{"id":9382,"date":"2026-01-21T02:19:15","date_gmt":"2026-01-21T01:19:15","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9382"},"modified":"2026-01-21T21:25:33","modified_gmt":"2026-01-21T20:25:33","slug":"ucieczka-do-egiptu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9382","title":{"rendered":"Ucieczka do Egiptu"},"content":{"rendered":"

Czasem si\u0119 zdarza, \u017ce przysz\u0142y krytyk operowy pozna dzie\u0142o od ca\u0142kiem niespodziewanej strony. Tak w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 ze mn\u0105, chorowitym dzieckiem, kt\u00f3re zabija\u0142o czas sp\u0119dzany w domu s\u0142uchaniem p\u0142yt z kolekcji rodzic\u00f3w. Nikt mi tych nagra\u0144 nie dobiera\u0142. Na siedmiocalowy kr\u0105\u017cek z fragmentami orkiestrowymi z Aidy<\/em> zwr\u00f3ci\u0142am uwag\u0119 przede wszystkim ze wzgl\u0119du na intryguj\u0105c\u0105 ok\u0142adk\u0119 i nie mniej intryguj\u0105cy opis w ca\u0142kiem niezrozumia\u0142ym j\u0119zyku. Min\u0119\u0142o wiele lat, zanim si\u0119 zorientowa\u0142am, \u017ce na p\u0142ycie zarejestrowano nagrania z 1959 roku, w wykonaniu Filharmonik\u00f3w Budapeszte\u0144skich pod batut\u0105 Mikl\u00f3sa Erd\u00e9lyiego, zwi\u0105zanego z W\u0119giersk\u0105 Oper\u0105 Pa\u0144stwow\u0105. Znajomo\u015b\u0107 z Verdiowsk\u0105 Aid\u0105 <\/em>zacz\u0119\u0142am wi\u0119c od uwertury i trzech fragment\u00f3w baletowych z II aktu \u2013 w interpretacji zaskakuj\u0105co subtelnej, ol\u015bniewaj\u0105cej zmys\u0142ow\u0105 mi\u0119kko\u015bci\u0105 orientalizuj\u0105cych faktur orkiestrowych.<\/p>\n

Nied\u0142ugo p\u00f3\u017aniej pozna\u0142am pierwsz\u0105 Aid\u0119 <\/em>w odbudowanym po wojnie Teatrze Wielkim w Warszawie. Zn\u00f3w w niecodziennych okoliczno\u015bciach, albowiem od kulis. Pot\u0119\u017cne dekoracje Jana Marcina Szancera nie mie\u015bci\u0142y si\u0119 w \u017cadnym magazynie, w zwi\u0105zku z czym przechowywano je w kieszeniach sceny. Wznosz\u0105cy si\u0119 na wysoko\u015b\u0107 kilku pi\u0119ter pos\u0105g faraona mijali uczestnicy wszystkich warszawskich produkcji, pocz\u0105wszy od Carmen <\/em>Bizeta, ko\u0144cz\u0105c na Wagnerowskim Tannh\u00e4userze<\/em>. W dzieci\u0119cych ch\u00f3rzystach wzbudza\u0142 niemy podziw. W gronie solist\u00f3w \u2013 rosn\u0105c\u0105 irytacj\u0119, \u017ce scenografowie tworz\u0105 projekty, kt\u00f3re zamiast pomaga\u0107 \u015bpiewakom, tylko utrudniaj\u0105 ich zmagania z nieprzyjazn\u0105 akustyk\u0105 jednego z najobszerniejszych teatr\u00f3w na \u015bwiecie.<\/p>\n

Od czasu tamtej inscenizacji, kt\u00f3ra mia\u0142a premier\u0119 dok\u0142adnie sze\u015b\u0107dziesi\u0105t lat temu, opera warszawska porwa\u0142a si\u0119 na Aid\u0119 <\/em>zaledwie dwa razy. Za ka\u017cdym razem bez sukcesu. Post\u0119powcy rwali w\u0142osy z g\u0142\u00f3w, konserwatysta J\u00f3zef Ka\u0144ski skwitowa\u0142 produkcj\u0119 Marka Grzesi\u0144skiego z 1986 roku stwierdzeniem \u201eI co? I nic!\u201d, a recenzj\u0119 z p\u00f3\u017aniejszej o lat dziewi\u0119tna\u015bcie koncepcji Roberta Lagany Manoliego opatrzy\u0142 wymownym tytu\u0142em Tr\u0105by brzmia\u0142y pi\u0119knie\u2026<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n

Z biegiem lat i ja straci\u0142am serce do Aidy<\/em>, zw\u0142aszcza \u017ce klucza do interpretacji tego arcydzie\u0142a \u2013 w por\u00f3wnaniu z wcze\u015bniejszymi eksperymentami Verdiego opery niemal klasycznej w formie, skomponowanej do konwencjonalnego i wyj\u0105tkowo klarownego libretta, kt\u00f3rego osi\u0105 jest dramat powinno\u015bci \u2013 na pr\u00f3\u017cno szukali najwi\u0119ksi tytani teatru muzycznego. Jedni bezskutecznie pr\u00f3bowali dokona\u0107 rozrachunku z XIX-wiecznym kolonializmem, drudzy osadzali narracj\u0119 w realiach wsp\u00f3\u0142czesnych konflikt\u00f3w, jeszcze inni wyrywali Aid\u0119 <\/em>z jakiegokolwiek kontekstu, tworz\u0105c niesp\u00f3jne widowiska w pstrokatych kostiumach.<\/p>\n

Dlatego postanowi\u0142am wskrzesi\u0107 sw\u0105 dawn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 do egipskiej opery Verdiego w\u0142a\u015bnie w Jan\u00e1\u010dkovym divadle, kt\u00f3re od kilku sezon\u00f3w jest dla mnie ostoj\u0105 dobrego teatru: oszcz\u0119dnego, czystego w formie, operuj\u0105cego metaforycznym znakiem, aluzj\u0105 i skr\u00f3tem my\u015blowym. A zarazem wychodz\u0105cego naprz\u00f3d oczekiwaniom miejscowej publiczno\u015bci \u2013 jako narz\u0119dzie budowania wsp\u00f3lnoty oraz przestrze\u0144 refleksji i dialogu. I dopiero teraz u\u015bwiadomi\u0142am sobie, \u017ce realizowana w gmachu przy Rooseveltovej wizja teatru operowego dlatego jest mi tak bliska, \u017ce jest wizj\u0105 modernistyczn\u0105, doskonale sp\u00f3jn\u0105 z klimatem Brna.<\/p>\n

My\u015bl\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c nie doceniamy modernistycznego potencja\u0142u stolicy Moraw \u2013 miasta, z kt\u00f3rego histori\u0105 na niemal p\u00f3\u0142 wieku zros\u0142y si\u0119 losy Bohuslava Fuchsa, urbanisty, projektanta i teoretyka architektury,\u00a0 wychowawcy kilku pokole\u0144 czeskich architekt\u00f3w. Jego legendarne budowle \u2013 mi\u0119dzy innymi hotel Avion, wpasowany w w\u0105ziutk\u0105, o\u015bmiometrowej szeroko\u015bci parcel\u0119 mi\u0119dzy domami przy ulicy \u010ceskiej \u2013 okaza\u0142y si\u0119 modelowym przyk\u0142adem modernistycznej gry z oporn\u0105 materi\u0105 i przestrzeni\u0105. Fuchs \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 do Brna plejad\u0119 wizjoner\u00f3w z Czechos\u0142owacji oraz projektant\u00f3w z zagranicy, mi\u0119dzy innymi Ludwiga Miesa van der Rohe, tw\u00f3rc\u0119 awangardowej willi Tugendhat\u00f3w. To dzi\u0119ki Fuchsowi Brno pozosta\u0142o jednym z najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w modernizmu w Europie: r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce w przeciwie\u0144stwie do innych miast nie musia\u0142o po wojnie podnosi\u0107 si\u0119 z ruin. Przesz\u0142o do historii nie tylko jako herold, ale i kontynuator \u201enowej tradycji\u201d: nieska\u017conej, nieprzerwanej, znajduj\u0105cej wyraziste odbicie zar\u00f3wno w my\u015bli architektonicznej, jak i wzornictwie, literaturze, \u017cyciu codziennym i last but not least \u2013<\/em> w operze.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n

Nowa inscenizacja Aidy<\/em>, kt\u00f3rej premiera odby\u0142a si\u0119 we wrze\u015bniu ubieg\u0142ego roku, nie jest mo\u017ce spektaklem wybitnym, ale z pewno\u015bci\u0105 tak pomy\u015blanym, by utrzyma\u0107 si\u0119 w repertuarze Jan\u00e1\u010dkovego divadla przez wiele sezon\u00f3w. Marek Cpil, absolwent JAMU w Brnie, przez pewien czas zwi\u0105zany z praskim Divadlem Na z\u00e1bradl\u00ed, zaprojektowa\u0142 scenografi\u0119, kt\u00f3r\u0105 \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 r\u00f3wnie przychylnie powitano by na Morawach przed stu laty, jak przyj\u0119to j\u0105 u schy\u0142ku pierwszego \u0107wier\u0107wiecza nowego tysi\u0105clecia: minimalistyczn\u0105, skrajnie zgeometryzowan\u0105, utrzyman\u0105 w odcieniach z\u0142ota, czerwieni, czerni i b\u0142\u0119kitu, nawi\u0105zuj\u0105cych do Egiptu z potocznych wyobra\u017ce\u0144 widz\u00f3w i doskonale uwypuklonych przez re\u017cysera \u015bwiate\u0142 P\u0159emysla Jand\u0119. Z wizj\u0105 Cpila celnie korespondowa\u0142y kostiumy Lindy Bor\u00e1ros, wyrazi\u015bcie podkre\u015blaj\u0105ce kontrast mi\u0119dzy barwn\u0105 obco\u015bci\u0105 Nubijczyk\u00f3w a hieratyczn\u0105 konwencj\u0105 sposobu przedstawiania Egipcjan, odzwierciedlaj\u0105c\u0105 zamierzch\u0142y porz\u0105dek w\u0142adzy i podzia\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych (doprowadzon\u0105 na skraj karykatury w kostiumie Faraona, jedynym prawdziwie monumentalnym elemencie inscenizacji \u2013 w postaci strzelistej, wtaczanej na scen\u0119 konstrukcji, pob\u0142yskuj\u0105cej z\u0142ocistymi \u0142uskami, z kt\u00f3rych wy\u0142ania si\u0119 tylko g\u0142owa \u015bpiewaka). Re\u017cyserka Magdalena \u0160vecov\u00e1 uzupe\u0142ni\u0142a t\u0119 sceneri\u0119 do\u015b\u0107 statyczn\u0105 akcj\u0105, inspirowan\u0105 symbolicznymi gestami, pozami i schematycznym uk\u0142adem szat z malarstwa egipskiego. Wi\u0119cej energii tchn\u0105\u0142 w przedstawienie choreograf Marek Svobodnik, o\u017cywiaj\u0105c \u015bwi\u0105tynne freski i p\u0142askorze\u017aby w scenach baletowych z udzia\u0142em m\u0142odych tancerzy z zespo\u0142u NdB 2.<\/p>\n

Dotar\u0142am na ostatnie z przedstawie\u0144 grudniowych, w kt\u00f3rym w tytu\u0142ow\u0105 posta\u0107 Aidy \u2013 podobnie jak na premierze \u2013 wcieli\u0142a si\u0119 dawna rezydentka Jan\u00e1\u010dkovego divadla, W\u0119gierka Csilla Boross. Jak zwykle roz\u015bpiewywa\u0142a si\u0119 d\u0142ugo: jej gi\u0119tki i bogaty sopran, z pocz\u0105tku nie do\u015b\u0107 otwarty w g\u00f3rnym odcinku skali, ukaza\u0142 pe\u0142ni\u0119 walor\u00f3w dopiero w III akcie, w niezwykle subtelnie zinterpretowanej arii \u201eO patria mia\u201d, kt\u00f3rej ciep\u0142y liryzm znalaz\u0142 p\u00f3\u017aniej idealn\u0105 przeciwwag\u0119 w ekstatycznym, fina\u0142owym duecie protagonist\u00f3w. W roli Radamesa wyst\u0105pi\u0142 tym razem Eduard Martyniuk, ukrai\u0144ski tenor obdarzony g\u0142osem wyj\u0105tkowej urody, podpartym \u015bwietn\u0105 technik\u0105 belcantow\u0105 \u2013 niestety, zbyt lekkim do tej partii, a co za tym idzie, coraz bardziej forsowanym w toku narracji. Na szcz\u0119\u015bcie mog\u0142am si\u0119 przynajmniej nacieszy\u0107 jego \u0142agodn\u0105, \u201estaro\u015bwiecko\u201d prowadzon\u0105 kantylen\u0105 w \u201eCeleste Aida\u201d.<\/p>\n

Znacznie lepiej spisa\u0142a si\u0119 Anastasia Martyniuk \u2013 prywatnie \u017cona Eduarda \u2013 jako Amneris. Jej g\u0119sty, roziskrzony barwami mezzosopran idealnie pasuje do tej partii: pi\u0119knie otwarty w g\u00f3rze, wyr\u00f3wnany w rejestrach, dzi\u0119ki inteligencji i muzykalno\u015bci \u015bpiewaczki przekonuj\u0105co rozdarty mi\u0119dzy gniewem a rozpacz\u0105, co m\u0142oda Ukrainka dodatkowo podkre\u015bli\u0142a bardzo dobrym aktorstwem. Na tym tle bladziej wypad\u0142 s\u0142owacki baryton Ale\u0161 Jenis (Amonasro), obdarzony g\u0142osem interesuj\u0105cym w barwie, ale niezbyt d\u017awi\u0119cznym i w gruncie rzeczy pozbawionym wyrazu. W rol\u0119 Faraona z powodzeniem wszed\u0142 Jan \u0160\u0165\u00e1va, jeden z filar\u00f3w brne\u0144skiego teatru, dysponuj\u0105cy typowo \u201eczeskim\u201d basem ze wspania\u0142ym do\u0142em i pi\u0119knie rozwini\u0119t\u0105 \u015brednic\u0105. Z pozosta\u0142ymi partiami bez wi\u0119kszych trudno\u015bci poradzili sobie Daniela Strakov\u00e1 (Kap\u0142anka), Jan Hnyk (Ramfis) i Petr Lev\u00ed\u010dek (Pos\u0142aniec). Nie\u017ale zaprezentowa\u0142y si\u0119 te\u017c ch\u00f3ry \u2013 dzieci\u0119cy i mieszany \u2013 pod dyrekcj\u0105 Martina Buchty, cho\u0107 czasem nie dostawa\u0142o im energii i pe\u0142ni brzmienia.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n

Fenomenalnie za to brzmia\u0142a orkiestra pod batut\u0105 Jakuba Kleckera, kt\u00f3ry po raz kolejny udowodni\u0142, jak bardzo do\u015bwiadczenie ch\u00f3rmistrzowskie przydaje si\u0119 dyrygentowi w operze. Poprowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 czu\u0142\u0105 r\u0119k\u0105, pieczo\u0142owicie r\u00f3\u017cnicuj\u0105c odcienie instrumentalne (zw\u0142aszcza w smyczkach), dbaj\u0105c o liryzm kantylen, o pi\u0119kno detali harmonicznych i specyficzn\u0105 egzotyk\u0119 Verdiowskiej partytury. Stworzy\u0142 interpretacj\u0119 zaskakuj\u0105co intymn\u0105, dalek\u0105 od monumentalizmu i patosu, kt\u00f3re niejednego melomana skutecznie zniech\u0119ci\u0142y do obcowania z Aid\u0105. <\/em><\/p>\n

W Brnie nawet tr\u0105by brzmia\u0142y pi\u0119knie. I w przeciwie\u0144stwie do recenzji mojego dawnego mistrza nie ma w tym stwierdzeniu \u017cadnej ironii. Jan\u00e1\u010dkovo divadlo dla potrzeb tej produkcji sprowadzi\u0142o zestaw \u201etrombe egiziane\u201d, zaprojektowanych przez Verdiego specjalnie do wykonania marszu triumfalnego w II akcie. Tr\u0105bki przedstawiono publiczno\u015bci jeszcze przed premier\u0105, na placu przed teatrem. Z pewno\u015bci\u0105 pos\u0142u\u017c\u0105 d\u0142ugie lata. Przypuszczam, \u017ce nowa brne\u0144ska Aida <\/em>\u2013 skromna, niedoskona\u0142a, po prostu ludzka \u2013 niepr\u0119dko zejdzie ze sceny. Na takich spektaklach dzieci ucz\u0105 si\u0119 mi\u0142o\u015bci do opery. Do takich przedstawie\u0144 powracaj\u0105 na staro\u015b\u0107. Tak si\u0119 buduje teatraln\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czasem si\u0119 zdarza, \u017ce przysz\u0142y krytyk operowy pozna dzie\u0142o od ca\u0142kiem niespodziewanej strony. Tak w\u0142a\u015bnie sta\u0142o si\u0119 ze mn\u0105, chorowitym dzieckiem, kt\u00f3re zabija\u0142o czas sp\u0119dzany w domu s\u0142uchaniem p\u0142yt z kolekcji rodzic\u00f3w. Nikt mi tych nagra\u0144 nie dobiera\u0142. Na siedmiocalowy kr\u0105\u017cek z fragmentami orkiestrowymi z Aidy zwr\u00f3ci\u0142am uwag\u0119 przede wszystkim ze wzgl\u0119du na intryguj\u0105c\u0105 ok\u0142adk\u0119 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9382","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9382","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9382"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9382\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9399,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9382\/revisions\/9399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9382"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9382"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9382"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}