{"id":9541,"date":"2026-04-02T11:43:54","date_gmt":"2026-04-02T09:43:54","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9541"},"modified":"2026-04-02T12:37:48","modified_gmt":"2026-04-02T10:37:48","slug":"belcanto-na-wielki-tydzien","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9541","title":{"rendered":"Belcanto na Wielki Tydzie\u0144"},"content":{"rendered":"

Przed nami kolejny wiecz\u00f3r z Accademia Bizantina – tym razem na festiwalu Actus Humanus. Ju\u017c jutro, 3 kwietnia, o godzinie 20.00 we Dworze Artusa, zesp\u00f3\u0142 pod dyrekcj\u0105 Ottavia Dantonego wyst\u0105pi w utworach Pegolesiego i Porpory, z udzia\u0142em Suzanne Jerosme (sopran) i Delphine Galou (alt). Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Gru\u017alica jest stara jak \u015bwiat. Sia\u0142a spustoszenie wi\u0119ksze ni\u017c wojny, a mimo to nie wzbudza\u0142a pop\u0142ochu. Ludzie panicznie bali si\u0119 ospy i czarnej \u015bmierci \u2013 dw\u00f3ch plag, kt\u00f3re uderza\u0142y znienacka, \u201eod Boga za liczne grzechy i przest\u0119pstwa zes\u0142ane\u201d, a potem r\u00f3wnie nagle ust\u0119powa\u0142y, zostawiaj\u0105c za sob\u0105 przetrzebione wioski, zdziesi\u0105tkowane miasta i stosy trup\u00f3w. Tymczasem gru\u017alica czai\u0142a si\u0119 wsz\u0119dzie i zawsze. Wyniszcza\u0142a organizm stopniowo, czasem przez dziesi\u0105tki lat. Lekarze nie umieli jej w por\u0119 rozpozna\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce wyst\u0119powa\u0142a pod wieloma postaciami, kt\u00f3re wielu medyk\u00f3w uwa\u017ca\u0142o za odr\u0119bne, nijak ze sob\u0105 niepowi\u0105zane schorzenia. Je\u015bli pacjent kas\u0142a\u0142, plu\u0142 krwi\u0105, gor\u0105czkowa\u0142 i gwa\u0142townie traci\u0142 na wadze, rozpoznawano u niego suchoty. Je\u015bli by\u0142 \u201espuch\u0142y i wrzodliwy\u201d \u2013 jak opisywa\u0142 t\u0119 przypad\u0142o\u015b\u0107 Malkolm w Szekspirowskim Makbecie <\/em>\u2013 uznawano, \u017ce cierpi na skrofu\u0142y, zwane inaczej kr\u00f3lewsk\u0105 niemoc\u0105, bo za najskuteczniejszy lek przeciwko gru\u017alicy w\u0119z\u0142\u00f3w ch\u0142onnych uchodzi\u0142 dotyk w\u0142adcy. Je\u015bli g\u0142\u00f3wnym objawem schorzenia by\u0142y zmiany sk\u00f3rne, nazywano je wilkiem. Gru\u017alic\u0119 innych narz\u0105d\u00f3w ni\u017c p\u0142uca nagminnie mylono z nowotworami. Polski lekarz i przyrodnik J\u0119drzej \u015aniadecki jeszcze na pocz\u0105tku XIX wieku nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 nadziwi\u0107, dlaczego Turcy maj\u0105 suchoty \u201eza chorob\u0119 bardzo zara\u017aliw\u0105 i (\u2026) daleko si\u0119 ich wi\u0119cej l\u0119kaj\u0105 ni\u017c morowej zarazy\u201d. Kiedy pewien m\u0142ody angielski medyk nazwiskiem Benjamin Marten wysun\u0105\u0142 w 1720 roku hipotez\u0119, \u017ce przyczyn\u0105 suchot s\u0105 jakie\u015b tajemnicze, niewidoczne go\u0142ym okiem \u017cyj\u0105tka, a choroba mo\u017ce by\u0107 zara\u017aliwa, zosta\u0142 gromko wy\u015bmiany.<\/p>\n

Pergolesi urodzi\u0142 si\u0119 dziesi\u0119\u0107 lat wcze\u015bniej w Jesi, w prowincji Ankona. Naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 Giovanni Battista Draghi \u2013 sw\u00f3j przydomek zawdzi\u0119cza\u0142 pobliskiej miejscowo\u015bci Pergola, sk\u0105d wywodzili si\u0119 jego przodkowie. Wiele wskazuje, \u017ce gru\u017alica prze\u015bladowa\u0142a rodzin\u0119 Draghich od pokole\u0144. Troje rodze\u0144stwa ma\u0142ego Giovanniego zmar\u0142o w niemowl\u0119ctwie. On sam otrzyma\u0142 bierzmowanie w wieku niespe\u0142na roku \u2013 by\u0107 mo\u017ce przez zapobiegliwo\u015b\u0107 dotkni\u0119tych tyloma nieszcz\u0119\u015bciami rodzic\u00f3w, by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce ch\u0142opiec przyszed\u0142 na \u015bwiat ju\u017c chory. Do naszych czas\u00f3w dotrwa\u0142 tylko jeden wizerunek kompozytora sporz\u0105dzony za jego \u017cycia \u2013 szkic, a w\u0142a\u015bciwie karykatura autorstwa w\u0142oskiego artysty Piera Leone Ghezziego, na kt\u00f3rej Pergolesi ma dziwnie opuchni\u0119t\u0105 twarz, a lew\u0105 nog\u0119 kr\u00f3tsz\u0105 i z objawami zaniku mi\u0119\u015bni, co sk\u0142oni\u0142o p\u00f3\u017aniejszych historyk\u00f3w do podejrze\u0144, \u017ce cierpia\u0142 te\u017c wskutek powik\u0142a\u0144 po przebytym w dzieci\u0144stwie polio.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Achille Viannelli, klasztor franciszkan\u00f3w w Pozzuoli, rysunek w\u0119glem, 1825. Ze zbior\u00f3w Museo di San Martino w Neapolu<\/p>\n

Nie ulega jednak w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ca\u0142e jego kr\u00f3tkie \u017cycie by\u0142o naznaczone uporczywym b\u00f3lem i przeczuciem zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 \u015bmierci. Tym wi\u0119kszy podziw wzbudza determinacja, z jak\u0105 kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w muzycznym fachu i wspina\u0142 mozolnie po szczeblach kompozytorskiej kariery. Pierwsze nauki odebra\u0142 jeszcze w Jesi \u2013 u Francesca Santiego, ch\u00f3rmistrza miejscowej katedry, oraz u skrzypka Francesca Mondiniego. P\u00f3\u017aniej, dzi\u0119ki ojcowskim koneksjom, zawar\u0142 kilka cennych znajomo\u015bci w kr\u0119gach tamtejszej arystokracji. Markiz Cardolo Maria Pianetti, architekt na dworze Karola VI Habsburga, zapewni\u0142 mu dalsze studia w Conservatorio dei Poveri di Ges\u00f9 Cristo w Neapolu.<\/p>\n

Pergolesi zacz\u0105\u0142 odnosi\u0107 pierwsze sukcesy i prze\u017cywa\u0107 pierwsze rozczarowania, ledwie przekroczy\u0142 dwudziestk\u0119. Po dobrze przyj\u0119tej operze La Salustia<\/em> i ca\u0142kiem udanej komedii Lo frate \u2018nnamorato <\/em>do libretta w dialekcie neapolita\u0144skim ani si\u0119 spodziewa\u0142, \u017ce Il prigionier superbo<\/em>, trzyaktowa opera seria, kt\u00f3ra mia\u0142a sta\u0107 si\u0119 symbolem wskrzeszenia scen w Neapolu po katastrofalnym trz\u0119sieniu ziemi, spotka si\u0119 w 1733 roku z ch\u0142odn\u0105 reakcj\u0105 publiczno\u015bci \u2013 w przeciwie\u0144stwie do uroczego intermezza La serva padrona<\/em>, kt\u00f3re z czasem mia\u0142o podbi\u0107 ca\u0142\u0105 Europ\u0119. Dwa lata p\u00f3\u017aniej zd\u0105\u017cy\u0142 si\u0119 jeszcze nacieszy\u0107 tryumfem opery buffa Il Flaminio <\/em>w Teatro Nuovo, ale by\u0142 ju\u017c zbyt s\u0142aby, by wywi\u0105za\u0107 si\u0119 z wszystkich zaleg\u0142ych zobowi\u0105za\u0144 wobec patron\u00f3w.<\/p>\n

\u017bycie uchodzi\u0142o z niego coraz szybciej. Ko\u0144czy\u0142y si\u0119 te\u017c pieni\u0105dze. W styczniu 1736 roku Pergolesi zamieszka\u0142 w klasztorze franciszkan\u00f3w w pobliskim Pozzuoli, gdzie powsta\u0142y jego ostatnie kompozycje, w\u015br\u00f3d nich Stabat Mater<\/em>, pisane na zam\u00f3wienie neapolita\u0144skiej konfraterni Cavalieri della Vergine dei Dolori di San Luigi al Palazzo, kt\u00f3ra chcia\u0142a zast\u0105pi\u0107 \u201eprzestarza\u0142e\u201d opracowanie Alessandra Scarlattiego nowym utworem na sw\u00f3j u\u017cytek. Pergolesi za\u0142atwia\u0142 w po\u015bpiechu swoje doczesne sprawy. Stworzy\u0142 dzie\u0142o niezwykle intymne \u2013 tak\u017ce z uwagi na niewielki sk\u0142ad wykonawczy (dwa g\u0142osy solowe, dwoje skrzypiec, alt\u00f3wka i basso continuo) \u2013 a przy tym zaskakuj\u0105co operowe w stylu, zniewalaj\u0105ce urod\u0105 barw i bogactwem nastroj\u00f3w: od pocz\u0105tkowego Grave<\/em>, kt\u00f3re Rousseau okre\u015bli\u0142 mianem \u201enajdoskonalszego i najbardziej wzruszaj\u0105cego duetu, jaki wyszed\u0142 do tej pory spod pi\u00f3ra jakiegokolwiek kompozytora\u201d; przez wielki duet \u201eQuis est homo\u201d, kt\u00f3ry w pewnym momencie rozwija si\u0119 w najprawdziwsz\u0105 cabalett\u0119; a\u017c po fina\u0142owe Amen, <\/em>mimo lekko\u015bci faktury zmy\u015blnie \u201eudaj\u0105ce\u201d podw\u00f3jn\u0105 fug\u0119. S\u0105 w tej muzyce rozpacz i \u0142zy, ale te\u017c dziwna jasno\u015b\u0107, wr\u0119cz rado\u015b\u0107 z pociechy niesionej Matce pod krzy\u017cem. Maryjny maj jednak nie nadszed\u0142. Pergolesi zmar\u0142 w po\u0142owie marca 1736 roku i spocz\u0105\u0142 na klasztornym cmentarzu.<\/p>\n

Jego muzyczny pogrobowiec okaza\u0142 si\u0119 dzieckiem bardzo \u017cywotnym. Zwiastuj\u0105ce epok\u0119 nowej wra\u017cliwo\u015bci Stabat Mater <\/em>\u2013 mimo niech\u0119ci konserwatyst\u00f3w, kt\u00f3rzy us\u0142yszeli w nim oper\u0119 komiczn\u0105 przebran\u0105 w szaty utworu religijnego \u2013 wzbudzi\u0142o zachwyt rzeszy kompozytor\u00f3w, kt\u00f3rzy zacz\u0119li przerabia\u0107 je na w\u0142asn\u0105 mod\u0142\u0119. Bach stworzy\u0142 na jego kanwie cantata parodia <\/em>do tekstu niemieckiej rymowanej parafrazy Psalmu 51. Paisiello i Salieri rozbudowali po swojemu zesp\u00f3\u0142 instrumentalny. Na prze\u0142omie XIX i XX wieku dzie\u0142o zacz\u0119to wykonywa\u0107 w stylu p\u00f3\u017anoromantycznych oratori\u00f3w z wielk\u0105 orkiestr\u0105 i ch\u00f3rem. Popularno\u015b\u0107 Stabat Mater <\/em>przyczyni\u0142a si\u0119 do nag\u0142ego wysypu utwor\u00f3w przypisywanych Pergolesiemu, kt\u00f3rych autorstwo kwestionowano dopiero z czasem. Nikt jednak nie w\u0105tpi w autentyczno\u015b\u0107 Koncertu skrzypcowego B-dur<\/em>, kt\u00f3rego cz\u0119\u015bci skrajne kryj\u0105 ju\u017c w sobie zapowied\u017a wczesnego klasycyzmu, ale \u015brodkowe, melancholijne Siciliano <\/em>wskazuje nieomylnie na inspiracj\u0119 stylem opery neapolita\u0144skiej.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wn\u0119trze ko\u015bcio\u0142a Santissima Trinit\u00e0 dei Pellegrini. Fot. Giuseppe Guida<\/p>\n

Jednym z jej najwi\u0119kszych mistrz\u00f3w by\u0142 Nicola Porpora. Urodzi\u0142 si\u0119 niemal \u0107wier\u0107 wieku przed Pergolesim, umar\u0142 przesz\u0142o trzydzie\u015bci lat po nim. W ci\u0105gu d\u0142ugiego \u017cycia pr\u00f3bowa\u0142 ze zmiennym szcz\u0119\u015bciem zbudowa\u0107 sw\u0105 renom\u0119 poza granicami Italii. Wr\u00f3ci\u0142 do Neapolu w 1759 roku \u2013 bez grosza przy duszy, bole\u015bnie \u015bwiadomy, \u017ce jego muzyka dawno wysz\u0142a z mody, tak schorowany, \u017ce nie mia\u0142 ju\u017c si\u0142y przyjmowa\u0107 uczni\u00f3w. Zapewne w tym czasie powsta\u0142y Lezioni per il Mercoled\u00ec Santo<\/em>, pisane dla ko\u015bcio\u0142a Santissima Trinit\u00e0 dei Pellegrini, docenione przez wsp\u00f3\u0142czesnych nie ze wzgl\u0119du na rzemios\u0142o starego kompozytora, tylko na renom\u0119 pierwszych wykonawc\u00f3w: kastrata Caffarellego i obdarzonego niezwykle rozleg\u0142\u0105 skal\u0105 tenora Antona Raaffa.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ottavio Dantone. Fot. in the headroom GmbH<\/p>\n

Pi\u0119kno muzyki religijnej Porpory odkrywamy dopiero dzi\u015b. Stary mistrz mia\u0142 mniej szcz\u0119\u015bcia ni\u017c Pergolesi. A jednak co\u015b ich \u0142\u0105czy: tw\u00f3rczo\u015b\u0107 obydwu jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem ukazania walor\u00f3w ludzkiego g\u0142osu, esencj\u0105 neapolita\u0144skiego belcanta, brzmienia miasta, w kt\u00f3rym \u2013 jak pisa\u0142 Henry James \u2013 \u201ez oplecionych w s\u0142omiane koszyki g\u0105sior\u00f3w purpurowego wina p\u0142ynie trunek dla wszystkich spragnionych\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Przed nami kolejny wiecz\u00f3r z Accademia Bizantina – tym razem na festiwalu Actus Humanus. Ju\u017c jutro, 3 kwietnia, o godzinie 20.00 we Dworze Artusa, zesp\u00f3\u0142 pod dyrekcj\u0105 Ottavia Dantonego wyst\u0105pi w utworach Pegolesiego i Porpory, z udzia\u0142em Suzanne Jerosme (sopran) i Delphine Galou (alt). Przybywajcie t\u0142umnie! *** Gru\u017alica jest stara jak \u015bwiat. Sia\u0142a spustoszenie wi\u0119ksze … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9541","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9541","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9541"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9541\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9546,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9541\/revisions\/9546"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9541"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9541"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9541"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}