{"id":9477,"date":"2026-03-05T23:11:35","date_gmt":"2026-03-05T22:11:35","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9477"},"modified":"2026-03-07T22:31:02","modified_gmt":"2026-03-07T21:31:02","slug":"niebom-osiegla-niebam-dostapila","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9477","title":{"rendered":"Niebom osi\u0119g\u0142a, niebam dost\u0105pi\u0142a"},"content":{"rendered":"

Sporo ostatnio zajmowa\u0142am si\u0119 Monteverdim. Jeszcze przed wyjazdem do Londynu \u2013 na koncert Academy of Ancient Music pod dyrekcj\u0105 Laurence\u2019a Cummingsa, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w ze zbioru Madrigali guerrieri, ed amorosi<\/em> \u2013 nie mog\u0142am op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od my\u015bli, \u017ce muzyka Monteverdiego brzmia\u0142aby ca\u0142kiem inaczej, gdyby tak wcze\u015bnie nie owdowia\u0142 i nie sp\u0119dzi\u0142 reszty \u017cycia samotnie. Z rodzinnej Cremony postanowi\u0142 si\u0119 wyrwa\u0107 przy pierwszej sposobnej okazji. Marzy\u0142 o karierze w Mediolanie, ostatecznie wyl\u0105dowa\u0142 w Mantui, na dworze ksi\u0119cia Vincenza Gonzagi. Dwuznaczna to by\u0142a posta\u0107: kiedy\u015b nas\u0142a\u0142 siepaczy na m\u0142odziutkiego szkockiego erudyt\u0119 Jamesa Crichtona. Oszala\u0142y z zazdro\u015bci o sw\u0105 by\u0142\u0105 kochank\u0119 i wzgl\u0119dy okazywane Crichtonowi przez ojca, Gonzaga zabi\u0142 rywala jego w\u0142asnym mieczem. Kiedy osaczony Szkot pad\u0142 na kolana i b\u0142agaj\u0105c o lito\u015b\u0107, odda\u0142 mu bro\u0144 zwr\u00f3con\u0105 w jego stron\u0119 r\u0119koje\u015bci\u0105, pchn\u0105\u0142 go w samo serce. O Crichtonie jednak zapomniano, tymczasem Vincenzo przeszed\u0142 do historii jako jeden z najwybitniejszych mecenas\u00f3w sztuk i nauk w \u00f3wczesnej Italii.<\/p>\n

Monteverdi przyjecha\u0142 do Mantui w wieku niespe\u0142na dwudziestu czterech lat. Trafi\u0142 pod opiek\u0119 dworskiego wiolisty Giacoma Cattaneo, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 go pod sw\u00f3j dach i pozna\u0142 ze sw\u0105 c\u00f3rk\u0105 Claudi\u0105. Z up\u0142ywem czasu oboje wyswata\u0142. Wygl\u0105da\u0142o to na zaaran\u017cowane ma\u0142\u017ce\u0144stwo. Monteverdi zosta\u0142 zi\u0119ciem swojego mentora i m\u0119\u017cem utalentowanej dworskiej \u015bpiewaczki, co mog\u0142o mu pom\u00f3c w dalszej karierze. Cattaneo szuka\u0142 nast\u0119pcy, kt\u00f3ry przejmie jego obowi\u0105zki na dworze, zagwarantuje byt jego c\u00f3rce i zapewni mu spokojn\u0105 staro\u015b\u0107.<\/p>\n

Potem przysz\u0142a jednak mi\u0142o\u015b\u0107 i wzajemny szacunek. M\u0142odych po\u0142\u0105czy\u0142y nie tylko obowi\u0105zki rodzinne, ale te\u017c zawodowe. Odk\u0105d Claudio otrzyma\u0142 posad\u0119 maestro della musica<\/em>, Claudia prawdopodobnie uczestniczy\u0142a w wi\u0119kszo\u015bci wykona\u0144 jego utwor\u00f3w. Zapewne bra\u0142a te\u017c udzia\u0142 w przygotowaniach do premiery Orfeusza<\/em>. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej umar\u0142a. Reszty mo\u017cemy si\u0119 tylko domy\u015bla\u0107: z decyzji czterdziestoletniego wdowca, \u017ceby si\u0119 wi\u0119cej nie \u017ceni\u0107, potem za\u015b, gdy wprowadzi\u0142 syn\u00f3w w doros\u0142o\u015b\u0107, przyj\u0105\u0107 \u015bwi\u0119cenia kap\u0142a\u0144skie. Ale te\u017c z jego dojrza\u0142ej muzyki, w kt\u00f3rej \u017carliwo\u015b\u0107 prze\u017cycia religijnego trudno czasem odr\u00f3\u017cni\u0107 od mi\u0142osnej ekstazy, a zgie\u0142k bitwy od burz szalej\u0105cych w sercach kochank\u00f3w.<\/p>\n

Mo\u017cna rzecz jasna argumentowa\u0107, \u017ce takie by\u0142y za\u0142o\u017cenia genere concitato<\/em>, o kt\u00f3rym Monteverdi wspomnia\u0142 po raz pierwszy w przedmowie do Combattimento di Tancredi e Clorinda<\/em> w \u00f3smej ksi\u0119dze madryga\u0142\u00f3w \u2013 cho\u0107 przecie\u017c utw\u00f3r powsta\u0142 kilkana\u015bcie lat wcze\u015bniej i wbrew pozorom mia\u0142 swoich poprzednik\u00f3w. P\u00f3\u017ana tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Monteverdiego niesie z sob\u0105 zapowied\u017a nadchodz\u0105cych zmian stylistycznych, warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce kompozytor by\u0142 ostatnim wielkim madrygalist\u0105 \u2013 jakby z rozmys\u0142em zatrzyma\u0142 si\u0119 w czasie minionym. Tchn\u0105\u0142 w przebrzmia\u0142\u0105 ju\u017c form\u0119 powiew tak pot\u0119\u017cnego geniuszu, \u017ce do cna wyczerpa\u0142 jej mo\u017cliwo\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ed Lyon. Fot. Nik Pate<\/p>\n

Cummings zestawi\u0142 wybrane utwory z \u00f3smej ksi\u0119gi w taki spos\u00f3b, by w pe\u0142ni ukaza\u0107 niejednoznaczno\u015b\u0107 \u201estylu wzburzonego\u201d. Symetria podzia\u0142u zawarto\u015bci zbioru na madryga\u0142y wojenne i mi\u0142osne jest tylko pozorna \u2013 z tej prostej klasyfikacji wymykaj\u0105 si\u0119 zw\u0142aszcza kompozycje oznaczone jako \u201eguerrieri\u201d, w kt\u00f3rych Monteverdi miesza obydwa porz\u0105dki albo wr\u0119cz kamufluje zmagania i rozterki kochank\u00f3w retoryk\u0105 p\u00f3l bitewnych. Program niespe\u0142na dwugodzinnego koncertu z\u0142o\u017cy\u0142 si\u0119 zatem w wielki, przejmuj\u0105cy traktat o mi\u0142o\u015bci \u2013 ogl\u0105danej z perspektywy starszego m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry wie o niej wszystko, cho\u0107 tak kr\u00f3tko jej w \u017cyciu do\u015bwiadcza\u0142.<\/p>\n

Na estradzie Milton Court Concert Hall od samego pocz\u0105tku dzia\u0142 si\u0119 prawdziwy teatr. W Altri canti d\u2019Amor<\/em>, rozbudowanej kantacie na sze\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w solowych (z dominuj\u0105c\u0105, niezwykle ruchliw\u0105 parti\u0105 basu, zrealizowan\u0105 z wyczuciem przez Roba Macdonalda), \u015bpiewacy wchodzili kolejno mi\u0119dzy instrumentalist\u00f3w, niczym aktorzy nawi\u0105zuj\u0105cy pierwszy kontakt z publiczno\u015bci\u0105 przed podniesieniem kurtyny. Potem nastr\u00f3j raptownie si\u0119 zmieni\u0142: w statycznych, nieledwie wyszeptanych pionach akordowych deklamacji otwieraj\u0105cej madryga\u0142 Hor ch\u2019el ciel e la terra <\/em>noc zapad\u0142a tak sugestywnie, a wiatr usta\u0142 tak nagle, \u017ce i na widowni zrobi\u0142o si\u0119 cicho jak makiem zasia\u0142. Z tym wi\u0119kszym impetem rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 starcie rycerza Tankreda (Rory Carver) z sarace\u0144sk\u0105 dziewic\u0105 Klorynd\u0105 (Anna Dennis), opatrzone wirtuozowskim komentarzem narratora w osobie Eda Lyona \u2013 fenomenalnego tenora, kt\u00f3ry wszelkie zawi\u0142o\u015bci melodyczne, artykulacyjne i rytmiczne tej karko\u0142omnej partii odda\u0142 nie tylko brawurowo, ale te\u017c ze swobod\u0105 przywodz\u0105c\u0105 na my\u015bl mistrzostwo nieod\u017ca\u0142owanego Nigela Rogersa. Wystawienie zamykaj\u0105cego pierwsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 zbioru ballo Movete al mio bel suon <\/em>Monteverdi przewidywa\u0142 pono\u0107 z dekoracjami. W tym wykonaniu okaza\u0142y si\u0119 zgo\u0142a niepotrzebne.<\/p>\n

W drugiej, mi\u0142osnej cz\u0119\u015bci, po wybrzmieniu jeszcze bardziej sugestywnych Altri canti di Marte<\/em> do \u201eprawdziwego\u201d tekstu Giambattisty Marino (anonimowe Altri canti d\u2019Amore<\/em> s\u0105 czym\u015b w rodzaju lustrzanego odbicia tego sonetu), Cummings w pe\u0142ni uszanowa\u0142 intencje Monteverdiego, buduj\u0105c dramaturgi\u0119 godn\u0105 pierwszych dw\u00f3ch akt\u00f3w Orfeusza<\/em>. Najpierw wdzi\u0119czne i beztroskie Vago augelletto<\/em>, o symetrycznej konstrukcji i fakturze czystej jak kryszta\u0142 (szef AAM i tym razem nie odm\u00f3wi\u0142 sobie i nam przyjemno\u015bci odej\u015bcia na chwil\u0119 od klawesynu, by za\u015bpiewa\u0107 si\u00f3dmy g\u0142os razem z zespo\u0142em, twarz\u0105 do publiczno\u015bci). Potem Cummings omin\u0105\u0142 kilka utwor\u00f3w z ksi\u0119gi \u2013 bez szkody dla narracji \u2013 przechodz\u0105c od razu do trzycz\u0119\u015bciowego madryga\u0142u Ninfa che scalza di piede.<\/em> P\u00f3\u017aniej jeszcze tylko Dolcissimo uscignolo<\/em>, madryga\u0142 „alla francese”, \u017ceby zako\u0144czy\u0107 koncert nag\u0142ym zwrotem akcji. Lamento della Ninfa<\/em>, wykonane przez Dennis z intensywno\u015bci\u0105, jakiej mog\u0142aby jej pozazdro\u015bci\u0107 niejedna aktorka tragiczna, zapar\u0142o s\u0142uchaczom dech w piersiach. Lament porzuconej nimfy zamkn\u0105\u0142 wiecz\u00f3r z \u00f3sm\u0105 ksi\u0119g\u0105 r\u00f3wnie dobitnym akcentem, jak rozpaczliwa decyzja Orfeusza, by ruszy\u0107 do kr\u00f3lestwa Plutona po utracon\u0105 Eurydyk\u0119. By\u0107 mo\u017ce nawet mocniejszym, bo w tym lamencie nie kryje si\u0119 nawet cie\u0144 nadziei.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Laurence Cummings. Fot. cambridgeearlymusic.org<\/p>\n

W doskonale zestrojonym ansamblu \u2013 opr\u00f3cz wymienionych ju\u017c \u015bpiewak\u00f3w \u2013 znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce Danni O\u2019Neill (sopran) i Ciara Hendrick (alt). W zespole instrumentalnym, z\u0142o\u017conym z dwojga skrzypiec, dw\u00f3ch alt\u00f3wek, basse de violon, violi da gamba oraz violone, na szczeg\u00f3lne uznanie zas\u0142u\u017cy\u0142 pierwszy skrzypek AAM Bojan \u010ci\u010di\u0107, nie tylko za spraw\u0105 wyczucia idiomu i wynikaj\u0105cych st\u0105d umiej\u0119tno\u015bci, cho\u0107by doboru odpowiedniej ornamentyki, lecz tak\u017ce z uwagi na niemal dzieci\u0119c\u0105 szczero\u015b\u0107 i rado\u015b\u0107 muzykowania. Osobne komplementy nale\u017c\u0105 si\u0119 grupie continuo (dwoje teorbist\u00f3w \u2013 William Carter i Kristiina Watt; harfistka Joy Smith; oraz graj\u0105cy na pozytywie i klawesynie Alastair Rose). O niezwyk\u0142ym rzemio\u015ble i charyzmie prowadz\u0105cego ca\u0142o\u015b\u0107 od klawesynu Laurence\u2019a Cummingsa pisa\u0142am ju\u017c wiele razy: przy tej okazji ogranicz\u0119 si\u0119 do wyznania, \u017ce nie mog\u0119 si\u0119 ju\u017c doczeka\u0107 jego wyst\u0119pu na tegorocznym festiwalu w Getyndze.<\/p>\n

Bo cho\u0107 sama si\u0119 wychowa\u0142am na dawnych nagraniach AAM, cho\u0107 nie kry\u0142am entuzjazmu, \u017ce po kilku chudych sezonach przej\u0105\u0142 j\u0105 d\u0142ugoletni szef artystyczny najstarszego festiwalu h\u00e4ndlowskiego na \u015bwiecie \u2013 nie wyobra\u017ca\u0142am sobie, \u017ce w\u0142a\u015bnie na tym koncercie ogarnie mnie fala tak gwa\u0142townych wzrusze\u0144, tylu wypartych przez lata emocji, tak nieziemskiego zachwytu. Czuj\u0119 si\u0119 teraz jak Tankred z Jerozolimy wyzwolonej<\/em> Tassa: \u201e\u017cy\u0107 musz\u0119 zawsze w ustawicznym b\u0142\u0119dzie\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Sporo ostatnio zajmowa\u0142am si\u0119 Monteverdim. Jeszcze przed wyjazdem do Londynu \u2013 na koncert Academy of Ancient Music pod dyrekcj\u0105 Laurence\u2019a Cummingsa, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w ze zbioru Madrigali guerrieri, ed amorosi \u2013 nie mog\u0142am op\u0119dzi\u0107 si\u0119 od my\u015bli, \u017ce muzyka Monteverdiego brzmia\u0142aby ca\u0142kiem inaczej, gdyby tak wcze\u015bnie nie owdowia\u0142 i nie sp\u0119dzi\u0142 reszty \u017cycia … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9477","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9477","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9477"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9477\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9491,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9477\/revisions\/9491"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9477"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9477"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9477"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}