{"id":9447,"date":"2026-02-16T04:21:27","date_gmt":"2026-02-16T03:21:27","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9447"},"modified":"2026-02-19T13:17:03","modified_gmt":"2026-02-19T12:17:03","slug":"najlepsze-dziewcze-pod-sloncem","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9447","title":{"rendered":"Najlepsze dziewcz\u0119 pod s\u0142o\u0144cem"},"content":{"rendered":"

„B\u0119d\u0119 ci przyjacielem, a ty zadbasz o moj\u0105 bielizn\u0119\u201d \u2013 te s\u0142owa, wypowiedziane przez pana B. do nadobnej i niewinnej s\u0142u\u017c\u0105cej na pocz\u0105tku s\u0142ynnego dzie\u0142a Samuela Richardsona, rozpalaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 odbiorc\u00f3w od niemal trzystu lat. Pamela, czyli cnota nagrodzona <\/em>ukaza\u0142a si\u0119 w 1740 roku. Richardson, tworz\u0105c sw\u0105 debiutanck\u0105 powie\u015b\u0107 epistolarn\u0105, uznawan\u0105 dzi\u015b za pierwsz\u0105 dojrza\u0142\u0105 powie\u015b\u0107 w literaturze angielskiej, okaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce prekursorem XVIII-wiecznych conduct books<\/em> \u2013 swoistych przewodnik\u00f3w po meandrach \u00f3wczesnych norm spo\u0142ecznych. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Pameli <\/em>polega\u0142a jednak nie tylko na mistrzostwie warsztatu pisarskiego, lecz i brawurowej grze kontrast\u00f3w: zderzeniu cnoty z wyuzdaniem, idea\u0142u z tym, co rzeczywiste, pobo\u017cno\u015bci z pierwotnym instynktem. Ksi\u0105\u017cka Richardsona sta\u0142a si\u0119 pierwszym bestsellerem w dzisiejszym tego s\u0142owa rozumieniu, czytanym z wypiekami na twarzy przez pokoj\u00f3wki i ja\u015bniepa\u0144stwo, w r\u00f3wnej mierze zachwalanym z ambony, jak oskar\u017canym o zawoalowan\u0105 pornografi\u0119. S\u0105dz\u0105c z przytoczonego wy\u017cej cytatu, nie bez racji. Kilkadziesi\u0105t stron dalej Pamela, s\u0142ysz\u0105c podejrzane odg\u0142osy dobiegaj\u0105ce z garderoby pani Jervis, wpierw si\u0119 rozbierze, zanim otworzy drzwi, przez kt\u00f3re wypadnie jej chlebodawca, odziany tylko w jedwabny szlafrok. Cnot\u0119 zachowa jednak a\u017c do \u015blubu z panem B., co zdaniem jednych nale\u017ca\u0142o uzna\u0107 za dow\u00f3d jej szczeg\u00f3lnych przymiot\u00f3w, zdaniem innych \u2013 wyj\u0105tkowych zdolno\u015bci manipulatorskich w d\u0105\u017ceniu do upragnionego celu, czyli awansu spo\u0142ecznego przez ma\u0142\u017ce\u0144stwo z partnerem o niepor\u00f3wnanie wy\u017cszym statusie.<\/p>\n

Popularno\u015b\u0107 Pameli <\/em>przesz\u0142a wszelkie wyobra\u017cenie. Powie\u015b\u0107 rozchodzi\u0142a si\u0119 w setkach egzemplarzy po ca\u0142ej Europie, w 1742 roku dotar\u0142a do Ameryki, opublikowana w oficynie Benjamina Franklina, jednego z p\u00f3\u017aniejszych ojc\u00f3w za\u0142o\u017cycieli Stan\u00f3w Zjednoczonych. Dostarczy\u0142a natchnienia malarzom. Zapocz\u0105tkowa\u0142a mod\u0119 na opisane w powie\u015bci stroje i zwi\u0105zane z ni\u0105 \u201egad\u017cety\u201d. Sta\u0142a si\u0119 przedmiotem licznych na\u015bladownictw i adaptacji \u2013 w\u015br\u00f3d nich komedii La Pamela, o sia La virt\u00f9 premiata<\/em> z 1750 roku, w kt\u00f3rej Carlo Goldoni przeni\u00f3s\u0142 akcj\u0119 do Wenecji i uczyni\u0142 tytu\u0142ow\u0105 bohaterk\u0119 nierozpoznan\u0105 c\u00f3rk\u0105 szkockiego arystokraty. P\u00f3\u017aniej, pod pseudonimem Polisseno Fegejo, przerobi\u0142 sw\u0105 sztuk\u0119 na libretto La Cecchina, o sia La buona figliuola<\/em>, w kt\u00f3rym pokoj\u00f3wka zmieni\u0142a si\u0119 w ogrodniczk\u0119 Cecchin\u0119, zaginion\u0105 latoro\u015bl pu\u0142kownika pruskich kirasjer\u00f3w. Po libretto Goldoniego si\u0119gn\u0119li mi\u0119dzy innymi Egidio Duni i Salvatore Perillo, ich opery spotka\u0142y si\u0119 jednak w Italii z do\u015b\u0107 ch\u0142odnym przyj\u0119ciem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ana Maria Labin (Markiza Lucinda), Francesca Aspromonte (Cecchina) i Krystian Adam (Markiz della Conchiglia). Fot. Clarissa Lapolla<\/p>\n

Tekst trafi\u0142 na r\u00f3wnego mu talentem kompozytora dopiero w osobie Niccol\u00f2 Piccinniego, trzydziestodwuletniego poddanego Kr\u00f3lestwa Neapolu rodem z Bari. La Cecchina<\/em>, wystawiona w 1760 roku w rzymskim Teatro delle Dame, by\u0142a pi\u0119tnast\u0105 oper\u0105 Piccinniego, kt\u00f3ra zarazem okaza\u0142a si\u0119 punktem zwrotnym w jego karierze. Wpierw utorowa\u0142a mu drog\u0119 na wszystkie wa\u017cniejsze sceny w Italii, porem ruszy\u0142a na podb\u00f3j Europy. W 1765 trafi\u0142a do Warszawy, gdzie niespe\u0142na dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej odnios\u0142a osza\u0142amiaj\u0105cy sukces w polskiej adaptacji Wojciecha Bogus\u0142awskiego (Czekina, albo cnotliwa panienka<\/em>), w kt\u00f3rej pruski kirasjer rozpoczyna sw\u0105 ari\u0119 z II aktu s\u0142owami \u201eMit die tr\u0105by, mit gitary, mit tambury, mit fujary\u201d. W latach siedemdziesi\u0105tych dotar\u0142a pono\u0107 do Pekinu, zainscenizowana na dworze cesarskim przez trup\u0119 w\u0142oskich jezuit\u00f3w.<\/p>\n

Sto lat p\u00f3\u017aniej Verdi, kt\u00f3ry ju\u017c w\u00f3wczas przymierza\u0142 si\u0119 do Falstaffa<\/em>, nazwa\u0142 Cecchin\u0119 <\/em>\u201epierwsz\u0105 prawdziw\u0105 oper\u0105 komiczn\u0105\u201d, bez kt\u00f3rej nie powsta\u0142yby arcydzie\u0142a Mozarta i Rossiniego. W\u015br\u00f3d wi\u0119kszo\u015bci dzisiejszych meloman\u00f3w nazwisko Piccinni nie wywo\u0142uje jednak \u017cadnych d\u017awi\u0119kowych skojarze\u0144. Je\u015bli ju\u017c, to historyczne, zwi\u0105zane z jego przyjazdem do Pary\u017ca w 1776 roku, kiedy kompozytor zosta\u0142 wci\u0105gni\u0119ty w jedn\u0105 z pierwszych ods\u0142on \u201ewojny gluckist\u00f3w z piccinnistami\u201d \u2013 konfliktu or\u0119downik\u00f3w zreformowanej opery francuskiej ze zwolennikami opery w\u0142oskiej. Rozmi\u0142owani w k\u0142\u00f3tniach pary\u017canie, nie bacz\u0105c na wzajemny szacunek obu tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie chcieli ze sob\u0105 rywalizowa\u0107, rozp\u0119tali kilkuletni\u0105 wojn\u0119 estetyczn\u0105, przeradzaj\u0105c\u0105 si\u0119 nieraz w walk\u0119 na pi\u0119\u015bci. \u015acierali si\u0119 gdzie popad\u0142o: na ulicach, w kawiarniach, w domach prywatnych, teatrach i szko\u0142ach. Sp\u00f3r tli\u0142 si\u0119 jeszcze po powrocie Glucka do Wiednia w roku 1780. W fazie schy\u0142kowej przybra\u0142 do\u015b\u0107 groteskow\u0105 posta\u0107 wojny piccinnist\u00f3w ze zwolennikami Antonia Sacchiniego, nowego przybysza z W\u0142och, kt\u00f3ry z kolejnego przedstawiciela szko\u0142y neapolita\u0144skiej przeistoczy\u0142 si\u0119 z czasem w umiarkowanego na\u015bladowc\u0119 Glucka.<\/p>\n

A potem wszystko ucich\u0142o. La Cecchina <\/em>znik\u0142a ze scen tu\u017c po \u015bmierci Piccinniego w 1800 roku \u2013 wraz z ponad setk\u0105 innych jego oper. Przez nast\u0119pne dwa wieki wystawiano j\u0105 sporadycznie, przede wszystkim we W\u0142oszech. W 1928 roku doczeka\u0142a si\u0119 inscenizacji w Bari \u2013 z okazji dwusetnej rocznicy urodzin kompozytora. Wr\u00f3ci\u0142a do rodzinnego miasta kompozytora prawie sto lat p\u00f3\u017aniej, w styczniu 2026: w ramach przygotowa\u0144 do kolejnego jubileuszu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Francesca Benitez (Armidoro). Fot. Clarissa Lapolla<\/p>\n

Takiej okazji nie mog\u0142am przegapi\u0107. Wybra\u0142am si\u0119 do stolicy Apulii nie tylko ze wzgl\u0119du na sam utw\u00f3r, ale i pieczo\u0142owicie dobran\u0105 obsad\u0119 solow\u0105 oraz dyrygenta w osobie Stefana Montanaro, od prawie trzech lat dyrektora muzycznego Teatro Petruzzelli. By\u0142am te\u017c ciekawa, jak z tym rarytasem poradzi sobie debiutuj\u0105cy w operze Daniele Luchetti, w\u0142oski aktor, scenarzysta i re\u017cyser filmowy, znany r\u00f3wnie\u017c polskim kinomanom, mi\u0119dzy innymi z kameralnego dramatu Lacci<\/em>, zaprezentowanego na otwarcie festiwalu w Wenecji w 2020 roku.<\/p>\n

Ot\u00f3\u017c poradzi\u0142 sobie wr\u0119cz brawurowo, tworz\u0105c spektakl nieodparcie zabawny, a przy tym podejmuj\u0105cy inteligentny dialog zar\u00f3wno z konwencj\u0105 epoki, jak i dorobkiem najwybitniejszych spec\u00f3w od inscenizacji oper przedromantycznych, by wspomnie\u0107 cho\u0107by nazwiska Jean-Pierre\u2019a Ponnelle\u2019a i jego asystenta Jean-Louisa Martinoty\u2019ego. Z pozoru dochowa\u0142 wierno\u015bci wszelkim zawartym w libretcie didaskaliom. W rzeczywisto\u015bci dowcipnie prze\u0142o\u017cy\u0142 je na wra\u017cliwo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnego widza, uzupe\u0142niaj\u0105c sceneri\u0119 anachronicznymi rekwizytami b\u0105d\u017a aran\u017cuj\u0105c j\u0105 spos\u00f3b przywo\u0142uj\u0105cy zgo\u0142a niespodziewane skojarzenia. Gromadka s\u0142u\u017c\u0105cych, kt\u00f3rzy maj\u0105 si\u0119 zatroszczy\u0107 o t\u0119\u017cyzn\u0119 fizyczn\u0105 kawalera Armidoro, przypomina trup\u0119 cyrkowych si\u0142aczy rodem wprost z La Strady <\/em>Felliniego; Markiz della Conchiglia rusza w pogo\u0144 za Cecchin\u0105 na paradnej, ozdobionej rokokowymi fr\u0119dzlami hulajnodze; brawurowy fina\u0142 I aktu w\u015br\u00f3d rozwieszonych na sznurach prze\u015bcierade\u0142 przypomina o neapolita\u0144skim rodowodzie opery Piccinniego; w wenecki pejza\u017c adaptacji Goldoniego co rusz wdzieraj\u0105 si\u0119 elementy najs\u0142ynniejszych produkcji \u015amierci w Wenecji <\/em>Brittena. Mimo tych wszystkich \u201edywersji\u201d inscenizacja Luchettiego pozostaje wzruszaj\u0105cym ho\u0142dem dla XVIII-wiecznego teatru: z ulotn\u0105 gr\u0105 \u015bwiate\u0142 i cieni, misternie malowanymi wedutami i paludamentami (scenografia Alessandra Camery, pi\u0119knie o\u015bwietlona przez Marca Filibecka) oraz niebywa\u0142ej urody kostiumami (Massimo Cantini Parrini), porywaj\u0105cymi lekko\u015bci\u0105, finezj\u0105 i palet\u0105 barw godn\u0105 najwi\u0119kszych mistrz\u00f3w w\u0142oskiego Settecenta.<\/p>\n

R\u00f3wnie przekonuj\u0105co wypad\u0142a strona muzyczna spektaklu, przygotowana przez Montanaro z prawdziwym znawstwem dojrza\u0142ego stylu buffo i charakterystycznego dla\u0144 pomieszania element\u00f3w komediowych i sentymentalnych z ca\u0142kiem powa\u017cnymi, nios\u0105cymi g\u0142\u0119bsz\u0105 refleksj\u0119 o ludzkiej naturze. S\u0105 w tej operze subretki, jest wywiedziona z tradycji commedia dell\u2019arte posta\u0107 wojaka Tagliaferro, s\u0105 targani w\u0105tpliwo\u015bciami kochankowie, jest te\u017c typowy mezzo carattere <\/em>w osobie zakochanego w tytu\u0142owej bohaterce Markiza. Warto te\u017c przypomnie\u0107, \u017ce w rzymskiej premierze Cecchiny <\/em>uczestniczyli wy\u0142\u0105cznie m\u0119\u017cczy\u017ani \u2013 w zwi\u0105zku z wci\u0105\u017c obowi\u0105zuj\u0105cym edyktem papie\u017ca Sykstusa, zabraniaj\u0105cym kobietom wyst\u0119p\u00f3w w teatrach Pa\u0144stwa Ko\u015bcielnego. W kolejnych przedstawieniach realizowanych za \u017cycia Piccinniego \u015bpiewacy pojawiali si\u0119 w najrozmaitszych konfiguracjach, od obsad mieszanych, w kt\u00f3rych partie sopranowe i mezzosopranowe \u015bpiewali kastraci rami\u0119 w rami\u0119 z kobietami, a\u017c po obsady \u201enaturalne\u201d z pojedyncz\u0105 rol\u0105 travesti (Armidoro).<\/p>\n

Tym bardziej podziwiam dob\u00f3r solist\u00f3w do spektakli w Bari \u2013 w obsadzie z\u0142o\u017conej bez wyj\u0105tku z artyst\u00f3w do\u015bwiadczonych w podobnym repertuarze i w pe\u0142ni \u015bwiadomych historycznego kontekstu pierwszych wykona\u0144 Cecchiny. <\/em>W tytu\u0142ow\u0105 posta\u0107 buona figliuola <\/em>z powodzeniem wcieli\u0142a si\u0119 Francesca Aspromonte, obdarzona sopranem ciep\u0142ym, mi\u0119kkim i pe\u0142nym ekspresji, cho\u0107 odrobin\u0119 matowym w \u015brednicy. W niczym nie ujmuj\u0105c umiej\u0119tno\u015bciom m\u0142odej W\u0142oszki, musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce przedstawienie skrad\u0142a jej fenomenalna Ana Maria Labin w partii Markizy Lucindy, dysponuj\u0105ca g\u0142osem sopranowym o prze\u015blicznej, srebrzystej barwie, doskonale postawionym, wyr\u00f3wnanym w rejestrach i mimo ujmuj\u0105cej delikatno\u015bci niezwykle no\u015bnym (tak\u017ce w eterycznych piano arii \u201eSo che fedel m\u2019adora\u201d z III aktu). Z partiami dw\u00f3ch \u017ce\u0144skich protagonistek \u015bwietnie kontrastowa\u0142 energiczny i soczysty w brzmieniu sopran Frenceski Benitez w spodenkowej roli Armidora. Michela Antenucci i Paola Gardina stworzy\u0142y brawurowy duet z\u0142o\u015bliwych pokoj\u00f3wek Sandriny i Paoluccii, wk\u0142adaj\u0105c w swoje partie tyle vis comica, \u017ce chwilami pok\u0142ada\u0142am si\u0119 ze \u015bmiechu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Francesca Aspromonte. Fot. Clarissa Lapolla<\/p>\n

Tyle samo rado\u015bci dostarczy\u0142 mi Krystian Adam w tenorowej roli Markiza della Conchiglia, wymagaj\u0105cej na przemian szczerego liryzmu i wokalnej b\u0142azenady. W obu przypadkach sprawi\u0142 si\u0119 znakomicie, co zawdzi\u0119cza nie tylko urodzie g\u0142osu i wy\u015bmienitej technice, ale te\u017c celnym pomys\u0142om Luchettiego, kt\u00f3ry poprowadzi\u0142 jego bohatera d\u0142ug\u0105 drog\u0105 od s\u0142odkiego \u0142ajdaka przez zdezorientowanego kie\u0142kuj\u0105cym uczuciem galanta a\u017c po m\u0119\u017cczyzn\u0119 gotowego do prawdziwej mi\u0142o\u015bci. W obsadzie dw\u00f3ch partii barytonowych \u2013 biednego Mengotta, daremnie smal\u0105cego cholewki do Cecchiny, oraz pociesznego kirasjera Tagliaferro, kt\u00f3ry przynosi wie\u015bci o jej prawdziwym pochodzeniu \u2013 celnie podkre\u015blono kontrast obydwu postaci. Dojrza\u0142e pi\u0119kno g\u0142osu Pietra Spagnolego idealnie korespondowa\u0142o z charakterem zaprawionego w bojach Tagliaferra, nieco bardziej surowy, cho\u0107 r\u00f3wnie sugestywny baryton Christiana Senna \u015bwietnie odda\u0142 rozterki nieszcz\u0119snego Mengotta.<\/p>\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 z udzia\u0142em zespo\u0142u muzyk\u00f3w miejscowej orkiestry \u2013 Montanari poprowadzi\u0142 z werw\u0105 i uzupe\u0142nionym szczypt\u0105 rozkosznej dezynwoltury wyczuciem idiomu. Co tym bardziej warte podkre\u015blenia, \u017ce dyrygowa\u0142 od instrumentu, na kt\u00f3rym tak\u017ce akompaniowa\u0142 solistom w rozbudowanych recytatywach secco. Z recenzenckiego obowi\u0105zku wspomn\u0119, \u017ce by\u0142o to jak\u017ce stosowne w tych okoliczno\u015bciach XVIII-wieczne w\u0142oskie pianoforte b\u0105d\u017a jego kopia \u2013 instrument, kt\u00f3remu warto by\u0142oby po\u015bwi\u0119ci\u0107 cho\u0107 kilka s\u0142\u00f3w w ksi\u0105\u017cce programowej spektaklu, poza tym przygotowanej bez zarzutu.<\/p>\n

Do trzechsetlecia urodzin Piccinniego zosta\u0142y jeszcze dwa lata. Teatr w Bari da\u0142 nam wspania\u0142y przedsmak nadchodz\u0105cego jubileuszu swojego krajana. Czas najwy\u017cszy zainteresowa\u0107 si\u0119 jego nies\u0142usznie zapomnian\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 i by\u0107 mo\u017ce przewarto\u015bciowa\u0107 j\u0105 na tle dorobku epoki. Verdi uczyni\u0142 to ju\u017c dawno temu i jak zwykle mia\u0142 racj\u0119.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„B\u0119d\u0119 ci przyjacielem, a ty zadbasz o moj\u0105 bielizn\u0119\u201d \u2013 te s\u0142owa, wypowiedziane przez pana B. do nadobnej i niewinnej s\u0142u\u017c\u0105cej na pocz\u0105tku s\u0142ynnego dzie\u0142a Samuela Richardsona, rozpalaj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 odbiorc\u00f3w od niemal trzystu lat. Pamela, czyli cnota nagrodzona ukaza\u0142a si\u0119 w 1740 roku. Richardson, tworz\u0105c sw\u0105 debiutanck\u0105 powie\u015b\u0107 epistolarn\u0105, uznawan\u0105 dzi\u015b za pierwsz\u0105 dojrza\u0142\u0105 powie\u015b\u0107 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9447","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9447","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9447"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9447\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9461,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9447\/revisions\/9461"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9447"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9447"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9447"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}