{"id":9300,"date":"2025-12-14T14:01:31","date_gmt":"2025-12-14T13:01:31","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9300"},"modified":"2025-12-14T14:01:31","modified_gmt":"2025-12-14T13:01:31","slug":"spieszcie-z-bachem-do-stajenki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9300","title":{"rendered":"\u015apieszcie z Bachem do stajenki"},"content":{"rendered":"

Dzi\u015b wielki fina\u0142 festiwalu Actus Humanus Nativitas: koncert zespo\u0142u Le Po\u00e8me Harmonique z udzia\u0142em pi\u0119ciorga solist\u00f3w (sopranistek Charlotte La Thorpe i Perrine Devillers, kontratenora Williama Sheltona, tenora Hugo Hymasa oraz barytona Victora Sicarda), pod kierunkiem Vincenta Dumestre’a, w programie z\u0142o\u017conym z pierwotnej wersji Magnificat<\/em> oraz muzyki bo\u017conarodzeniowej Jana Sebastiana Bacha. Pocz\u0105tek o godzinie 20.00: dla szcz\u0119\u015bliwych posiadaczy bilet\u00f3w w Centrum \u015bw. Jana, dla wszystkich pozosta\u0142ych, r\u00f3wnie szcz\u0119\u015bliwych meloman\u00f3w, przed g\u0142o\u015bnikami radiowej Dw\u00f3jki, sk\u0105d us\u0142ysz\u0105 te\u017c Pa\u0144stwo komentarz Magdaleny \u0141o\u015b. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Kto nie lubi t\u0142um\u00f3w i dra\u017cni go atmosfera jarmark\u00f3w bo\u017conarodzeniowych, ten pewnie si\u0119 zdziwi, \u017ce w czasach Bacha urz\u0105dzano w Lipsku festiwale tak barwne i huczne, \u017ce zapar\u0142yby dech w piersiach niejednemu wsp\u00f3\u0142czesnemu dziecku, kt\u00f3re nie mo\u017ce doczeka\u0107 si\u0119 \u015bwi\u0105t. Pierwsze grudniowe jarmarki urz\u0105dzano na ziemiach niemieckich ju\u017c w XIII wieku: trwa\u0142y przewa\u017cnie jeden dzie\u0144 i dawa\u0142y mieszka\u0144com okazj\u0119 zaopatrzenia si\u0119 w \u015bwie\u017ce mi\u0119so i inne zapasy na zim\u0119. Stopniowo do handlarzy \u017cywno\u015bci\u0105 do\u0142\u0105czali wytw\u00f3rcy dzieci\u0119cych zabawek, plecionkarze wyrabiaj\u0105cy kosze z \u0142yka, s\u0142omy i wikliny, cukiernicy sprzedaj\u0105cy \u015bwi\u0105teczne \u0142akocie \u2013 skuszeni nie tylko perspektyw\u0105 dodatkowego zarobku, lecz tak\u017ce okazj\u0105 do adwentowych spotka\u0144, pogaduszek i wsp\u00f3lnych \u015bpiew\u00f3w, skracaj\u0105cych ciemny i ch\u0142odny czas oczekiwania na powt\u00f3rne przyj\u015bcie Jezusa i pami\u0105tk\u0119 jego narodzin.<\/p>\n

Kilka lat po tym, jak Bach obj\u0105\u0142 stanowisko kantora w ko\u015bciele \u015bwi\u0119tego Tomasza, w odleg\u0142ym o nieco ponad sto kilometr\u00f3w Dre\u017anie ksi\u0105\u017c\u0119 elektor August II Mocny postanowi\u0142 nakarmi\u0107 ca\u0142e miasto najwi\u0119ksz\u0105 Weihnachtsstolle<\/em>, jak\u0105 kiedykolwiek upieczono. Wielkie ciasto dro\u017cd\u017cowe \u2013 przypominaj\u0105ce smakiem bu\u0142k\u0119 ma\u015blan\u0105 i jedzone w okresie \u015bwi\u0105tecznym zamiast chleba \u2013 wa\u017cy\u0142o prawie dwie tony i zapewni\u0142o mn\u00f3stwo zaj\u0119cia nie tylko piekarzom. Przedsi\u0119wzi\u0119cie wymaga\u0142o mi\u0119dzy innymi budowy specjalnego pieca i sporz\u0105dzenia odpowiednio d\u0142ugich i ostrych no\u017cy, \u017ceby pokroi\u0107 tego olbrzyma na mniejsze pajdy. Lipsk s\u0142yn\u0105\u0142 w\u00f3wczas z innego specja\u0142u: tak zwanych Leipziger Lerchen<\/em>, czyli \u201elipskich skowronk\u00f3w\u201d, nadziewanych boczkiem i w\u0105tr\u00f3bk\u0105, przyprawianych sza\u0142wi\u0105 i korzeniami, sma\u017conych na ma\u015ble, po czym zapiekanych w cie\u015bcie na podobie\u0144stwo dzisiejszych pasztecik\u00f3w. Ptaki od\u0142awiano na polach pod Lipskiem przez ca\u0142\u0105 jesie\u0144, setkami tysi\u0119cy sztuk. Smakosze wyj\u0105tkowo cenili ich delikatne mi\u0119so, przesycone aromatem pospolitego w okolicy czosnku nied\u017awiedziego. Przysmak popijano s\u0142onawym pszenicznym piwem Gose, warzonym u podn\u00f3\u017ca g\u00f3r Harzu od setek lat, ale spopularyzowanym w mie\u015bcie w\u0142a\u015bnie w czasach Bacha. Amatorzy s\u0142odko\u015bci raczyli si\u0119 tutejszymi mi\u0119kkimi piernikami, pieczonymi na op\u0142atkach, i przep\u0142ukiwali gard\u0142a aromatycznym hipokrasem, przyrz\u0105dzanym podobnie jak dzisiejsze grzane wino, ale z dodatkiem ostrzejszych przypraw.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

\u015awi\u0119ta w rodzinie Lutra. Staloryt Jamesa Bannistera na podstawie grafiki Carla Augusta Schwerdgeburtha z 1843 roku<\/p>\n

Pierwszy lipski jarmark \u015bwi\u0105teczny zorganizowano pono\u0107 ju\u017c w 1458 roku, ale dopiero w XVIII wieku zyska\u0142 opraw\u0119, kt\u00f3ra rozs\u0142awi\u0142a miasto na ca\u0142e Niemcy. M\u0142odzie\u017c ta\u0144czy\u0142a i \u015bpiewa\u0142a wok\u00f3\u0142 ustawionej po\u015brodku rynku choinki, dzieci podziwia\u0142y rozwieszone na drzewie ozdoby, ukradkiem podjadaj\u0105c z ga\u0142\u0105zek ukryte w\u015br\u00f3d papierowych kwiat\u00f3w jab\u0142ka, orzechy, daktyle i posypane makiem precle. Sprzedawcy nie zwijali swych kram\u00f3w po zmierzchu. Rajcy miejscy ju\u017c w 1701 roku postanowili o\u015bwietli\u0107 jarmark prawie tysi\u0105cem lamp olejowych, skrupulatnie zapalanych, gaszonych i dogl\u0105danych przez specjalnych stra\u017cnik\u00f3w.<\/p>\n

Trudno powiedzie\u0107, czy Bach te\u017c korzysta\u0142 z tych uciech, czy mo\u017ce sp\u0119dza\u0142 ca\u0142y okres adwentu i Bo\u017cego Narodzenia, komponuj\u0105c muzyk\u0119 na potrzeby czterech g\u0142\u00f3wnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w Lipska, pracuj\u0105c w pocie czo\u0142a z ch\u00f3rami i zespo\u0142ami instrumentalnymi, a pozosta\u0142y czas po\u015bwi\u0119caj\u0105c na lekcje z najzdolniejszymi uczniami. Pr\u00f3by ch\u00f3ru przy Thomasschule odbywa\u0142y si\u0119 regularnie w poniedzia\u0142ki, wtorki, \u015brody i pi\u0105tki; w soboty do ch\u0142opc\u00f3w do\u0142\u0105czali instrumentali\u015bci, \u017ceby prze\u0107wiczy\u0107 program przed niedzielnym nabo\u017ce\u0144stwem. Przez trzy dni Bo\u017cego Narodzenia w ko\u015bcio\u0142ach wykonywano codziennie inn\u0105 kantat\u0119. Na tym si\u0119 jednak nie ko\u0144czy\u0142o: trzeba te\u017c by\u0142o przygotowa\u0107 muzyk\u0119 na przypadaj\u0105ce w pierwszy dzie\u0144 roku \u015bwi\u0119to Obrzezania Pa\u0144skiego, na pierwsz\u0105 niedziel\u0119 po Nowym Roku i na uroczysto\u015b\u0107 Trzech Kr\u00f3li. W organizacj\u0119 \u015bwi\u0105tecznego przedsi\u0119wzi\u0119cia w\u0142\u0105czali si\u0119 nie tylko podopieczni Bacha ze Szko\u0142y Tomasza, lecz tak\u017ce \u2013 na miar\u0119 swoich mo\u017cliwo\u015bci \u2013 wszyscy cz\u0142onkowie rodziny. O ile nikt nie straci\u0142 g\u0142osu albo nie dosta\u0142 gor\u0105czki w zimow\u0105 pogod\u0119: wtedy trzeba by\u0142o salwowa\u0107 si\u0119 miksturami od lipskich aptekarzy i czym pr\u0119dzej stawia\u0107 na nogi zakatarzonych ch\u00f3rzyst\u00f3w, kt\u00f3rych wci\u0105\u017c brakowa\u0142o do \u201ezaopatrzenia\u201d nabo\u017ce\u0144stw w dw\u00f3ch najwa\u017cniejszych \u015bwi\u0105tyniach w mie\u015bcie, u \u015bwi\u0119tego Tomasza i \u015bwi\u0119tego Miko\u0142aja.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Pierwszy powojenny jarmark \u015bwi\u0105teczny w Lipsku. Fot. Georg Zsch\u00e4pitz<\/span><\/p>\n

Frustracja cz\u0119sto towarzyszy\u0142a Bachowi na tej posadzie. Sw\u00f3j pierwszy rok w Lipsku rozpocz\u0105\u0142 jednak nadzwyczajnie: tworz\u0105c wspania\u0142y Magnificat<\/em>, pierwsz\u0105 zakrojon\u0105 na tak du\u017c\u0105 skal\u0119 kompozycj\u0119 liturgiczn\u0105 do tekstu \u0142aci\u0144skiego, z pi\u0119ciog\u0142osowym ch\u00f3rem i orkiestr\u0105, w kt\u00f3rej sk\u0142adzie znalaz\u0142y si\u0119 mi\u0119dzy innymi oboje d\u2019amore, tr\u0105bki i kot\u0142y. Wersja pierwotna, w tonacji Es-dur, z\u0142o\u017cona z dwunastu cz\u0119\u015bci, zabrzmia\u0142a po raz pierwszy najprawdopodobniej ju\u017c 2 lipca 1723 roku, podczas nabo\u017ce\u0144stwa w lutera\u0144skie \u015bwi\u0119to Nawiedzenia Naj\u015bwi\u0119tszej Marii Panny. Przed wykonaniem Magnificat <\/em>w dzie\u0144 Bo\u017cego Narodzenia \u2013 zapewne dopiero rok p\u00f3\u017aniej \u2013 Bach uzupe\u0142ni\u0142 dzie\u0142o o cztery okoliczno\u015bciowe laudes <\/em>z tekstami cz\u0119\u015bciowo po niemiecku (dwie pierwsze, \u201eVom Himmel hoch\u201d i \u201eFreut euch und jubiliert\u201d), cz\u0119\u015bciowo za\u015b po \u0142acinie (\u201eGloria in excelsis\u201d oraz \u201eVirga Jesse floruit\u201d). T\u0119 wersj\u0119, dla odr\u00f3\u017cnienia od p\u00f3\u017aniejszej o dekad\u0119 wersji w tonacji D-dur BWV 243, oznacza si\u0119 numerem katalogowym 243.1 lub 243.a.<\/p>\n

Na pierwszy dzie\u0144 \u015bwi\u0105t roku 1723 w Thomaskirche przygotowano inny utw\u00f3r: wcze\u015bniejsz\u0105 o dziesi\u0119\u0107 lat kantat\u0119 Gott sei uns gn\u00e4dig und barmherzig<\/em> BWV 63 z tekstem przypisywanym niegdy\u015b Johannowi Michaelowi Heinecciusowi, kt\u00f3ry by\u0142 g\u0142\u00f3wnym pastorem Ko\u015bcio\u0142a Mariackiego w Halle. Jest to pierwsza zachowana kantata bo\u017conarodzeniowa Bacha, a zarazem wymagaj\u0105ca jeszcze bardziej rozbudowanego sk\u0142adu orkiestry ni\u017c wersja pierwotna Magnificat<\/em>. Dlatego badacze odrzucaj\u0105 dzi\u015b hipotez\u0119, \u017ce prawykonanie utworu odby\u0142o si\u0119 we wspomnianym Ko\u015bciele Mariackim. Coraz wi\u0119cej przes\u0142anek wskazuje, \u017ce kantata powsta\u0142a z okazji przypadaj\u0105cych w pierwszy dzie\u0144 \u015bwi\u0105t urodzin Johanna Ernsta IV, ksi\u0119cia Saksonii-Weimaru i zabrzmia\u0142a w okaza\u0142ym ko\u015bciele farnym \u015bwi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a w Weimarze: w roku 1713, 1714 albo nawet 1715. By\u0107 mo\u017ce przeznaczeniem na ksi\u0105\u017c\u0119ce urodziny da si\u0119 te\u017c wyt\u0142umaczy\u0107 do\u015b\u0107 osobliw\u0105 cech\u0119 tej kantaty, mimo niezwykle uroczystego charakteru pozbawion\u0105 jakichkolwiek muzycznych, \u201epastoralnych\u201d odniesie\u0144 do Bo\u017cego Narodzenia. Jeszcze mniej wiadomo o powsta\u0142ym oko\u0142o 1725 roku czterog\u0142osowym chorale Christen, \u00e4tzet diesen Tag<\/em> BWV 63, do tekstu niemieckiej parafrazy Psalmu 67 \u2013 poza tym, \u017ce Bach dokona\u0142 w nim harmonizacji rzadko u\u017cywanej formu\u0142y tonus peregrinus<\/em>, co \u0142\u0105czy ten utw\u00f3r mi\u0119dzy innymi z \u201eSuscepit Israel puerum suum\u201d, dziesi\u0105t\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Magnificat<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Le Po\u00e8me Harmonique. Fot. Guy Vivien<\/p>\n

Bach sp\u0119dzi\u0142 w Lipsku przesz\u0142o \u0107wier\u0107 wieku, a\u017c do \u015bmierci w 1750 roku. Tam skomponowa\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 swoich kantat \u2013 ponad trzysta, z kt\u00f3rych jedna trzecia przepad\u0142a. Co ciekawe, lwia cz\u0119\u015b\u0107 powsta\u0142a w pierwszych trzech latach jego pobytu w mie\u015bcie. P\u00f3\u017aniej wykorzystywa\u0142 ten materia\u0142 w innych utworach, mi\u0119dzy innymi w Weihnachtsoratorium<\/em>. Czy czerpa\u0142 jak\u0105kolwiek rado\u015b\u0107 z mozolnych przygotowa\u0144 do celebracji \u015bwi\u0105t Bo\u017cego Narodzenia? Czy mi\u0119dzy jedn\u0105 a drug\u0105 pr\u00f3b\u0105 zdarzy\u0142o mu si\u0119 pocieszy\u0107 \u201elipskim skowronkiem\u201d i utopi\u0107 smutki w kuflu z\u0142ocistego piwa Gose? Je\u015bli nawet nie, w jego muzyce bo\u017conarodzeniowej jest tyle zapach\u00f3w, \u015bwiat\u0142a i energii, \u017ce starczy\u0142oby ich na wszystkie wsp\u00f3\u0142czesne jarmarki \u015bwiata.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dzi\u015b wielki fina\u0142 festiwalu Actus Humanus Nativitas: koncert zespo\u0142u Le Po\u00e8me Harmonique z udzia\u0142em pi\u0119ciorga solist\u00f3w (sopranistek Charlotte La Thorpe i Perrine Devillers, kontratenora Williama Sheltona, tenora Hugo Hymasa oraz barytona Victora Sicarda), pod kierunkiem Vincenta Dumestre’a, w programie z\u0142o\u017conym z pierwotnej wersji Magnificat oraz muzyki bo\u017conarodzeniowej Jana Sebastiana Bacha. Pocz\u0105tek o godzinie 20.00: dla … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9300","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9300","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9300"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9300\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9304,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9300\/revisions\/9304"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9300"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9300"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9300"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}