{"id":9289,"date":"2025-12-12T18:04:06","date_gmt":"2025-12-12T17:04:06","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9289"},"modified":"2025-12-12T18:04:06","modified_gmt":"2025-12-12T17:04:06","slug":"swieta-z-telemannem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9289","title":{"rendered":"\u015awi\u0119ta z Telemannem"},"content":{"rendered":"

Przed nami – nie licz\u0105c dzisiejszego – jeszcze dwa dni festiwalu Actus Humanus Nativitas. Jutrzejszy wieczorny koncert poprowadzi dla Pa\u0144stwa Magdalena \u0141o\u015b w transmisji radiowej Dw\u00f3jki. Kto na miejscu, niech stawi si\u0119 o 20.00 we Dworze Artusa, \u017ceby pos\u0142ucha\u0107 \u015bwi\u0105tecznych kantat Telemanna w wykonaniu zespo\u0142\u00f3w Voces Suaves i Arte dei Suonatori pod kierunkiem klawesynisty Marcina \u015awi\u0105tkiewicza. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

S\u0105 ludzie, kt\u00f3rych nic nie powstrzyma od tworzenia i uprawiania muzyki. Takim w\u0142a\u015bnie cz\u0142owiekiem by\u0142 Georg Philipp Telemann, najm\u0142odszy spo\u015br\u00f3d sze\u015bciorga dzieci Johanny Marii z domu Haltmeier i Heinricha Telemanna, diakona Heilig-Geist-Kirche w magdeburskiej dzielnicy Altstadt \u2013 a zarazem jedyny pr\u00f3cz starszego brata Heinricha Matthiasa, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 do\u017cy\u0107 doros\u0142o\u015bci. Ojciec osieroci\u0142 go wcze\u015bnie, kiedy ch\u0142opiec mia\u0142 zaledwie cztery lata. W rodzinach Telemann\u00f3w i Haltmeier\u00f3w nie by\u0142o \u017cadnych tradycji muzycznych. Georg zbiera\u0142 wi\u0119c pierwsze do\u015bwiadczenia sam, pr\u00f3buj\u0105c swych si\u0142 na ka\u017cdym instrumencie, jaki tylko wpad\u0142 mu w r\u0119ce \u2013 od skrzypiec przez cytr\u0119 a\u017c po najrozmaitsze rodzaje flet\u00f3w. Podstaw gry na instrumentach klawiszowych nauczy\u0142 si\u0119 u organisty w ojcowskim ko\u015bciele. Kiedy sko\u0144czy\u0142 dziesi\u0119\u0107 lat i wst\u0105pi\u0142 do szko\u0142y przy magdeburskiej katedrze, czu\u0142 si\u0119 ju\u017c na tyle pewnie, by zacz\u0105\u0107 pisa\u0107 swoje w\u0142asne utwory. Jego nieposkromiony talent znalaz\u0142 pierwszego or\u0119downika, w osobie kantora Benedikta Christianiego, kt\u00f3ry da\u0142 mu kilka porz\u0105dnych lekcji \u015bpiewu i czy to z wiary w m\u0142odego cz\u0142owieka, czy te\u017c ze zwyk\u0142ego lenistwa, poruczy\u0142 mu swoje obowi\u0105zki w starszych klasach.<\/p>\n

Od tamtej pory sprawy potoczy\u0142y si\u0119 jak lawina. Dwunastoletni Georg Philipp skomponowa\u0142 swoj\u0105 pierwsz\u0105 oper\u0119 Sigismundus<\/em> \u2013 do tekstu Christiana Heinricha Postela, kt\u00f3rego libretta cieszy\u0142y si\u0119 w\u00f3wczas du\u017c\u0105 popularno\u015bci\u0105 w\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w zwi\u0105zanych z hambursk\u0105 Oper am G\u00e4nsemarkt. Matka ma\u0142o nie zemdla\u0142a z wra\u017cenia. \u017beby zawr\u00f3ci\u0107 syna z drogi na manowce i \u2013 jak uj\u0105\u0142 to sam Telemann \u2013 \u201ewyssa\u0107 z niego muzyczn\u0105 trucizn\u0119\u201d, skonfiskowa\u0142a mu wszystkie uzbierane instrumenty i pos\u0142a\u0142a go do szko\u0142y w Clausthal-Zellerfeld w g\u00f3rach Harzu, prawie sto pi\u0119\u0107dziesi\u0105t kilometr\u00f3w od Magdeburga.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Tobias Heinrich Schubart. Miedzioryt Christiana Fritzscha (1729) ze zbior\u00f3w Staats- und Universit\u00e4tsbibliothek Hamburg<\/span><\/p>\n

Nie przewidzia\u0142a jednego: \u017ce tamtejszy superintendent, wielebny Caspar Calv\u00f6r, u kt\u00f3rego wynaj\u0119\u0142a synowi stancj\u0119, oka\u017ce si\u0119 nie tylko wybitnym teologiem i wychowawc\u0105, lecz tak\u017ce zapalonym mi\u0142o\u015bnikiem muzyki. Calv\u00f6r pozna\u0142 si\u0119 natychmiast na uzdolnieniach m\u0142odego Telemanna i zach\u0119ci\u0142 go do dalszego kszta\u0142cenia: pod warunkiem, \u017ce nie zaniedba solidnych studi\u00f3w w innych, \u201epo\u017cyteczniejszych\u201d dziedzinach. Georg Philipp odwdzi\u0119czy\u0142 mu si\u0119 z nawi\u0105zk\u0105. Co tydzie\u0144 dostarcza\u0142 patronowi now\u0105 porcj\u0119 muzyki ko\u015bcielnej w\u0142asnego autorstwa, gra\u0142 na organach w St.-Salvatoris-Kirche, a w przerwach mi\u0119dzy lekcjami \u0142aciny i historii pisywa\u0142 utwory dla cechu muzyk\u00f3w miejskich.<\/p>\n

W wieku szesnastu lat Telemann zosta\u0142 uczniem s\u0142ynnego Gymnasium Andreanum w Hildesheim pod Hanowerem i zn\u00f3w zwr\u00f3ci\u0142 na siebie uwag\u0119 mentor\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich samego dyrektora Johanna Christopha Losiusa, kt\u00f3ry nam\u00f3wi\u0142 go do wsp\u00f3\u0142udzia\u0142u w niecodziennym przedsi\u0119wzi\u0119ciu edukacyjnym, czyli \u201eumuzycznieniu\u201d wierszowanego podr\u0119cznika geografii. Tak powsta\u0142 cykl Singende und Klingende Geographie<\/em> \u2013 najstarsza z zachowanych, a w ka\u017cdym razie odkrytych kompozycji Telemanna. Ch\u0142opak uczy\u0142 si\u0119 gra\u0107 na coraz to nowych instrumentach, mi\u0119dzy innymi na oboju i puzonie, Losius dba\u0142, by zapa\u0142 Telemanna szed\u0142 w parze z solidnym pog\u0142\u0119bianiem wiedzy muzycznej, i z w\u0142asnej inicjatywy posy\u0142a\u0142 go na koncerty w Hanowerze i Brunszwiku, \u017ceby rozezna\u0142 si\u0119 w coraz modniejszych stylach w\u0142oskim i francuskim.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze Hauptkirche Sankt Michaelis. Fot. Je-str<\/p>\n

Pos\u0142uszny matce Georg Philipp zgodzi\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu wyjecha\u0107 do Lipska na studia prawnicze, pasja wzi\u0119\u0142a jednak g\u00f3r\u0119 nad rozs\u0105dkiem. Po drodze na uczelni\u0119 zatrzyma\u0142 si\u0119 w Halle, gdzie pozna\u0142 bratni\u0105 dusz\u0119: odrobin\u0119 m\u0142odszego Georga Friedricha H\u00e4ndla, z kt\u00f3rym po\u0142\u0105czy\u0142a go d\u0142ugoletnia przyja\u017a\u0144. W studenckiej bursie trafi\u0142 na innych amator\u00f3w muzyki, w\u015br\u00f3d nich wsp\u00f3\u0142lokatora, kt\u00f3ry pono\u0107 wykrad\u0142 mu z kufra nuty jednej z kompozycji, po czym zaprezentowa\u0142 j\u0105 po niedzielnym nabo\u017ce\u0144stwie w ko\u015bciele \u015bwi\u0119tego Tomasza. Zachwycony burmistrz Lipska nawi\u0105za\u0142 kontakt z m\u0142odym kompozytorem i zleci\u0142 mu dostarczanie dw\u00f3ch kantat miesi\u0119cznie na potrzeby \u015bwi\u0105tyni. Klamka zapad\u0142a: Telemann zawi\u00f3d\u0142 matczyne nadzieje na karier\u0119 syna w palestrze i zosta\u0142 zawodowym muzykiem.<\/p>\n

Od tamtej pory skomponowa\u0142 prawie tysi\u0105c osiemset kantat ko\u015bcielnych, stanowi\u0105cych blisko po\u0142ow\u0119 jego imponuj\u0105cego dorobku, kt\u00f3remu zawdzi\u0119cza renom\u0119 jednego z najp\u0142odniejszych tw\u00f3rc\u00f3w w dziejach muzyki. Tworzy\u0142 je w obfito\u015bci ju\u017c w Eisenach, dok\u0105d trafi\u0142 w 1707 roku, po wyje\u017adzie z Lipska i niespe\u0142na dwuletnim pobycie na dworze hrabiego Erdmanna von Promnitz w \u017borach. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich powsta\u0142a jednak w dojrza\u0142ym okresie jego tw\u00f3rczo\u015bci: we Frankfurcie, gdzie w 1712 roku zosta\u0142 kapelmistrzem przy ko\u015bcio\u0142ach Braci Bosych oraz \u015bwi\u0119tej Katarzyny, przede wszystkim za\u015b w Hamburgu, mie\u015bcie, w kt\u00f3rym od 1722 roku \u0142\u0105czy\u0142 stanowiska dyrektora Oper am G\u00e4nsemarkt oraz kantora i dyrektora muzyki ko\u015bcielnej. To podw\u00f3jne do\u015bwiadczenie sprawi\u0142o, \u017ce Telemann sta\u0142 si\u0119 jednym z pionier\u00f3w niemieckiej kantaty religijnej z ariami i recytatywami w operowym stylu w\u0142oskim. Jego inwencja w obr\u0119bie gatunku by\u0142a jednak niewyczerpana: we wczesnych kantatach frankfurckich z upodobaniem nawi\u0105zywa\u0142 do francuskiego ronda wariacyjnego, w p\u00f3\u017aniejszych utworach z tego okresu wzbogaca\u0142 arie w\u0142oskie elementami pasterskiej siciliany. W ka\u017cdej ze swych kantat, bez wzgl\u0119du na czas ich powstania, przywi\u0105zywa\u0142 wag\u0119 do jako\u015bci libretta i wokalnej ekspresji tekstu: nawet w kompozycjach przeznaczonych na bardziej rozbudowany aparat wykonawczy dba\u0142 o w\u0142a\u015bciwe proporcje mi\u0119dzy g\u0142osami solowymi i akompaniamentem orkiestrowym. Jak sam podkre\u015bla\u0142, fundamentem muzyki jest \u015bpiew, a kompozytor powinien \u015bpiewa\u0107 we wszystkim, co pisze.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Voces Suaves. Fot. z archiwum zespo\u0142u<\/p>\n

Dzisiejsi odbiorcy czuj\u0105 si\u0119 cz\u0119sto bezradni wobec ogromu i pi\u0119kna spu\u015bcizny pozostawionej przez Telemanna, zw\u0142aszcza \u017ce z mrok\u00f3w zapomnienia wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 wci\u0105\u017c nowe, niepublikowane dotychczas utwory. Dobrze je w\u00f3wczas poznawa\u0107 w sp\u00f3jnych cyklach, odzwierciedlaj\u0105cych ich niegdysiejsz\u0105 funkcj\u0119. Taki w\u0142a\u015bnie cykl \u2013 swoiste Oratorium Bo\u017conarodzeniowe \u2013 tworz\u0105 cztery kantaty, kt\u00f3re dopiero niedawno wr\u00f3ci\u0142y do obiegu koncertowego. Kindlich gross ist das gottselige Geheimnis<\/em>, kantata na \u015bwi\u0119to Bo\u017cego Narodzenia, powsta\u0142a w 1731 roku do libretta Tobiasa Heinricha Schubarta, \u00f3wczesnego kaznodziei w Hauptkirche Sankt Michaelis, jednym z pi\u0119ciu najwa\u017cniejszych ko\u015bcio\u0142\u00f3w Hamburga. Z tego samego okresu pochodz\u0105 kantaty Im hellen Glanz der Glaubenssonnen <\/em>na trzeci dzie\u0144 \u015bwi\u0105t, kt\u00f3rej sk\u0142ad wykonawczy Telemann por\u00f3wna\u0142 do \u201ech\u00f3ru wiernych duszyczek\u201d; oraz niezwykle z\u0142o\u017cona kontrapunktycznie Herr Gott, dich loben wir <\/em>na przypadaj\u0105c\u0105 w Nowy Rok uroczysto\u015b\u0107 Obrzezania Pa\u0144skiego \u2013 obydwie do tekst\u00f3w m\u0142odego hamburczyka Albrechta Jakoba Zella, w drugim przypadku uzupe\u0142nionych pocz\u0105tkow\u0105 zwrotk\u0105 lutera\u0144skiej parafrazy hymnu Te Deum<\/em>. Kantat\u0119 Lobet den Herr alle seine Heerscharen <\/em>Telemann skomponowa\u0142 dekad\u0119 wcze\u015bniej we Frankfurcie, do libretta sakso\u0144skiego poety Gottfrieda Simonisa \u2013 r\u00f3wnie\u017c na \u015bwi\u0119to Obrzezania.<\/p>\n

Kiedy ws\u0142ucha\u0107 si\u0119 w nie po kolei, \u0142atwiej zrozumie\u0107 s\u0142owa Romaina Rollanda, jednego z wielkich piewc\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci Telemanna, kt\u00f3ry por\u00f3wna\u0142 j\u0105 do rzeki toruj\u0105cej sobie drog\u0119 w przysz\u0142o\u015b\u0107, niesprawiedliwie zapomnianej, bo poch\u0142on\u0119\u0142y j\u0105 wielkie zlewiska w\u00f3d Bacha, Mozarta i Beethovena. Najwy\u017cszy czas j\u0105 odpomnie\u0107 i powo\u0142a\u0107 do \u017cycia na nowo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed nami – nie licz\u0105c dzisiejszego – jeszcze dwa dni festiwalu Actus Humanus Nativitas. Jutrzejszy wieczorny koncert poprowadzi dla Pa\u0144stwa Magdalena \u0141o\u015b w transmisji radiowej Dw\u00f3jki. Kto na miejscu, niech stawi si\u0119 o 20.00 we Dworze Artusa, \u017ceby pos\u0142ucha\u0107 \u015bwi\u0105tecznych kantat Telemanna w wykonaniu zespo\u0142\u00f3w Voces Suaves i Arte dei Suonatori pod kierunkiem klawesynisty Marcina … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9289","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9289","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9289"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9289\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9293,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9289\/revisions\/9293"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9289"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9289"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9289"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}