{"id":9419,"date":"2026-02-02T03:58:17","date_gmt":"2026-02-02T02:58:17","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9419"},"modified":"2026-02-02T16:12:57","modified_gmt":"2026-02-02T15:12:57","slug":"dydona-postanawia-umrzec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9419","title":{"rendered":"Dydona postanawia umrze\u0107"},"content":{"rendered":"

Ellen T. Harris, autorka wznowionej niedawno monografii Dydony i Eneasza<\/em> oraz wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni jednej z edycji krytycznych opery Purcella, skar\u017cy\u0142a si\u0119 kiedy\u015b na \u0142amach \u201eThe New York Times\u201d, \u017ce im wi\u0119cej dowiadujemy si\u0119 o tym dziele, tym mniej o nim wiemy. Trudno nie przyzna\u0107 jej racji: informacja powielana od lat w podr\u0119cznikach i przewodnikach operowych, jakoby Purcell skomponowa\u0142 Dydon\u0119 <\/em>na potrzeby elitarnej szko\u0142y dla dziewcz\u0105t prowadzonej przez Josiasa Priesta w Chelsea, odesz\u0142a wprawdzie do lamusa, nie otworzy\u0142a jednak perspektywy dla \u017cadnych nowych rozstrzygni\u0119\u0107. Podobie\u0144stwa tematyczne i strukturalne mi\u0119dzy Dydon\u0105 <\/em>a trzyaktow\u0105 oper\u0105 z prologiem Wenus i Adonis <\/em>Johna Blowa wskazuj\u0105 na bezpo\u015bredni\u0105 inspiracj\u0119 dzie\u0142em nauczyciela Purcella. Wiadomo na pewno, \u017ce Blow pisa\u0142 swoj\u0105 oper\u0119 na zam\u00f3wienie kr\u00f3la Karola II. Wiele wskazuje, \u017ce premiera Wenus i Adonisa <\/em>odby\u0142a si\u0119 w roku 1683, by\u0107 mo\u017ce w jednym z pomieszcze\u0144 Bia\u0142ej Wie\u017cy na zamku w Windsorze, kt\u00f3re w\u0142adca nied\u0142ugo przedtem kaza\u0142 przerobi\u0107 na teatr. Wiadomo te\u017c, \u017ce w 1684 opera Blowa doczeka\u0142a si\u0119 powt\u00f3rnej inscenizacji w szkole Priesta. Czy\u017cby i Dydona <\/em>powsta\u0142a z my\u015bl\u0105 o dworze Karola, by z czasem trafi\u0107 na szkoln\u0105 scen\u0119 w Chelsea? Je\u015bli tak, premiera musia\u0142a si\u0119 odby\u0107 przed \u015bmierci\u0105 kr\u00f3la w 1685 roku. Niewykluczone te\u017c, \u017ce przedwczesny zgon Karola II pokrzy\u017cowa\u0142 plany Purcella, kt\u00f3ry \u2013 chc\u0105c nie chc\u0105c \u2013 od\u0142o\u017cy\u0142 dzie\u0142o do szuflady i wystawi\u0142 je dopiero w roku 1689, w pensjonacie dla dziewcz\u0105t w Chelsea. A mo\u017ce jednak skomponowa\u0142 Dydon\u0119 <\/em>dla Jakuba II? Je\u015bli nawet, wci\u0105\u017c nie wiadomo, czy zd\u0105\u017cy\u0142 j\u0105 zaprezentowa\u0107 na dworze ostatniego katolickiego kr\u00f3la Anglii.<\/p>\n

Zagadka goni zagadk\u0119. Niekt\u00f3rzy badacze zwracaj\u0105 uwag\u0119 na sformu\u0142owanie \u201eturning times\u201d w m\u00f3wionym epilogu z pierwodruku libretta \u2013 odnosz\u0105ce si\u0119 ich zdaniem do \u201echwalebnej rewolucji\u201d w ostatnich miesi\u0105cach 1688 roku, kiedy parlament angielski odsun\u0105\u0142 od tronu Jakuba II i tym samym definitywnie rozprawi\u0142 si\u0119 z dynasti\u0105 Stuart\u00f3w. Oper\u0119 Purcella znamy z trzech znacznie p\u00f3\u017aniejszych kopii, z kt\u00f3rych \u017cadna nie daje sp\u00f3jnego wyobra\u017cenia o pierwotnym kszta\u0142cie partytury. Najstarsz\u0105 datowano z grubsza na po\u0142ow\u0119 XVIII wieku \u2013 do czasu niedawnego odkrycia, \u017ce papier wykorzystany przez kopist\u0119 zacz\u0119to produkowa\u0107 dopiero w 1777 roku. W r\u0119kopisie brakuje nie tylko prologu, ale te\u017c kilku ta\u0144c\u00f3w i \u2013 co najwa\u017cniejsze \u2013 zako\u0144czenia II aktu. Dydona <\/em>dotrwa\u0142a do naszych czas\u00f3w w kszta\u0142cie, w jakim wykorzystano j\u0105 w adaptacji Szekspirowskiej komedii Miarka za miark\u0119<\/em>, sporz\u0105dzonej w 1699 roku przez Charlesa Gildona i wystawionej rok p\u00f3\u017aniej w Lincoln\u2019s Inn Fields Theatre pod tytu\u0142em Beauty the Best Advocate<\/em>.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mark\u00e9ta Cukrov\u00e1 (Dydona) i Jekatierina Krowatiewa jako Belinda (z prawej). Fot. Serghei Gherciu<\/p>\n

Arcydzie\u0142o Purcella \u2013 a raczej to, co z niego zosta\u0142o \u2013 wydobyto z mrok\u00f3w niepami\u0119ci w 1895 roku, w dwusetn\u0105 rocznic\u0119 \u015bmierci kompozytora. Od po\u0142owy ubieg\u0142ego stulecia Dydona <\/em>cieszy si\u0119 nies\u0142abn\u0105c\u0105 popularno\u015bci\u0105: wykonywana na instrumentach dawnych i wsp\u00f3\u0142czesnych, \u0142\u0105czona w pary z innymi utworami, by zatrzyma\u0107 publiczno\u015b\u0107 w teatrze d\u0142u\u017cej ni\u017c godzin\u0119, uzupe\u0142niana na r\u00f3\u017cne sposoby, przewa\u017cnie muzyk\u0105 samego Purcella.<\/p>\n

Tw\u00f3rcy nowej produkcji Dydony i Eneasza <\/em>w praskim Teatrze Narodowym, na scenie Stavovskego divadla, podj\u0119li do\u015b\u0107 osobliw\u0105 decyzj\u0119, \u017ceby z partytury, i tak ju\u017c okaleczonej, usun\u0105\u0107 jeszcze kilka fragment\u00f3w (\u201eEcho Dance\u201d, pocz\u0105tek sceny w gaju oraz \u201eThe Witches Dance\u201d), partie Ducha i Marynarza powierzy\u0107 Wied\u017amom, a pierwszy akt rozbudowa\u0107, i to pot\u0119\u017cnie, wyimkami z The Indian Queen, <\/em>ostatniej, niedoko\u0144czonej semi-opery Purcella. \u015apiewane komentarze alegorii S\u0142awy i Zawi\u015bci do poczyna\u0144 rywali o serce inkaskiej kr\u00f3lewny Orazii, a tak\u017ce inwokacj\u0119 azteckiego czarownika Ismerona do Boga Snu wraz z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 odpowiedzi\u0105 b\u00f3stwa, w\u0142\u0105czono do praskiej inscenizacji w charakterze dworskiej maski \u2013 ogl\u0105danej przez Dydon\u0119 i Eneasza chwil\u0119 po tym, jak bohater spod Troi z\u0142o\u017cy\u0142 kr\u00f3lowej Kartaginy p\u0142omienne wyznanie mi\u0142o\u015bci.<\/p>\n

Z punktu widzenia dramaturgicznego wszystkie te pomys\u0142y okaza\u0142y si\u0119 chybione. Obszerna wstawka z The Indian Queen<\/em>, jakkolwiek interesuj\u0105ca muzycznie, powa\u017cnie zaburzy\u0142a proporcje i ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 narracji w pierwszych dw\u00f3ch aktach opery \u2013 zw\u0142aszcza \u017ce po sko\u0144czonej masce Dydona za\u015bpiewa\u0142a jeszcze mi\u0142osn\u0105 pie\u015b\u0144 Orazii do Montezumy, nieprzystaj\u0105c\u0105 do ca\u0142o\u015bci ani pod wzgl\u0119dem tre\u015bci, ani j\u0119zyka poetyckiego. Tak to bywa, kiedy realizatorzy \u2013 w tym przypadku re\u017cyserka Alice Nellis i dramaturg Ond\u0159ej Hu\u010d\u00edn \u2013 skupi\u0105 si\u0119 bez reszty na w\u0142asnej interpretacji dzie\u0142a, lekcewa\u017c\u0105c konwencj\u0119 orygina\u0142u. Nellis postanowi\u0142a uczyni\u0107 z Dydony <\/em>opowie\u015b\u0107 o kobiecie, kt\u00f3ra boi si\u0119 kocha\u0107, daje si\u0119 op\u0119ta\u0107 wewn\u0119trznym demonom, sama nak\u0142ania m\u0119\u017cczyzn\u0119 do odej\u015bcia, pogr\u0105\u017caj\u0105c si\u0119 w coraz g\u0142\u0119bszym marazmie i depresji. W takim uj\u0119ciu nie ma miejsca na dramat powinno\u015bci: to nie Duch z twarz\u0105 Merkurego ka\u017ce Eneaszowi odp\u0142yn\u0105\u0107 do Italii, tylko k\u0142\u0119bi\u0105ce si\u0119 w g\u0142owie Dydony z\u0142e my\u015bli, ukazane na scenie pod postaci\u0105 Wied\u017am. Na dobr\u0105 spraw\u0119 nie ma tu ani Eneasza, ani jego towarzyszy. Tragedia kr\u00f3lowej i tak by si\u0119 rozegra\u0142a, nawet bez ich udzia\u0142u. Kr\u00f3tki epizod mi\u0142osny tylko przy\u015bpieszy\u0142 jej \u015bmier\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Mark\u00e9ta Cukrov\u00e1 i Luk\u00e1\u0161 Ba\u0159\u00e1k (Eneasz). Fot. Serghei Gherciu<\/p>\n

Koncepcja Nellis z pewno\u015bci\u0105 nie u\u0142atwi\u0142a zadania solistom, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych tylko Mark\u00e9ta Cukrov\u00e1, wykonawczyni partii tytu\u0142owej, mog\u0142a si\u0119 wykaza\u0107 naprawd\u0119 imponuj\u0105cym do\u015bwiadczeniem w dziedzinie \u015bpiewu barokowego. Niestety, jej \u015bwietlisty niegdy\u015b mezzosopran straci\u0142 nie tylko blask, lecz i precyzj\u0119 intonacyjn\u0105, pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c k\u0142opoty z kontrolowaniem wibrata. Da\u0142a jednak interpretacj\u0119 nieskaziteln\u0105 pod wzgl\u0119dem stylu, wi\u0119c mo\u017ce tamtego wieczoru by\u0142a po prostu nie w formie. Rozczarowa\u0142 mnie Luk\u00e1\u0161 Ba\u0159\u00e1k w roli Eneasza, \u015bpiewak obdarzony urodziwym, lecz niezbyt elastycznym barytonem ci\u0105\u017c\u0105cym w stron\u0119 basu, ca\u0142kiem nieodpowiednim do tej barytenorowej partii. Nie\u017ale wypad\u0142a Jekatierina Krowatiewa, kt\u00f3rej mi\u0119sisty, kolorowy sopran wsp\u00f3\u0142gra\u0142by jeszcze lepiej z emocjonaln\u0105 postaci\u0105 Belindy, gdyby \u015bpiewaczka umia\u0142a skuteczniej zapanowa\u0107 nad jego rozleg\u0142ym wolumenem. Bardzo dobre wra\u017cenie zostawi\u0142y po sobie dwie sopranowe Wied\u017amy, Lenka Pavlovi\u010d i Marie \u0160im\u016fnkov\u00e1, nie mam te\u017c nic do zarzucenia Magdal\u00e9nie Hebousse w partii Damy Dworu. Trudniej mi przej\u015b\u0107 do porz\u0105dku dziennego nad wyst\u0119pem s\u0142owe\u0144skiego tenora Aco Bi\u0161\u0107evicia w podw\u00f3jnej roli Czarownicy i alegorii S\u0142awy \u2013 w obu przypadkach zatr\u0105caj\u0105cym o karykatur\u0119, co sk\u0142ania do podejrze\u0144, \u017ce \u015bpiewak ma spore problemy z technik\u0105 wokaln\u0105. Pozostali wykonawcy \u201emaski\u201d w I akcie \u2013 bas Tom\u00e1\u0161 \u0160elc (Zawi\u015b\u0107, Ismeron) oraz wspomniana ju\u017c Krowatiewa jako B\u00f3g Snu \u2013 sprawili si\u0119 o niebo lepiej, ani na chwil\u0119 nie przekraczaj\u0105c granic dobrego smaku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena \u015bmierci Dydony. Fot. Serghei Gherciu<\/p>\n

Osobne w\u0105tpliwo\u015bci wzbudzi\u0142a og\u00f3lna koncepcja muzyczna spektaklu, \u015bci\u015blej za\u015b decyzja o skompletowaniu zespo\u0142u instrumentalnego z cz\u0142onk\u00f3w miejscowej orkiestry oraz muzyk\u00f3w Collegium 1704. Praktyka \u0142\u0105czenia instrument\u00f3w dawnych ze wsp\u00f3\u0142czesnymi nie jest niczym nowym w przedstawieniach oper barokowych, tym razem jednak brzmienie okaza\u0142o si\u0119 zbyt \u201ehybrydowe\u201d \u2013 by\u0107 mo\u017ce te\u017c z winy dyrygenta, Michaela Hofstettera, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 pewnie i solidnie, ale chwilami w zbyt ostrych tempach i bez dba\u0142o\u015bci o detal. Na tym wi\u0119ksz\u0105 pochwa\u0142\u0119 zas\u0142u\u017cy\u0142o Collegium Vocale 1704 w dwunastoosobowym sk\u0142adzie, z kt\u00f3rego bez trudu mo\u017cna by wy\u0142oni\u0107 co najmniej po\u0142ow\u0119 obsady solowej Dydony i Eneasza<\/em>.<\/p>\n

Czy\u017cby wi\u0119c katastrofa? Ot\u00f3\u017c bynajmniej. Wbrew m\u0119tnej koncepcji re\u017cyserskiej, na przek\u00f3r niedostatkom warstwy muzycznej, dostali\u015bmy kawa\u0142 pi\u0119knego teatru. Nowoczesnego, a zarazem inteligentnie graj\u0105cego z przestrzenn\u0105 u\u0142ud\u0105 sceny kulisowej, wspania\u0142o\u015bci\u0105 barokowych machin i flug\u00f3w, iluzj\u0105 zakl\u0119t\u0105 w p\u00f3\u0142prze\u017aroczystych tkaninach. Wszystko, co przepad\u0142o w w\u0105t\u0142ej dramaturgii, odnalaz\u0142o si\u0119 w umiej\u0119tnie o\u015bwietlonej scenografii Mat\u011bja\u00a0Cibulki, w dyskretnych projekcjach Michala Moc\u0148\u00e1ka, sugestywnych kostiumach Kate\u0159iny \u0160tefkovej i spektakularnej, realizowanej przez tancerzy i akrobat\u00f3w choreografii Kl\u00e1ry Lidovej. Jaki\u017c to by\u0142by wspania\u0142y spektakl, gdyby wszyscy wykonawcy i realizatorzy dali si\u0119 ponie\u015b\u0107 teatralnej magii: \u201ena skrzyd\u0142ach rosistych koloru szafranu, w s\u0142o\u0144cu mieni\u0105c si\u0119 barw tysi\u0105cem\u201d. Zupe\u0142nie jak w czwartej ksi\u0119dze Eneidy<\/em>, w kt\u00f3rej Wergiliusz odmalowa\u0142 nie tylko \u015bmier\u0107, ale i mi\u0142o\u015b\u0107 Dydony.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ellen T. Harris, autorka wznowionej niedawno monografii Dydony i Eneasza oraz wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rczyni jednej z edycji krytycznych opery Purcella, skar\u017cy\u0142a si\u0119 kiedy\u015b na \u0142amach \u201eThe New York Times\u201d, \u017ce im wi\u0119cej dowiadujemy si\u0119 o tym dziele, tym mniej o nim wiemy. Trudno nie przyzna\u0107 jej racji: informacja powielana od lat w podr\u0119cznikach i przewodnikach operowych, jakoby … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9419","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9419","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9419"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9419\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9430,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9419\/revisions\/9430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9419"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9419"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9419"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}