{"id":9547,"date":"2026-04-03T19:19:02","date_gmt":"2026-04-03T17:19:02","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9547"},"modified":"2026-04-03T19:19:02","modified_gmt":"2026-04-03T17:19:02","slug":"muzyk-z-przepieknej-rowniny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9547","title":{"rendered":"Muzyk z przepi\u0119knej r\u00f3wniny"},"content":{"rendered":"

W Wielk\u0105 Sobot\u0119, 4 kwietnia, szykuje si\u0119 jeden z najciekawszych koncert\u00f3w wiosennej ods\u0142ony festiwalu Actus Humanus. O godzinie 20.00 we Dworze Artusa wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Odhecaton pod dyrekcj\u0105 Paola Da Col, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Paola Aretina. Kto nie dotrze, niech koniecznie pos\u0142ucha transmisji w radiowej Dw\u00f3jce, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Magdalena \u0141o\u015b. Przybywajcie t\u0142umnie!<\/p>\n

***<\/p>\n

Podczas swej pierwszej w\u0142oskiej podr\u00f3\u017cy Goethe dotar\u0142 do Arezzo p\u00f3\u017an\u0105 jesieni\u0105 \u2013 w porze winobra\u0144, zbior\u00f3w oliwek i aromatycznych bia\u0142ych trufli, kiedy drzewa zaczynaj\u0105 si\u0119 z\u0142oci\u0107, a na polach kie\u0142kuje soczy\u015bcie zielona ozimina. By\u0107 mo\u017ce dlatego na kartach dziennika jego w\u0119dr\u00f3wki opis miasta blednie w por\u00f3wnaniu z literackim obrazem rolniczej Toskanii. \u201eCh\u0142opi orz\u0105 tu g\u0142\u0119boko, ale wci\u0105\u017c po staremu. P\u0142ugi nie maj\u0105 k\u00f3\u0142, a lemiesze s\u0105 nieruchome. Ch\u0142op kroczy zgarbiony za swymi wo\u0142ami, przyciska p\u0142ug i ryje ziemi\u0119. Orz\u0105 do pi\u0119ciu razy rocznie. (\u2026) Potem siej\u0105 pszenic\u0119 i usypuj\u0105 w\u0105skie groble, mi\u0119dzy nimi za\u015b powstaj\u0105 g\u0142\u0119bokie bruzdy, kt\u00f3rymi sp\u0142ywa woda deszczowa. Zbo\u017ce ro\u015bnie na groblach, a ch\u0142opi plewi\u0105c chodz\u0105 po bruzdach. Taka metoda by\u0142aby zrozumia\u0142a tam, gdzie nale\u017cy si\u0119 obawia\u0107 zbytecznej wilgoci, nie pojmuj\u0119 jednak, dlaczego to robi\u0105 w tym cudownym klimacie. Zrobi\u0142em to spostrze\u017cenie pod Arezzo, gdzie zaczyna si\u0119 przepi\u0119kna r\u00f3wnina. Tak czystego pola jeszcze nigdzie nie widzia\u0142em; ani \u015bladu grudy, ziemia jak przesiana przez sito. Pszenica udaje si\u0119 tu bardzo dobrze, ma idealne warunki. Co drugi rok sadz\u0105 fasol\u0119 dla koni, kt\u00f3rym tu nie daje si\u0119 owsa. Siej\u0105 tak\u017ce \u0142ubin, kt\u00f3ry ju\u017c \u0142adnie si\u0119 zazieleni\u0142 i w marcu b\u0119dzie dojrzewa\u0142. Wyszed\u0142 ju\u017c len; przezimuje na wierzchu, bo mr\u00f3z go wzmocni\u201d (tutaj w przek\u0142adzie Henryka Krzeczkowskiego).<\/p>\n

Obyczaj uprawy zb\u00f3\u017c na groblach zosta\u0142 toska\u0144skim ch\u0142opom z czas\u00f3w przed osuszeniem bagien w dolinie Valdichiana. Wcze\u015bniej pejza\u017ce okolic Arezzo by\u0142y jeszcze bogatsze w kolory, zachody s\u0142o\u0144ca jeszcze bardziej intensywne, kontrasty p\u00f3r roku wyrazistsze. A jednak Goethego zachwyci\u0142y przede wszystkim czyste pola, nie za\u015b samo miasto. Istotnie, okres najwi\u0119kszej \u015bwietno\u015bci Arezzo mia\u0142o ju\u017c dawno za sob\u0105. Powolny upadek niegdysiejszej wolnej komuny miejskiej i jednego z wa\u017cniejszych przycz\u00f3\u0142k\u00f3w stronnictwa gibelin\u00f3w, zwolennik\u00f3w w\u0142adzy \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego \u2013 zacz\u0105\u0142 si\u0119 w XV wieku. Ostatni bastion walki z papiestwem pad\u0142 w 1384 roku, straciwszy niezale\u017cno\u015b\u0107 na rzecz znienawidzonej Florencji.<\/p>\n

\u201ePrzepi\u0119kna r\u00f3wnina\u201d i wznosz\u0105ce si\u0119 nad ni\u0105 miasto nie przesta\u0142y by\u0107 jednak ostoj\u0105 natchnionych artyst\u00f3w i wybitnych pisarzy. Pot\u0119ga kulturowa regionu utrzyma\u0142a si\u0119 znacznie d\u0142u\u017cej ni\u017c bogactwo i wp\u0142ywy polityczne rz\u0105dz\u0105cych nim elit. W mie\u015bcie Gwidona z Arezzo i Petrarki sp\u0119dzi\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u017cycia Piero della Francesca. Tutaj Bartolomeo di ser Gorello spisa\u0142 wierszem pierwsz\u0105 kronik\u0119 Arezzo. W pobliskiej wiosce przyszed\u0142 na \u015bwiat Micha\u0142 Anio\u0142. Tutaj urodzi\u0142 si\u0119 Giorgio Vasari, autor \u017bywot\u00f3w najs\u0142ynniejszych malarzy, rze\u017abiarzy i architekt\u00f3w<\/em>. St\u0105d pochodzi\u0142 Pietro Bacci zwany Aretino, syn miejscowego szewca, bezkompromisowy satyryk, \u201ebicz na ksi\u0105\u017c\u0119ta\u201d i tw\u00f3rca skandalizuj\u0105cych \u017bywot\u00f3w kurtyzan.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Giotto di Bondone (?),\u00a0Wyp\u0119dzenie demon\u00f3w z Arezzo,\u00a0<\/em>1297-99. Fresk z g\u00f3rnego ko\u015bcio\u0142a Bazyliki \u015bw. Franciszka w Asy\u017cu<\/p>\n

Dorobek wielu innych arety\u0144czyk\u00f3w poszed\u0142 w zapomnienie. Paolo Aretino zajmuje w\u015br\u00f3d nich pozycj\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105 \u2013 jego kompozycje znalaz\u0142y si\u0119 w orbicie zainteresowa\u0144 specjalist\u00f3w ju\u017c z g\u00f3r\u0105 sto lat temu, ale dopiero niedawno doceniono ich warto\u015b\u0107. Pionierskie wysi\u0142ki Francesca Coradiniego, ksi\u0119dza, \u015bpiewaka ko\u015bcielnego i muzykologa, rodowitego mieszka\u0144ca Arezzo, uznawano za nieszkodliwe dziwactwo prowincjusza, kt\u00f3ry pr\u00f3buje na si\u0142\u0119 wynie\u015b\u0107 do s\u0142awy swojego krajana sprzed wiek\u00f3w. W 1920 roku Coradini zosta\u0142 maestro di cappella <\/em>w katedrze w Arezzo i zainaugurowa\u0142 now\u0105 Schola Cantorum Paolo Aretino, w\u0142\u0105czaj\u0105c jej dzia\u0142alno\u015b\u0107 w cecylia\u0144ski ruch odnowy muzyki liturgicznej. Cztery lata p\u00f3\u017aniej zacz\u0105\u0142 publikowa\u0107 cykl przyczynk\u00f3w do biografii Aretina na \u0142amach \u201eNote d\u2019archivio per la storia musicale\u201d. Jego entuzjazm nie udzieli\u0142 si\u0119 jednak kolegom po fachu. Alfred Einstein nazwa\u0142 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Aretina \u201eza\u015bciankow\u0105\u201d i niegodn\u0105 uwagi, zniech\u0119caj\u0105c muzykolog\u00f3w do dalszych bada\u0144 nad jego spu\u015bcizn\u0105. Kolejne pr\u00f3by przywr\u00f3cenia jej do obiegu wykonawczego podj\u0119to dopiero w ostatniej dekadzie XX wieku, zn\u00f3w przy walnym udziale muzyk\u00f3w z Arezzo.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Ko\u015bci\u00f3\u0142 Santa Maria della Pieve w Arezzo. Fot. sailko<\/p>\n

A przecie\u017c z zebranych przez Coradiniego informacji biograficznych wynika niezbicie, \u017ce Aretino cieszy\u0142 si\u0119 za \u017cycia wielkim uznaniem. Naprawd\u0119 nazywa\u0142 si\u0119 Paolo Antonio del Bivi. Nie znamy dok\u0142adnej daty jego narodzin, zosta\u0142 jednak ochrzczony 1 marca 1508 roku, w ko\u015bciele Santa Maria della Pieve, w kt\u00f3rego archiwach figuruje jako nauczyciel \u015bpiewu co najmniej od 1530 roku \u2013 ze sta\u0142\u0105 pensj\u0105 w twardej, aczkolwiek do\u015b\u0107 osobliwej walucie, czyli miarkach zbo\u017ca (prac\u0119 m\u0142odego \u015bpiewaka wyceniono na ponad p\u00f3\u0142 tony ziarna rocznie). Trzy lata p\u00f3\u017aniej dosta\u0142 analogiczn\u0105 posad\u0119 w katedrze dei Santo Donato e Pietro, gdzie w 1538 roku dosta\u0142 posad\u0119 maestro di cappella<\/em>. W roku 1544 zbiednia\u0142a kapitu\u0142a katedralna musia\u0142a zrezygnowa\u0107 z jego us\u0142ug; Aretino wr\u00f3ci\u0142 do Santa Maria della Pieve w randze kanonika i pozosta\u0142 tam a\u017c do \u015bmierci w 1584 roku.<\/p>\n

Zachowana tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Aretina, zwanego przez wsp\u00f3\u0142czesnych \u201enowym Orfeuszem\u201d i \u201eklejnotem Arezzo\u201d, obejmuje dwie ksi\u0119gi madryga\u0142\u00f3w oraz muzyk\u0119 religijn\u0105, w tym trzy tomy kompozycji na Wielki Tydzie\u0144. Z wyj\u0105tkiem Pasji Janowej<\/em>, jedynego utworu, kt\u00f3ry dotrwa\u0142 do naszych czas\u00f3w w r\u0119kopisie, wszystkie pozosta\u0142e znamy wy\u0142\u0105cznie z druk\u00f3w. Wyj\u0105tkow\u0105 pozycj\u0119 w dorobku Aretina zajmuj\u0105 dwa zbiory na Triduum Paschalne: Sacra Responsoria tum Natali Domini, tum Iovis, Veneris, ac Sabbati Sancti diebus dici solita<\/em>, opublikowane w 1544 roku, oraz wydane pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej Piae, ac devotissimae Lamentationes Hieremiae prophetae<\/em> \u2013 warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce obydwa w roku 1563 wznowione, co by\u0142o w\u00f3wczas ewenementem. Aretino wyra\u017anie nawi\u0105zuje w tych utworach do zapocz\u0105tkowanej w ko\u0144cu XV wieku florenckiej tradycji liturgicznej, w kt\u00f3rej stosowano polifoni\u0119 zar\u00f3wno w odniesieniu do lamentacji, jak i responsori\u00f3w. Pod pewnymi wzgl\u0119dami wybiega w nich jednak w przysz\u0142o\u015b\u0107, jakby przewiduj\u0105c p\u00f3\u017aniejsze zalecenia Soboru Trydenckiego: surowy, deklamacyjny styl czterog\u0142osowych kompozycji a voci pari<\/em>, przewaga odcink\u00f3w homorytmicznych i bardzo oszcz\u0119dne, a przez to tym bardziej dobitne stosowanie zmian chromatycznych i dysonans\u00f3w wskazuj\u0105 na d\u0105\u017cenie do pe\u0142nej zrozumia\u0142o\u015bci tekstu, a zarazem jego swoistej interpretacji przez muzyk\u0119. Pozorna prostota tych opracowa\u0144 okazuje si\u0119 szczytem wyrafinowania: Ciemne Jutrznie Aretina s\u0105 jak muzyczne czarne dziury, w przeciwie\u0144stwie do g\u0119stej polifonii imitacyjnej pozbawione jakichkolwiek rozb\u0142ysk\u00f3w \u015bwiat\u0142a.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Paolo Da Col. Fot. Marco Caselli Nirmal<\/p>\n

Albo jak pogr\u0105\u017caj\u0105ce si\u0119 w coraz g\u0142\u0119bszym kryzysie Arezzo, nad kt\u00f3rym zn\u00f3w \u2013 jak w przypowie\u015bci o \u015bwi\u0119tym Franciszku \u2013 fruwa\u0142y rado\u015bnie chmary szatan\u00f3w.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Wielk\u0105 Sobot\u0119, 4 kwietnia, szykuje si\u0119 jeden z najciekawszych koncert\u00f3w wiosennej ods\u0142ony festiwalu Actus Humanus. O godzinie 20.00 we Dworze Artusa wyst\u0105pi zesp\u00f3\u0142 Odhecaton pod dyrekcj\u0105 Paola Da Col, w programie z\u0142o\u017conym z utwor\u00f3w Paola Aretina. Kto nie dotrze, niech koniecznie pos\u0142ucha transmisji w radiowej Dw\u00f3jce, kt\u00f3r\u0105 poprowadzi Magdalena \u0141o\u015b. Przybywajcie t\u0142umnie! *** Podczas … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9547","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9547"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9551,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9547\/revisions\/9551"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}