{"id":9294,"date":"2025-12-13T18:13:07","date_gmt":"2025-12-13T17:13:07","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9294"},"modified":"2025-12-13T22:58:25","modified_gmt":"2025-12-13T21:58:25","slug":"most-przez-swiat","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9294","title":{"rendered":"Most przez \u015bwiat"},"content":{"rendered":"

To ju\u017c ostatnie zapowiedzi przed ko\u0144cz\u0105cym si\u0119 festiwalem Actus Humanus Nativitas. Transmisj\u0119 popo\u0142udniowego koncertu 14 grudnia, z udzia\u0142em Marca Beasleya oraz zespo\u0142u Constantinople pod kierunkiem setarzysty Kiyi Tabassiana, poprowadzi dla Pa\u0144stwa Piotr Matwiejczuk w radiowej Dw\u00f3jce (pocz\u0105tek o 17.30). Bilety do Dworu Artusa ju\u017c wyprzedane, ale mo\u017ce w ostatniej chwili trafi\u0105 si\u0119 jakie\u015b zwroty. Koncert fina\u0142owy tego samego dnia o godzinie 20.00 zaanonsuj\u0119 jutro, \u017ceby nie obci\u0105\u017ca\u0107 Czytelnik\u00f3w nadmiarem informacji. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Z\u0142oty R\u00f3g jest zatok\u0105 Bosforu \u2013 cie\u015bniny, kt\u00f3ra \u0142\u0105czy Morze Marmara z Morzem Czarnym, umownej granicy mi\u0119dzy Azj\u0105 a Europ\u0105. W VII wieku przed nasz\u0105 er\u0105, na po\u0142udniowym brzegu zatoki, powsta\u0142a megaryjska kolonia Byz\u00e1ntion. W po\u0142owie II stulecia przed nasz\u0105 er\u0105 miasto sprzymierzy\u0142o si\u0119 z Rzymem, na pocz\u0105tku nowego tysi\u0105clecia wesz\u0142o oficjalnie w sk\u0142ad Cesarstwa. Na prze\u0142omie II i III wieku naszej ery grecki historyk Herodian opisywa\u0142 je jako najwi\u0119ksze i najwspanialsze miasto Tracji, kt\u00f3re pozyskiwa\u0142o \u201ewielkie dochody z op\u0142at portowych i rybo\u0142\u00f3wstwa, a \u017ce mia\u0142o tak\u017ce wielki i urodzajny obszar na l\u0105dzie, wi\u0119c zar\u00f3wno z morza, jak i z l\u0105du powa\u017cne ci\u0105gn\u0119\u0142o zyski\u201d. W 324 roku Konstantyn I Wielki ustanowi\u0142 Byz\u00e1ntion stolic\u0105 Cesarstwa Wschodniorzymskiego i przemianowa\u0142 je na Konstantynopol. Przez nast\u0119pne sze\u015b\u0107 lat rozbudowa\u0142 miasto, otoczy\u0142 je murem, zape\u0142ni\u0142 mn\u00f3stwem nowych budowli oraz skarb\u00f3w z najrozmaitszych greckich \u015bwi\u0105ty\u0144, pl\u0105drowanych na rozkaz specjalnie wyznaczonych w tym celu komisarzy. W roku 330 cesarz ostatecznie po\u015bwi\u0119ci\u0142 stolic\u0119 i specjaln\u0105 ustaw\u0105 nada\u0142 jej status Nowego Rzymu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Leonardo da Vinci, projekt mostu nad Z\u0142otym Rogiem, 1502. Szkic ze zbior\u00f3w Biblioteki Instytutu Francji<\/p>\n

Na p\u00f3\u0142nocnym brzegu Z\u0142otego Rogu rozpo\u015bciera\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas osada zwana przez Grek\u00f3w peran en sykais<\/em>, czyli \u201egajem figowym po drugiej stronie\u201d. P\u00f3\u017aniejsza, nie do ko\u0144ca jasna nazwa Galata, pojawi\u0142a si\u0119 dopiero w VIII wieku. Przez setki lat mieszkali tutaj \u017bydzi, kt\u00f3rzy nie mogli osiedla\u0107 si\u0119 we w\u0142a\u015bciwym Konstantynopolu. W X wieku rozgo\u015bcili si\u0119 na tej ziemi Wenecjanie, p\u00f3\u017aniej Piza\u0144czycy i Genue\u0144czycy. Handlowe operacje morskie z portu w Galacie skupi\u0142y si\u0119 na eksporcie przypraw i innych luksusowych towar\u00f3w, przybywaj\u0105cych do Europy rozmaitymi odnogami Jedwabnego Szlaku. W 1261 roku, po odbiciu Konstantynopola z r\u0105k krzy\u017cowc\u00f3w, wszelkie koncesje handlowe przypad\u0142y w udziale Genue\u0144czykom. Mehmed II Zdobywca, su\u0142tan z dynastii Osman\u00f3w, ostatecznie skruszy\u0142 obron\u0119 Konstantynopola i zako\u0144czy\u0142 er\u0119 Cesarstwa Bizantyjskiego. Co jednak ciekawe, utrzyma\u0142 b\u0105d\u017a odnowi\u0142 przywileje Republik Genui i Wenecji. Wymiana my\u015bli, towar\u00f3w i kultur toczy\u0142a si\u0119 nadal nieprzerwanym strumieniem.<\/p>\n

Pierwszy, drewniany most \u0142\u0105cz\u0105cy Konstantynopol z dawnym \u201egajem figowym\u201d, powsta\u0142 ju\u017c w V wieku naszej ery. P\u00f3\u017aniej ich by\u0142o a\u017c kilkana\u015bcie, \u017caden jednak nie utrzyma\u0142 si\u0119 d\u0142u\u017cej ani nie spe\u0142nia\u0142 warunk\u00f3w bezpiecznej przeprawy nad zatok\u0105, pozwalaj\u0105cej zar\u00f3wno przedosta\u0107 si\u0119 kupcom i przechodniom na drugi brzeg, jak i przep\u0142yn\u0105\u0107 pod ni\u0105 statkom wyruszaj\u0105cym w dalsz\u0105 drog\u0119 przez Bosfor. Dopiero w 1502 roku Bajazyd II, su\u0142tan-filozof,\u00a0 wszed\u0142 w korespondencj\u0119 z Leonardem da Vinci, kt\u00f3ry przed\u0142o\u017cy\u0142 mu projekt mostu spajaj\u0105cego obydwa brzegi Z\u0142otego Rogu. Plany Leonarda by\u0142y wi\u0119cej ni\u017c \u015bmia\u0142e: zak\u0142ada\u0142y budow\u0119 przeprawy d\u0142ugo\u015bci blisko \u0107wierci kilometra, dziesi\u0119ciokrotnie d\u0142u\u017cszej ni\u017c inne mosty epoki, opartej na konstrukcji samono\u015bnej, bez u\u017cycia klin\u00f3w, \u015brub ani gwo\u017adzi. Zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnych materia\u0142oznawc\u00f3w most m\u00f3g\u0142 by\u0107 wykonany wy\u0142\u0105cznie z element\u00f3w kamiennych, \u0142\u0105czonych bez \u017cadnej zaprawy: ani drewno, ani ceg\u0142a nie znios\u0142yby takich napr\u0119\u017ce\u0144. Su\u0142tan nie zatwierdzi\u0142 jednak ani projektu Leonarda, ani p\u00f3\u017aniejszych plan\u00f3w Micha\u0142a Anio\u0142a. Bynajmniej nie z ignorancji ani pogardy dla europejskich wynalazc\u00f3w \u2013 raczej ze \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce wyobra\u017ania konstruktor\u00f3w wykroczy\u0142a daleko poza mo\u017cliwo\u015bci \u00f3wczesnych budowniczych, nie tylko w pn\u0105cym si\u0119 stopniowo na szczyty pot\u0119gi i dobrobytu Imperium Osma\u0144skim.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Dymitr Kantemir. Rycina z angielskiego wydania jego dzie\u0142a Historia incrementorum atque decrementorum Aluae Othomanicae, <\/i>Londyn, 1734<\/p>\n

Od tamtej pory wydarzy\u0142o si\u0119 wiele. Pierwszy sta\u0142y most spi\u0105\u0142 brzegi Z\u0142otego Rogu dopiero w 1845 roku. Wsp\u00f3\u0142czesna nazwa Stambu\u0142 przyj\u0119\u0142a si\u0119 w latach trzydziestych ubieg\u0142ego wieku. Dzisiejszy Galata K\u00f6pr\u00fcs\u00fc, wsparty na 114 stalowych filarach, symboliczne po\u0142\u0105czenie historycznego miasta greckiego, a p\u00f3\u017aniej rzymskiego i wreszcie osma\u0144skiego z osad\u0105 niegdysiejszych cudzoziemc\u00f3w, wci\u0105\u017c pozwala do\u015bwiadczy\u0107 wielokulturowo\u015bci stolicy dawnych imperi\u00f3w. Jak pisa\u0142 Daniel Mendelsohn w swoim brawurowym eseju Trzy pier\u015bcienie, <\/em>to Goethe wypracowa\u0142 rozleg\u0142\u0105, humanistyczn\u0105 wizj\u0119 literatury: ju\u017c w pierwszym dwudziestoleciu XIX wieku, \u201egdy inspiracj\u0119 do swej poezji czerpa\u0142 ze Wschodu \u2013 przede wszystkim ze wspania\u0142ego div\u0101n<\/em>, czyli zbioru wierszy czternastowiecznego poety Szamsuddina Hafeza, kt\u00f3ry do dzi\u015b uchodzi za najwybitniejszego z tw\u00f3rc\u00f3w perskiej poezji lirycznej, a Goethe zapozna\u0142 si\u0119 z jego spu\u015bcizn\u0105 w \u015bwie\u017cym przek\u0142adzie niemieckim. T\u0142umacz wierszy Hafeza, Austriak o nazwisku Joseph von Hammer, by\u0142 dyplomat\u0105, kt\u00f3ry z czasem po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 karierze literackiej. Otrzymawszy posad\u0119 w Stambule w 1799 roku, zakocha\u0142 si\u0119 we wschodniej kulturze: owocem tej gor\u0105cej nami\u0119tno\u015bci by\u0142 szereg pism po\u015bwi\u0119conych cywilizacji Lewantu, powsta\u0142ych ju\u017c po powrocie do Europy. Jego dorobek obejmuje liczne przek\u0142ady \u2013 w\u015br\u00f3d nich oczywi\u015bcie dywanu Hafeza, kt\u00f3ry wywar\u0142 tak wielkie wra\u017cenie na Goethem \u2013 ale r\u00f3wnie\u017c utwor\u00f3w proz\u0105, zw\u0142aszcza fascynuj\u0105cych wspomnie\u0144 tureckiego podr\u00f3\u017cnika Ewliji Czelebiego, kt\u00f3rego relacja z wyprawy do Aten w 1667 roku zawiera cenny opis \u00f3wczesnego miasta i jego budowli, mi\u0119dzy innymi Partenonu, zrujnowanego zaledwie dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej wskutek pot\u0119\u017cnej eksplozji. (\u2026) Goethe odni\u00f3s\u0142 wra\u017cenie, \u017ce wiersze Hafeza oscyluj\u0105 mi\u0119dzy Wschodem a Zachodem. Owo jednocz\u0105ce przyci\u0105ganie mi\u0119dzy pozornie niemo\u017cliwymi do pogodzenia skrajno\u015bciami znalaz\u0142o swoje odzwierciedlenie w tytule dzie\u0142a uwa\u017canego przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczonych za ostatni wybitny zbi\u00f3r liryk\u00f3w w dorobku Goethego \u2013 West-\u00f6stlicher Divan<\/em>, pisany od po\u0142owy drugiej dekady XIX wieku i wydany w 1819 roku\u201d.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Marco Beasley. Fot. Orgelputzer<\/p>\n

Obrazem tych skrajno\u015bci jest tak\u017ce program dzisiejszego koncertu: pocz\u0105wszy od utwor\u00f3w ze zbioru Dymitra Kantemira, hospodara Mo\u0142dawii, zapalonego filozofa, kompozytora i muzykologa, uczestnika wojny polsko-tureckiej, w kt\u00f3rej po odsieczy wiede\u0144skiej w 1683 roku stan\u0105\u0142 po stronie Turcji \u2013 przez wdzi\u0119czne frottole Bartolomea Tromboncina, kompozycje mediola\u0144skiego lutnisty Joana Ambrosia Dalzy i utwory z hiszpa\u0144skiego Cancionero de la Colombina \u2013 a\u017c po wyimki z tw\u00f3rczo\u015bci ksi\u0119cia Korkuta, syna Bajazyda II, oraz anonimowe ghazale do tad\u017cyckiej poezji Hafeza. R\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 tej muzyki znajdzie swoje odzwierciedlenie w instrumentarium, w kt\u00f3rym do renesansowych i barokowych instrument\u00f3w europejskich do\u0142\u0105cz\u0105 setar, perska lutnia z drewna morwowego z w\u0105skim gryfem i ruchomymi progami na podstrunnicy, bizantyjska cytra kanun i trzcinowy flet ney o zad\u0119ciu kraw\u0119dziowym, potomek egipskiej piszcza\u0142ki sprzed pi\u0119ciu tysi\u0119cy lat.<\/p>\n

Mo\u017ce wreszcie pojmiemy, id\u0105c za s\u0142owami Mendelsohna, \u017ce Imperium Osma\u0144skie, uchodz\u0105ce za \u201ekraj nies\u0142ychanie dziwny i tajemniczy, wschodni\u0105 dziedzin\u0119 Innego, pod pewnymi wzgl\u0119dami r\u00f3wnie egzotyczn\u0105 dla Europejczyk\u00f3w, jak egzotyczna dla Grek\u00f3w by\u0142a Troja Priama\u201d, zwr\u00f3ci\u0142o si\u0119 w stron\u0119 Zachodu ju\u017c przed wiekami. Podobnie jak Zach\u00f3d zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 przed wiekami w stron\u0119 Wschodu \u2013 cho\u0107 w dzisiejszej z\u0142o\u017conej rzeczywisto\u015bci czasem si\u0119 boi do tego przyzna\u0107.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

To ju\u017c ostatnie zapowiedzi przed ko\u0144cz\u0105cym si\u0119 festiwalem Actus Humanus Nativitas. Transmisj\u0119 popo\u0142udniowego koncertu 14 grudnia, z udzia\u0142em Marca Beasleya oraz zespo\u0142u Constantinople pod kierunkiem setarzysty Kiyi Tabassiana, poprowadzi dla Pa\u0144stwa Piotr Matwiejczuk w radiowej Dw\u00f3jce (pocz\u0105tek o 17.30). Bilety do Dworu Artusa ju\u017c wyprzedane, ale mo\u017ce w ostatniej chwili trafi\u0105 si\u0119 jakie\u015b zwroty. Koncert … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9294","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9294","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9294"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9294\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9299,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9294\/revisions\/9299"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9294"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9294"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9294"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}