{"id":9406,"date":"2026-01-27T16:46:25","date_gmt":"2026-01-27T15:46:25","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9406"},"modified":"2026-01-27T16:46:25","modified_gmt":"2026-01-27T15:46:25","slug":"handlowskie-opery-bez-slow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9406","title":{"rendered":"H\u00e4ndlowskie opery bez s\u0142\u00f3w"},"content":{"rendered":"

Zn\u00f3w nam si\u0119 wra\u017cenia pi\u0119trz\u0105. Za chwil\u0119 recenzja z praskiego przedstawienia Dydony i Eneasza <\/em>Purcella, p\u00f3\u017aniej za\u015b relacja z apulijskiego Bari i pierwszej od lat inscenizacji La Cecchina <\/em>Niccol\u00f2 Piccinniego – a tymczasem wracamy do bo\u017conarodzeniowej ods\u0142ony Actus Humanus i koncertu 12 grudnia ubieg\u0142ego roku, w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, z udzia\u0142em zespo\u0142u R\u00e9gence sonore i flecisty Rados\u0142awa Orawskiego.<\/p>\n

***<\/p>\n

Gdyby por\u00f3wna\u0107 kariery dw\u00f3ch r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, Johanna Sebastiana Bacha i Georga Friedricha H\u00e4ndla, ten drugi oka\u017ce si\u0119 prawdziwym dzieckiem szcz\u0119\u015bcia. Kiedy dwudziestoletni Bach pr\u00f3bowa\u0142 bezskutecznie doj\u015b\u0107 do \u0142adu ze swoimi prze\u0142o\u017conymi w Neue Kirche w Arnstadt, H\u00e4ndel \u015bwi\u0119towa\u0142 ju\u017c pierwsze sukcesy kompozytorskie w hamburskiej Oper am G\u00e4nsemarkt. W 1710 roku, natychmiast po powrocie z d\u0142ugiej, niezwykle owocnej podr\u00f3\u017cy do W\u0142och, zosta\u0142 kapelmistrzem na dworze elektora Hanoweru. Pi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni Jerzy Ludwik ju\u017c wtedy przeczuwa\u0142, \u017ce chc\u0105c nie chc\u0105c zostanie w\u0142adc\u0105 Zjednoczonego Kr\u00f3lestwa Brytyjskiego. W roku 1701 parlament angielski uchwali\u0142 tak zwany Act of Settlement, przenosz\u0105cy prawo do sukcesji z dynastii Stuart\u00f3w na dynasti\u0119 hanowersk\u0105 \u2013 przede wszystkim po to, by odsun\u0105\u0107 od tronu katolik\u00f3w i zapobiec dalszym nadu\u017cyciom w\u0142adzy monarszej. Elektorowi nie u\u015bmiecha\u0142o si\u0119 jednak kr\u00f3lowanie na wietrznej i deszczowej wyspie. Sercem pozosta\u0142 na zawsze przy swoich niemieckich posiad\u0142o\u015bciach, angielskiego nie zna\u0142 i nie zamierza\u0142 si\u0119 uczy\u0107 \u2013 mimo \u017ce po k\u0105dzieli by\u0142 prawnukiem Jakuba I Stuarta \u2013 z usposobienia by\u0142 raczej samotnikiem i na dworze wola\u0142 gra\u0107 w karty b\u0105d\u017a wdawa\u0107 si\u0119 w pogaw\u0119dki z najt\u0119\u017cszymi umys\u0142ami epoki i elit\u0105 \u00f3wczesnych \u015brodowisk artystycznych ni\u017c uczestniczy\u0107 w dworskich przyj\u0119ciach i balach.<\/p>\n

Do H\u00e4ndla mia\u0142 wyra\u017an\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107. Zapewni\u0142 mu hojne wynagrodzenie i ca\u0142kowit\u0105 swobod\u0119 muzycznych podr\u00f3\u017cy \u2013 w dowolnych terminach, na czas nieokre\u015blony i dok\u0105d tylko kapelmistrz sobie za\u017cyczy\u0142. M\u0142ody muzyk skorzysta\u0142 z tego przywileju ju\u017c po kilku miesi\u0105cach s\u0142u\u017cby na dworze i ruszy\u0142 do Anglii \u2013 by\u0107 mo\u017ce wychodz\u0105c z za\u0142o\u017cenia, \u017ce Jerzy Ludwik pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej i tak wyl\u0105duje na Wyspach Brytyjskich. Wkr\u00f3tce po tryumfie Rinalda<\/em>, opery skomponowanej w 1711 roku na scen\u0119 Queen\u2019s Theatre w Londynie, da\u0142 si\u0119 nam\u00f3wi\u0107 do wsp\u00f3\u0142pracy z londy\u0144sk\u0105 oficyn\u0105 Johna Walsha, jednego z najbardziej obrotnych wydawc\u00f3w muzycznych w ca\u0142ej Europie. Zgodzi\u0142 si\u0119 przekaza\u0107 mu prawa na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107 druku Rinalda<\/em> i ani si\u0119 obejrza\u0142, jak Walsh zarobi\u0142 na tym interesie zawrotn\u0105 sum\u0119 p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca funt\u00f3w szterling\u00f3w. H\u00e4ndel troch\u0119 si\u0119 obruszy\u0142, ale szybko zapomnia\u0142 o sprawie. Pierwsz\u0105 i bynajmniej nie ostatni\u0105 walk\u0119 o poszanowanie praw autorskich i dost\u0119p do nale\u017cnych mu z tego tytu\u0142u korzy\u015bci finansowych odda\u0142 niejako walkowerem, skupiaj\u0105c si\u0119 przede wszystkim na budowaniu w\u0142asnej pozycji i presti\u017cu.<\/p>\n

Na szcz\u0119\u015bcie nie musia\u0142 si\u0119 martwi\u0107 ani o pieni\u0105dze, ani o wolno\u015b\u0107 tw\u00f3rcz\u0105. Po zako\u0144czeniu londy\u0144skiego sezonu operowego zjecha\u0142 wprawdzie do Hanoweru, ale zn\u00f3w zaledwie na kilka miesi\u0119cy. Nie do\u015b\u0107, \u017ce wr\u00f3ci\u0142 do Anglii, to jeszcze postanowi\u0142 osi\u0105\u015b\u0107 na sta\u0142e w Londynie, wystawiaj\u0105c cierpliwo\u015b\u0107 Jerzego Ludwika na doprawdy ci\u0119\u017ck\u0105 pr\u00f3b\u0119. Od\u0105 na urodziny Kr\u00f3lowej Anny<\/em> wkupi\u0142 si\u0119 w \u0142aski schorowanej w\u0142adczyni, kt\u00f3ra zam\u00f3wi\u0142a u niego nast\u0119pne utwory i przyzna\u0142a mu hojn\u0105 do\u017cywotni\u0105 pensj\u0119 w wysoko\u015bci dwustu funt\u00f3w rocznie. Kariera H\u00e4ndla rozwija\u0142a si\u0119 b\u0142yskawicznie, tak\u017ce za spraw\u0105 nowych znajomo\u015bci, kt\u00f3re dzi\u0119ki og\u0142adzie, doskona\u0142ej prezencji i nieodpartemu urokowi osobistemu zawiera\u0142 bez najmniejszego trudu. Uda\u0142o mu si\u0119 te\u017c udobrucha\u0107 zawiedzionego patrona, kt\u00f3ry po \u015bmierci Anny Stuart w czerwcu 1714 roku zosta\u0142 uznany kr\u00f3lem Wielkiej Brytanii i kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, po koronacji w Opactwie Westminsterskim, wst\u0105pi\u0142 na tron jako Jerzy I Hanowerski.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

M\u0142ody H\u00e4ndel na zaginionej miniaturze Christopha Platzera, ok. 1710<\/p>\n

Na prze\u0142omie lat dwudziestych i trzydziestych s\u0142awa kompozytora si\u0119gn\u0119\u0142a zenitu, a jego utwory cieszy\u0142y si\u0119 tak\u0105 popularno\u015bci\u0105, \u017ce ich pirackie, cz\u0119sto roj\u0105ce si\u0119 od b\u0142\u0119d\u00f3w kopie zacz\u0119to publikowa\u0107 w oficynach rozsianych po ca\u0142ej Europie. Oko\u0142o 1730 roku ukaza\u0142 si\u0119 pierwszy zbi\u00f3r jego sonat triowych, zatytu\u0142owany VI SONATES \u00e1 deux Violons, deux hautbois ou deux Flutes traversieres & Basse Continue Compos\u00e9es Par G. F. Handel SECOND OUVRAGE<\/em>. Daty wydania nie podano; druk wyszed\u0142 rzekomo spod prasy Jeanne Roger w Amsterdamie. Zdaniem wsp\u00f3\u0142czesnych muzykolog\u00f3w by\u0142a to jednak szyta do\u015b\u0107 grubymi ni\u0107mi prowokacja Johna Walsha lub jego syna Johna Walsha juniora. Zbi\u00f3r opublikowano najprawdopodobniej w londy\u0144skiej oficynie, by\u0107 mo\u017ce po to, by niechlujstwem edycji zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 samego autora i wykorzysta\u0107 jego interwencj\u0119 jako asumpt do wydania wersji \u201epoprawionej\u201d, r\u00f3wnie\u017c niedatowanej, ale wypuszczonej na rynek zapewne w 1733 roku.<\/p>\n

Je\u015bli przyj\u0105\u0107 t\u0119 hipotez\u0119, oficyna Walsh\u00f3w zarobi\u0142a na zbiorze podw\u00f3jnie, a H\u00e4ndel zn\u00f3w machn\u0105\u0142 r\u0119k\u0105 na nieuczciwe praktyki wydawcy, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce sukces rynkowy publikacji wyjdzie mu tylko na dobre. Sonata triowa \u2013 gatunek przeznaczony na dwa instrumenty melodyczne i basso continuo, wykszta\u0142cony we W\u0142oszech jako instrumentalna adaptacja trzyg\u0142osowej faktury wokalnej i spopularyzowany za spraw\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Corellego \u2013 uchodzi\u0142a w\u00f3wczas za idealn\u0105 muzyk\u0119 dla ambitnych amator\u00f3w, szukaj\u0105cych kompozycji efektownych, a zarazem niezbyt skomplikowanych pod wzgl\u0119dem formalnym. Utwory z op. 2, w\u0142\u0105czone do zbioru zapewne przez Walsha m\u0142odszego, bez porozumienia z kompozytorem, maj\u0105 w wi\u0119kszo\u015bci posta\u0107 typowej, czterocz\u0119\u015bciowej sonaty da chiesa<\/em>, z\u0142o\u017conej z cz\u0142on\u00f3w na przemian wolnych i szybkich. Jedynym wyj\u0105tkiem jest pi\u0119ciocz\u0119\u015bciowa Sonata F-dur <\/em>HWV 389, skomponowana w schemacie Larghetto-Allegro-Adagio-Allegro-Allegro<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jerzy I Hanowerski. Portret p\u0119dzla Godfreya Knellera, ok. 1714.<\/p>\n

Nuty H\u00e4ndlowskich sonat rozchodzi\u0142y si\u0119 jak \u015bwie\u017ce bu\u0142eczki. Amatorzy domowego muzykowania zachwycali si\u0119 nie tylko przejrzyst\u0105, corellia\u0144sk\u0105 struktur\u0105 tych kr\u00f3tkich utwor\u00f3w, lecz tak\u017ce zasugerowan\u0105 przez Walsha obsad\u0105 (nie zawsze zgodn\u0105 z intencjami kompozytora), w kt\u00f3rej dwoje skrzypiec mo\u017cna by\u0142o zast\u0105pi\u0107 fletami b\u0105d\u017a obojami. Rozpoznawali w poszczeg\u00f3lnych cz\u0119\u015bciach znajome sk\u0105din\u0105d melodie: odniesienia do arii \u201eCrede l\u2019uom ch\u2019egli riposi\u201d z oratorium Il Trionfo del Tempo e del Disinganno <\/em>w sonacie HWV 386b, aluzje do Esther, <\/em>pierwszego angielskiego oratorium H\u00e4ndla w sonacie HWV 388, ari\u0119 \u201eAh crudel il pianto mio\u201d z ukochanego Rinalda <\/em>w pierwszej cz\u0119\u015bci sonaty HWV 390. Wbrew powszechnemu mniemaniu wi\u0119kszo\u015b\u0107 zawartych w zbiorze sonat pochodzi ju\u017c z angielskiego okresu w karierze kompozytora, najprawdopodobniej z lat 1717-18, kiedy H\u00e4ndel rezydowa\u0142 na dworze Jamesa Brydgesa, pierwszego ksi\u0119cia Chandos, w nowo wybudowanym pa\u0142acu Cannons w hrabstwie Middlesex. Niemniej sonata HWV 387, opatrzona w druku komentarzem Charlesa Jennensa, przyjaciela H\u00e4ndla i p\u00f3\u017aniejszego librecisty Mesjasza<\/em> (\u201eCompos\u2019d at the Age of 14\u201d), istotnie mog\u0142a powsta\u0107 w roku 1699, kiedy nastolatek pobiera\u0142 jeszcze nauki u Friedricha Wilhelma Zachowa, organisty ko\u015bcio\u0142a mariackiego w Halle. Z kolei sonata HWV 391 pochodzi najprawdopodobniej z okresu w\u0142oskich do\u015bwiadcze\u0144 tw\u00f3rcy.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Strona tytu\u0142owa pierwszego zbioru sonat triowych H\u00e4ndla<\/p>\n

W\u0142oskie z ducha s\u0105 zreszt\u0105 wszystkie kompozycje z tego zbioru. Mo\u017cna ich by\u0142o s\u0142ucha\u0107 jak kr\u00f3tkich oper bez s\u0142\u00f3w, mo\u017cna by\u0142o je gra\u0107, podk\u0142adaj\u0105c pod \u015bpiewne linie melodyczne dowolnie zmy\u015blone libretta. Dzi\u015b mo\u017cna na ich przyk\u0142adzie prze\u015bledzi\u0107 \u015bcie\u017cki H\u00e4ndlowskich inspiracji i autocytat\u00f3w \u2013 na przyk\u0142ad w\u0119dr\u00f3wk\u0119 arii Nerona z hamburskiej opery Octavia<\/em>, kt\u00f3r\u0105 kompozytor \u201epo\u017cyczy\u0142\u201d sobie od Reinharda Keisera, by wykorzysta\u0107 j\u0105 we wspomnianej ju\u017c arii Disinganno z Il Trionfo<\/em>, p\u00f3\u017aniej w cavatinie Ottona z Agripinny<\/em>, by w ko\u0144cu za\u015bpiewa\u0107 j\u0105 w Largo<\/em> z pierwszej sonaty w zbiorze Walsha. I przesta\u0107 si\u0119 dziwi\u0107, dlaczego Il caro Sassone <\/em>niech\u0119tnie walczy\u0142 o prawa autorskie do swoich utwor\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zn\u00f3w nam si\u0119 wra\u017cenia pi\u0119trz\u0105. Za chwil\u0119 recenzja z praskiego przedstawienia Dydony i Eneasza Purcella, p\u00f3\u017aniej za\u015b relacja z apulijskiego Bari i pierwszej od lat inscenizacji La Cecchina Niccol\u00f2 Piccinniego – a tymczasem wracamy do bo\u017conarodzeniowej ods\u0142ony Actus Humanus i koncertu 12 grudnia ubieg\u0142ego roku, w Ratuszu G\u0142\u00f3wnego Miasta, z udzia\u0142em zespo\u0142u R\u00e9gence sonore i … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9406","6":"format-standard","7":"category-bez-kategorii"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9406","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9406"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9406\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9410,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9406\/revisions\/9410"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9406"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9406"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9406"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}