bmiokrotnie.<\/p>\n

Cuzzoni by\u0142a wy\u015bmienit\u0105 \u015bpiewaczk\u0105, obdarzon\u0105 bardzo ruchliwym g\u0142osem o nieskazitelnej intonacji i ujmuj\u0105cej \u201es\u0142odkiej\u201d barwie. S\u0142yn\u0119\u0142a te\u017c z doskona\u0142ego wyczucia frazy i mistrzostwa w realizacji tempo rubato. Niestety, natura posk\u0105pi\u0142a jej wdzi\u0119ku i urody. Nawet na wyidealizowanych portretach rzucaj\u0105 si\u0119 w oczy jej niski wzrost, przysadzista figura i z gruba ciosane rysy twarzy. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni szydzili te\u017c z kiepskiego aktorstwa W\u0142oszki, jej bezgu\u015bcia, g\u0142upoty i kapry\u015bnego charakteru. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce urz\u0105dzane przez Cuzzoni awantury i koszmarne pono\u0107 suknie sopranistki przysparza\u0142y jej tylu\u017c wrog\u00f3w, co bez reszty oddanych wielbicieli. Kiedy w 1725 roku wysz\u0142a na scen\u0119 w Rodelindzie<\/em> w \u201ewulgarnej\u201d, suto obszytej srebrem kreacji z br\u0105zowego jedwabiu, londy\u0144skie modnisie natychmiast podchwyci\u0142y ten fason \u2013 zupe\u0142nie jak dzisiejsze na\u015bladowczynie celebrytek.<\/p>\n

\u00d3wcze\u015bni dziennikarze bezb\u0142\u0119dnie ocenili potencja\u0142 marketingowy gwiazd sceny na Haymarket. Po premierze Alessandra<\/em> 5 maja 1726 roku, kiedy do Senesina w roli tytu\u0142owej i Cuzzoni w partii Lizaury do\u0142\u0105czy\u0142a inna prze\u015bwietna W\u0142oszka \u2013 Faustina Bordoni, kreuj\u0105ca posta\u0107 Roksany \u2013 do\u0142o\u017cyli wszelkich stara\u0144, by rozp\u0119ta\u0107 wojn\u0119 dw\u00f3ch \u201eRival Queens\u201d. Bordoni, atrakcyjniejsza fizycznie od swojej rywalki, odrobin\u0119 jej ust\u0119powa\u0142a pod wzgl\u0119dem wokalnym (jej g\u0142os opisywano jako mniej czysty, za to o szerszym wolumenie), okaza\u0142a si\u0119 jednak znacznie lepsz\u0105 aktork\u0105 i du\u017co inteligentniejszym muzykiem. Publiczno\u015b\u0107 podzieli\u0142a si\u0119 na dwa zwa\u015bnione obozy. Pamfleci\u015bci podgrzewali atmosfer\u0119, publikuj\u0105c kolejne doniesienia z frontu walk mi\u0119dzy Madam Faustin\u0105 a Madam Cuzzoni. Do skandalicznego przesilenia dosz\u0142o 6 czerwca 1727 roku podczas spektaklu Astianatte<\/em> Bononciniego, w obecno\u015bci Ksi\u0119\u017cnej Walii Karoliny. Na widowni wybuch\u0142y regularne zamieszki, kt\u00f3re z czasem, g\u0142\u00f3wnie za spraw\u0105 szkockiego satyryka Johna Arbuthnota, przesz\u0142y do anegdoty jako \u201ekrwawa bitwa\u201d obydwu \u015bpiewaczek, skacz\u0105cych sobie nawzajem do oczu, szarpi\u0105cych si\u0119 za peruki i wyzywaj\u0105cych od dziwek i ladacznic.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Eva Za\u00efcik. Fot. Capucine de Choqueuse<\/p>\n

Wi\u0119cej by\u0142o tych gwiazd na Haymarket, mi\u0119dzy innymi wspomniany ju\u017c Senesino, ale te\u017c znakomity w\u0142oski bas Giuseppe Maria Boschi, s\u0142ynny z brawurowych wykona\u0144 arii di furia<\/em>, oraz tenor Francesco Borosini, pierwszy wykonawca partii Bajazeta w Tamerlano<\/em>, kt\u00f3ry dysponowa\u0142 bardzo rozleg\u0142\u0105 skal\u0105 i porusza\u0142 si\u0119 pewnie nawet w tessyturze basowej. Wi\u0119cej te\u017c by\u0142o H\u00e4ndlowskich oper: na scenie King\u2019s Theatre wystawiono ich w sumie trzyna\u015bcie i doczeka\u0142y si\u0119 a\u017c dwustu trzydziestu pi\u0119ciu przedstawie\u0144, co stanowi\u0142o przesz\u0142o po\u0142ow\u0119 wszystkich produkcji Royal Academy of Music. W\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych kompozytor\u00f3w prym wiedli dwaj W\u0142osi: Bononcini wni\u00f3s\u0142 do repertuaru niewiele mniej ni\u017c H\u00e4ndel, mi\u0119dzy innymi Crispo <\/em>i Griseld\u0119<\/em>, kt\u00f3ra przynios\u0142a mu najwi\u0119kszy tryumf. Najstarszy z ca\u0142ej tr\u00f3jki bolo\u0144czyk Attillo Ariosti, wirtuoz violi d\u2019amore, napisa\u0142 dla Akademii siedem utwor\u00f3w, debiutuj\u0105c w czwartym sezonie oper\u0105 Caio Marzio Coriolano<\/em>.<\/p>\n

Rado\u015b\u0107 trwa\u0142a jednak kr\u00f3tko. Pierwsz\u0105 i jedyn\u0105 dywidend\u0119 Akademia wyp\u0142aci\u0142a akcjonariuszom w roku 1723. Ambitne przedsi\u0119wzi\u0119cie upad\u0142o sze\u015b\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, roztrwoniwszy niemal ca\u0142y kapita\u0142 na astronomiczne ga\u017ce dla \u015bpiewak\u00f3w. Cieniem na premierze Tolomea <\/em>\u2013 kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 30 kwietnia 1728 roku \u2013 po\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 konflikt kompozytora z Senesinem, wykonawc\u0105 partii tytu\u0142owej. Na tym utworze zako\u0144czy\u0142a si\u0119 tak\u017ce wsp\u00f3\u0142praca H\u00e4ndla z Francesc\u0105 Cuzzoni i Faustin\u0105 Bordoni, dwoma pozosta\u0142ymi filarami \u015bpiewaczej tr\u00f3jcy, kt\u00f3ra przyczyni\u0142a si\u0119 do tryumf\u00f3w jego oper w Londynie. Cuzzoni wyjecha\u0142a do Wiednia, Bordoni wr\u00f3ci\u0142a do Wenecji, Senesino spakowa\u0142 manatki i ruszy\u0142 do Turynu. Umar\u0142 kr\u00f3l Jerzy. Czas pierwszej Royal Academy dobieg\u0142 ko\u0144ca, niczym \u201ememorable fancy\u201d, pami\u0119tny kaprys \u2013 \u017ceby odwo\u0142a\u0107 si\u0119 do s\u0142\u00f3w Williama Blake\u2019a. Druga Akademia okaza\u0142a si\u0119 jeszcze mniej trwa\u0142a. Niedoceniony Serse<\/em> przemkn\u0105\u0142 przez scen\u0119 King\u2019s Theatre ju\u017c po \u015bmierci obydwu kompanii. Na szcz\u0119\u015bcie, inaczej ni\u017c u Blake\u2019a, ludzie nie zapomnieli, \u017ce \u201ewszystkie b\u00f3stwa zamieszkuj\u0105 cz\u0142owiecz\u0105 pier\u015b\u201d. W dobie najwi\u0119kszych sukces\u00f3w H\u00e4ndla b\u00f3stwa mieszka\u0142y w piersiach jego gwiazd. Dzi\u015b powracaj\u0105 w cia\u0142a mistrzy\u0144 i mistrz\u00f3w wykonawstwa historycznego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jutrzejszy wieczorny koncert Actus Humanus Nativitas, 12 grudnia, nie b\u0119dzie transmitowany na antenie Dw\u00f3jki, wi\u0119c tym bardziej zach\u0119cam do walki o zwr\u00f3cone w ostatniej chwili bilety. We Dworze Artusa, w programie z\u0142o\u017conym nie tylko z arii z oper H\u00e4ndla, wyst\u0105pi mezzosopranistka Eva Za\u00efcik z towarzyszeniem zespo\u0142u Le Consort. Przybywajcie t\u0142umnie! *** Gdyby nie osza\u0142amiaj\u0105cy sukces … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9283","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9283"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9283\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9287,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9283\/revisions\/9287"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}