{"id":9521,"date":"2026-03-27T17:44:14","date_gmt":"2026-03-27T16:44:14","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9521"},"modified":"2026-03-27T17:44:14","modified_gmt":"2026-03-27T16:44:14","slug":"uslyszec-neapol-i-umrzec","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9521","title":{"rendered":"Us\u0142ysze\u0107 Neapol i umrze\u0107"},"content":{"rendered":"

Drodzy moi, tym razem zapowied\u017a – jutrzejszego wyst\u0119pu Accademia Bizantina pod dyrekcj\u0105 Ottavia Dantone w siedzibie NOSPR, 28 marca o godzinie 19.30. Partie solowe w Stabat Mater\u00a0<\/em>Pergolesiego wykonaj\u0105 Paulina Makarowska (sopran) i Delphine Galou (alt). Kto nie zdo\u0142a dotrze\u0107 do Katowic, ten b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wys\u0142ucha\u0107 transmisji w Programie II Polskiego Radia, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Magdalena \u0141o\u015b. Naprawd\u0119 warto! Na zach\u0119t\u0119 kr\u00f3tki esej, kt\u00f3ry uka\u017ce si\u0119 tak\u017ce w broszurze koncertu.<\/p>\n

***<\/p>\n

Tych kompozytor\u00f3w nic z pozoru nie \u0142\u0105czy. Nie wiadomo, czy mieli okazj\u0119 zetkn\u0105\u0107 si\u0119 osobi\u015bcie. Francesco Geminiani, starszy od Giovanniego Battisty Pergolesiego o pokolenie, by\u0142 wprawdzie przez pewien czas koncertmistrzem i kapelmistrzem orkiestry Teatro San Bartolomeo w Neapolu, ale wyjecha\u0142 z miasta w 1714 roku, gdy Pergolesi by\u0142 jeszcze dzieckiem i nic nie zapowiada\u0142o, \u017ce po pierwszych lekcjach muzyki w rodzinnym Jesi ruszy po dalsze nauki do neapolita\u0144skiego Conservatorio dei Poveri di Ges\u00f9 Cristo. Mo\u017ce wpadli na siebie przypadkiem w ko\u0144cu lat dwudziestych, kiedy Geminiani odwiedzi\u0142 Neapol jako wys\u0142annik Wielkiego Mistrza Lo\u017cy Londynu i Westminsteru \u2013 z misj\u0105 ustanowienia pierwszej regularnej lo\u017cy maso\u0144skiej w Italii. Niewykluczone jednak, \u017ce o istnieniu Pergolesiego Geminiani dowiedzia\u0142 si\u0119 ju\u017c po jego \u015bmierci, w 1752 roku, wkr\u00f3tce po paryskim wyst\u0119pie trupy Eustachia Bambiniego, kt\u00f3ra wystawi\u0142a w Kr\u00f3lewskiej Akademii Muzycznej jego intermezzo La serva padrona<\/em>.<\/p>\n

Kiedy jednak g\u0142\u0119biej si\u0119 nad tym zastanowi\u0107, Geminianiego z Pergolesim \u0142\u0105czy\u0142a bieg\u0142o\u015b\u0107 w grze na skrzypcach, kt\u00f3re wraz ze zmierzchem \u015bwietno\u015bci violi da gamba uros\u0142y do rangi instrumentu najbli\u017cszego melodii ludzkiego g\u0142osu. Geminiani, urodzony w Lukce w 1687 roku, pierwsze lekcje muzyki odebra\u0142 od ojca, skrzypka tamtejszej Cappella Palatina. Wkr\u00f3tce przer\u00f3s\u0142 jego umiej\u0119tno\u015bci i wyjecha\u0142 po dalsze nauki \u2013 niewykluczone, \u017ce do Alessandra Scarlattiego w Rzymie, z pewno\u015bci\u0105 do Arcangela Corellego w Neapolu. W roku 1714 postawi\u0142 wszystko na jedn\u0105 kart\u0119 i ruszy\u0142 do Anglii wraz z flecist\u0105 Franceskiem Barsanti, krajanem z Lukki. Ci\u0105gn\u0105ca si\u0119 za nim s\u0142awa niezwykle uzdolnionego skrzypka dotar\u0142a mi\u0119dzy do Williama Capella, kt\u00f3ry z czasem mia\u0142 zosta\u0107 jednym z jego najhojniejszych angielskich mecenas\u00f3w.<\/p>\n

Geminiani utrzymywa\u0142 si\u0119 w Anglii g\u0142\u00f3wnie z wykonawstwa i nauczania muzyki. Jako kompozytor zaistnia\u0142 przede wszystkim dzi\u0119ki trzem zbiorom Concerti grossi<\/em>, obejmuj\u0105cym w sumie czterdzie\u015bci dwa utwory. Zbi\u00f3r drugi, oznaczony jako opus 3, ukaza\u0142 si\u0119 w roku 1733 \u2013 z niego w\u0142a\u015bnie pochodzi Concerto grosso<\/em> op. 3 nr 6, stworzony pod wp\u0142ywem mistrza Corellego, wybiegaj\u0105cy jednak w przysz\u0142o\u015b\u0107 nowatorskim sposobem traktowania temat\u00f3w. Z pewno\u015bci\u0105 mia\u0142 na to wp\u0142yw ekspresyjny styl gry samego Geminianiego, kt\u00f3rego Tartini nazwa\u0142 kiedy\u015b gwa\u0142townikiem, Il Furibondo<\/em>. Inni nie kryli zachwytu wirtuozeri\u0105 szalonego W\u0142ocha i jego umiej\u0119tno\u015bci\u0105 snucia pysznie ornamentowanej kantyleny, jakby \u017cywcem wyj\u0119tej z popis\u00f3w neapolita\u0144skich kastrat\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Autograf „O quam tristis”, trzeciej cz\u0119\u015bci\u00a0Stabat Mater\u00a0<\/em>Pergolesiego<\/p>\n

Urodzony w 1710 roku Pergolesi naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 Giovanni Battista Draghi \u2013 sw\u00f3j przydomek zawdzi\u0119cza\u0142 pobliskiej miejscowo\u015bci Pergola, sk\u0105d wywodzili si\u0119 jego przodkowie. Wszystko wskazuje, \u017ce rodzin\u0119 Draghich od pokole\u0144 prze\u015bladowa\u0142a gru\u017alica. Ca\u0142e kr\u00f3tkie \u017cycie kompozytora by\u0142o naznaczone uporczywym b\u00f3lem i przeczuciem zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 \u015bmierci. Tym wi\u0119kszy podziw wzbudza determinacja, z jak\u0105 kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w muzycznym fachu i wspina\u0142 mozolnie po szczeblach kompozytorskiej kariery. Pierwsze rado\u015bci i rozczarowania sta\u0142y si\u0119 jego udzia\u0142em, ledwie przekroczy\u0142 dwudziestk\u0119. Po niespodziewanym sukcesie intermezza La serva padrona<\/em> zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze nacieszy\u0107 tryumfem swojej opery buffa Il Flaminio<\/em> w Teatro Nuovo, ale w 1735 roku by\u0142 ju\u017c zbyt s\u0142aby, by wywi\u0105za\u0107 si\u0119 z wszystkich zaleg\u0142ych zobowi\u0105za\u0144 wobec patron\u00f3w.<\/p>\n

Z pocz\u0105tkiem roku 1736 Pergolesi zamieszka\u0142 w klasztorze franciszkan\u00f3w w Pozzuoli pod Neapolem, gdzie powsta\u0142y jego ostatnie kompozycje, w tym Stabat Mater<\/em>, pisane na zam\u00f3wienie neapolita\u0144skiej konfraterni Cavalieri della Vergine dei Dolori di San Luigi al Palazzo, kt\u00f3ra chcia\u0142a zast\u0105pi\u0107 \u201eprzestarza\u0142e\u201d opracowanie Alessandra Scarlattiego nowym utworem na sw\u00f3j u\u017cytek. Pergolesi stworzy\u0142 dzie\u0142o niezwykle intymne \u2013 tak\u017ce z uwagi na niewielki sk\u0142ad wykonawczy (dwa g\u0142osy solowe, dwoje skrzypiec, alt\u00f3wka i basso continuo) \u2013 a przy tym zaskakuj\u0105co operowe w stylu, zniewalaj\u0105ce urod\u0105 barw i bogactwem nastroj\u00f3w: od pocz\u0105tkowego Grave<\/em>, kt\u00f3re Rousseau okre\u015bli\u0142 mianem \u201enajdoskonalszego i najbardziej wzruszaj\u0105cego duetu, jaki wyszed\u0142 do tej pory spod pi\u00f3ra jakiegokolwiek kompozytora\u201d; przez wielki duet \u201eQuis est homo\u201d, kt\u00f3ry w pewnym momencie rozwija si\u0119 w najprawdziwsz\u0105 cabalett\u0119; a\u017c po fina\u0142owe Amen<\/em>, mimo lekko\u015bci faktury zmy\u015blnie \u201eudaj\u0105ce\u201d podw\u00f3jn\u0105 fug\u0119. S\u0105 w tej muzyce rozpacz i \u0142zy, ale te\u017c dziwna jasno\u015b\u0107, wr\u0119cz rado\u015b\u0107 z pociechy niesionej Matce pod krzy\u017cem.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ottavio Dantone. Fot. Silvia Camporesi<\/p>\n

W ostatnich tygodniach \u017cycia Pergolesi sporz\u0105dzi\u0142 te\u017c opracowanie antyfony Salve regina <\/em>na alt i smyczki, podobnie jak Stabat Mater<\/em> pe\u0142ne chromatyzm\u00f3w i tar\u0107 sekundowych. W obu utworach da si\u0119 rozpozna\u0107 zar\u00f3wno elementy wczesnego stylu galant \u2013 z ca\u0142\u0105 jego prostot\u0105 i elegancj\u0105 \u2013 jak i odniesienia do stile antico<\/em>, z typow\u0105 dla niego wyrazisto\u015bci\u0105 malarstwa d\u017awi\u0119kowego, bogactwem ornamentyki i ostr\u0105, a mimo to trzyman\u0105 w ryzach dysonansowo\u015bci\u0105.<\/p>\n

Pergolesi zmar\u0142 w po\u0142owie marca 1736 roku w Pozzuoli. Geminiani dokona\u0142 \u017cywota w 1762 roku w Dublinie. Obaj prze\u017cyli swoje ostatnie dni w cierpieniu i niedostatku. Dopiero potomni zdali sobie spraw\u0119, \u017ce ma\u0142o kto przed nimi wzbogaca\u0142 swoje utwory tak wielk\u0105 liczb\u0105 nieoczekiwanych kombinacji harmonicznych i tak odwa\u017cnie r\u00f3\u017cnicowa\u0142 zawarte w nich melodie. Obaj komponowali muzyk\u0119 \u015bpiewn\u0105, natchnion\u0105 i g\u0142\u0119boko ludzk\u0105. Nie tylko lekcewa\u017cyli konwencjonalne zasady, ale wr\u0119cz rozmy\u015blnie im si\u0119 przeciwstawiali, otwieraj\u0105c pole swobodnej, niczym nie skr\u0119powanej inwencji tw\u00f3rczej.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Drodzy moi, tym razem zapowied\u017a – jutrzejszego wyst\u0119pu Accademia Bizantina pod dyrekcj\u0105 Ottavia Dantone w siedzibie NOSPR, 28 marca o godzinie 19.30. Partie solowe w Stabat Mater\u00a0Pergolesiego wykonaj\u0105 Paulina Makarowska (sopran) i Delphine Galou (alt). Kto nie zdo\u0142a dotrze\u0107 do Katowic, ten b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 wys\u0142ucha\u0107 transmisji w Programie II Polskiego Radia, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Magdalena \u0141o\u015b. … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9521","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9521","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9521"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9521\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9524,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9521\/revisions\/9524"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9521"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9521"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9521"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}