Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Praca nad Czarci\u0105 \u015bcian\u0105 <\/em>przeci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 jednak d\u0142u\u017cej, mi\u0119dzy innymi przez spory co do charakteru samego dzie\u0142a. Kr\u00e1snohorsk\u00e1 sugerowa\u0142a z pocz\u0105tku co\u015b w rodzaju opery romantycznej, \u0142\u0105cz\u0105cej w\u0105tek historyczny z ludow\u0105 legend\u0105 o diable, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 udaremni\u0107 budow\u0119 klasztoru Vy\u0161\u0161\u00ed Brod, ufundowanego przez Woka z Ro\u017cemberka w podzi\u0119ce dla Matki Boskiej za wyratowanie go z nurtu We\u0142tawy. Smetanie zale\u017ca\u0142o na l\u017cejszym potraktowaniu tematu, na co Eli\u0161ka przysta\u0142a, ale dalsza wsp\u00f3\u0142praca sz\u0142a im jak po grudzie. Ostatecznie Smetana usun\u0105\u0142 z libretta Kr\u00e1snohorskiej mniej wi\u0119cej jedn\u0105 trzeci\u0105 pierwotnego tekstu i zrobi\u0142 rzecz po swojemu. Widocznie przed \u015bmierci\u0105 chcia\u0142 si\u0119 jeszcze po\u015bmia\u0107 i powzrusza\u0107.<\/p>\n Premier\u0119 w pa\u017adzierniku 1882 roku, w nieistniej\u0105cym ju\u017c Novym \u010ceskim Divadle w Pradze, przyj\u0119to z umiarkowanym entuzjazmem. Drewniany gmach, u\u017cytkowany jako letnia siedziba Teatru Tymczasowego, nie dysponowa\u0142 ani zapleczem technicznym, ani zespo\u0142em wystarczaj\u0105co utalentowanych realizator\u00f3w, \u017ceby godnie wystawi\u0107 oper\u0119 o czartach, sennych majakach, burzy z piorunami i odwracaniu biegu We\u0142tawy (do\u015b\u0107 powiedzie\u0107, \u017ce w przebraniu owiec wyst\u0105pi\u0142y odpowiednio przystrzy\u017cone pudle). W partii diab\u0142a Raracha, pisanej z my\u015bl\u0105 o Karelu \u010cechu, wyst\u0105pi\u0142 ostatecznie inny \u015bpiewak, skutecznie burz\u0105c efekt \u0142udz\u0105cego podobie\u0144stwa wys\u0142annika piekie\u0142 do pustelnika Bene\u0161a. Mimo pochlebnych opinii o muzyce Czarcia \u015bciana<\/em> spad\u0142a z afisza po sze\u015bciu przedstawieniach. Pech prze\u015bladowa\u0142 j\u0105 tak\u017ce potem: spektakl w Pradze, 28 czerwca 1914 roku, przerwano na wie\u015b\u0107 o zamachu na arcyksi\u0119cia Ferdynanda. Ostatnia opera Smetany nie wysz\u0142a poza teatry czeskie i wci\u0105\u017c pozostaje jednym z najrzadziej wystawianych utwor\u00f3w scenicznych kompozytora. Na domiar z\u0142ego po pewnym czasie przyczepiono jej \u0142atk\u0119 dzie\u0142a schy\u0142kowego, zdradzaj\u0105cego symptomy post\u0119puj\u0105cej dezintegracji si\u0142 tw\u00f3rczych kompozytora.<\/p>\n W Brnie nie widziano Czarciej \u015bciany <\/em>blisko p\u00f3\u0142 wieku. Teraz wr\u00f3ci\u0142a w inscenizacji tak imponuj\u0105cej bogactwem teatralnej wyobra\u017ani, a zarazem nieodparcie zabawnej, \u017ce doprawdy nie wiem, od kogo zacz\u0105\u0107 pochwa\u0142y. Zaczn\u0119 wi\u0119c nietypowo, od Dragana Stoj\u010devskiego, kt\u00f3ry na pro\u015bb\u0119 re\u017cysera Ji\u0159\u00edego He\u0159mana zaprojektowa\u0142 scenografi\u0119 nawi\u0105zuj\u0105c\u0105 wy\u0142\u0105cznie do architektury budynk\u00f3w i wn\u0119trz opactwa Vy\u0161\u0161\u00ed Brod, uczyni\u0142 z niej jednak r\u00f3wnorz\u0119dnego bohatera narracji. Niby nie ma w niej ani zamku Ro\u017emberk, ani pasterskiej chatki, ani urwiska nad brzegiem We\u0142tawy, ani nawet tytu\u0142owej czarciej \u015bciany, czyli diabelskiej zapory na rzece \u2013 a przecie\u017c jest wszystko, w dekoracjach organizuj\u0105cych ca\u0142\u0105 przestrze\u0144 sceny, nieustannie przesuwanych, odwracanych, wabi\u0105cych wzrok w dziwne zakamarki. Sen gn\u0119bionego pokus\u0105 Jarka przybiera posta\u0107 orgii z paleniem zio\u0142a w klasztornej bibliotece, Katu\u0161ka migdali si\u0119 z ukochanym w wirydarzu, We\u0142tawa pi\u0119trzy si\u0119 tu\u017c za oknem kaplicy \u015bwi\u0119tej Anny.<\/p>\n Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Im bardziej w nas narasta\u0142o poczucie absurdu, tym \u0142atwiej nam by\u0142o sklei\u0107 narracj\u0119 w przekonuj\u0105c\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 a to za spraw\u0105 brawurowej roboty re\u017cyserskiej He\u0159mana, kt\u00f3ry podszed\u0142 do Czarciej \u015bciany <\/em>z rozmachem godnym Salle le Peletier w czasach Meyerbeera. I z podobnym poczuciem humoru, jakie musia\u0142o cechowa\u0107 realizator\u00f3w efekt\u00f3w specjalnych we francuskich grand op\u00e9ras<\/em>. He\u0159man po mistrzowsku wykorzystuje efekt \u201eobco\u015bci\u201d pojedynczego detalu b\u0105d\u017a rekwizytu \u2013 \u015bredniowieczny sztafa\u017c (\u015bwietne kostiumy Zuzany \u0160tefunkovej Rus\u00ednovej) zaburzy m\u0142ody mnich w trampkach, kilka razy na scen\u0119 wjad\u0105 taczki z marketu budowlanego, a ch\u0142opki b\u0119d\u0105 popycha\u0107 grabiami schludnie sprasowane bele s\u0142omy. Re\u017cyser prowadzi te\u017c przekomiczn\u0105 gr\u0119\u00a0 z symbolami. Wielka obfito\u015b\u0107 ryb, \u0142owionych w kanale orkiestrowym i p\u0142ywaj\u0105cych w spi\u0119trzonej We\u0142tawie, na ko\u0144cu za\u015b karp machaj\u0105cy ogonem w obj\u0119ciach gotyckiej rze\u017aby, przypomina dyskretnie (?), \u017ce Vy\u0161\u0161\u00ed Brod jest opactwem cysterskim. Heraldyczna r\u00f3\u017ca Ro\u017cemberk\u00f3w pojawia si\u0119 w r\u00f3\u017cnych kontekstach \u2013 mi\u0119dzy innymi w uroczystym entr\u00e9e <\/em>Voka V\u00edtkovica w pe\u0142nej zbroi (nie opisz\u0119 tej sceny, bo je\u015bli kto\u015b ma zamiar si\u0119 wybra\u0107 do Brna, popsuj\u0119 mu ca\u0142\u0105 zabaw\u0119).<\/p>\n Niekt\u00f3re pomys\u0142y He\u0159mana s\u0105 tak zwariowane, \u017ce czasem mia\u0142am wra\u017cenie ogl\u0105dania filmowej Arabeli<\/em> na przemian z Czerwon\u0105 ober\u017c\u0105. <\/em>Gdzie jednak trzeba liryzmu, grozy albo powagi, tam widz j\u0105 odnajdzie. Na osobn\u0105 wzmiank\u0119 zas\u0142uguje wsp\u00f3\u0142praca re\u017cysera z choreografem Markiem Svobodn\u00edkiem, kt\u00f3ry wyposa\u017cy\u0142 Raracha w \u015bwit\u0119 ko\u015bciotrup\u00f3w w czarno-bia\u0142ych kostiumach, poruszaj\u0105cych si\u0119 z upiornym wdzi\u0119kiem tancerzy danse macabre <\/em>(w scenach, gdzie Rarach nie paraduje w habicie Bene\u0161a, tylko jawi si\u0119 jako czart-szkielet, \u015bpiewak animuje przed sob\u0105 lalk\u0119 pustelnika). Dodajmy do tego \u015bwietnie rozegrane sceny zbiorowe, sugestywne projekcje Dominika \u017di\u017eka i poprowadzon\u0105 przez samego He\u0159mana re\u017cyseri\u0119 \u015bwiate\u0142, a zyskamy produkcj\u0119, kt\u00f3ra uwiedzie ka\u017cdego \u2013 od dziecka, kt\u00f3re rodzice po raz pierwszy zaprowadzili do opery, a\u017c po wybrednego melomana, kt\u00f3ry dot\u0105d nie wierzy\u0142 w moc dzie\u0142a Smetany.<\/p>\n Fot. Marek Olbrzymek<\/p>\n Bo po tym, co us\u0142yszeli\u015bmy w Brnie, nikt ju\u017c si\u0119 nie da przekona\u0107, \u017ce to utw\u00f3r schy\u0142kowy. Pod pewn\u0105, a zarazem delikatn\u0105 r\u0119k\u0105 Roberta Kru\u017e\u00edka wybrzmia\u0142y nie tylko oczywiste aluzje do Wagnera i Liszta, lecz i niespodziewanie wyrafinowane, nowatorskie struktury harmoniczno-barwowe, kojarzone z p\u00f3\u017aniejsz\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Dworzaka i Mahlera. Ale do tego potrzeba tak zdyscyplinowanej i czujnie reaguj\u0105cej orkiestry, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o fenomenalnym ch\u00f3rze brne\u0144skiej opery, kt\u00f3rego w ka\u017cdym przedstawieniu nie mog\u0119 si\u0119 nachwali\u0107. W obsadzie solowej, na kt\u00f3r\u0105 trafi\u0142am miesi\u0105c po premierze, najwi\u0119ksze wra\u017cenie wywar\u0142 na mnie Pavel \u0160vingr w roli Raracha \u2013 \u015bpiewak obdarzony basem pot\u0119\u017cnym, a zarazem niezwykle urodziwym i bardzo muzykalnie prowadzonym. Na tym tle odrobin\u0119 zblad\u0142 wyst\u0119p dysponuj\u0105cego znacznie mniej wyrazistym g\u0142osem Davida Szendiucha w partii Bene\u0161a. Bardzo dobrze wypad\u0142 za to Roman Hoza \u2013 wzruszaj\u0105cy i ludzki Vok V\u00edtkovic, za\u015bpiewany mi\u0119kkim, dobrze podpartym barytonem z przepi\u0119kn\u0105 \u015brednic\u0105. Niezawodny Peter Berger \u015bwietnie sprawi\u0142 si\u0119 w tenorowej roli rycerza Jarka \u2013 w czym bez w\u0105tpienia pomog\u0142a mu sopranistka Lenka M\u00e1\u010dikov\u00e1 \u2013 fenomenalna aktorsko Katu\u0161ka o g\u0142osie jak \u017cywe srebro. Podobnej swobody scenicznej zabrak\u0142o Romanie Kru\u017e\u00edkovej, obdarzonej sopranem wystarczaj\u0105co lekkim i dziewcz\u0119cym do partii Hedviki, kt\u00f3r\u0105 po\u0142\u0105czy wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107 z Vokiem; nad interpretacj\u0105 postaci musi jednak jeszcze popracowa\u0107. W posta\u0107 Z\u00e1vi\u0161a przekonuj\u0105co wcieli\u0142a si\u0119 V\u00e1clava Krej\u010d\u00ed Houskov\u00e1, obdarzona pewnym i ch\u0142odnym jak stal mezzosopranem, idealnym do tej spodenkowej roli. Na koniec brawa dla tenora Petra Lev\u00ed\u010dka w charakterystycznej, jakby \u017cywcem wyj\u0119tej ze \u015apiewak\u00f3w norymberskich<\/em> partii Mich\u00e1lka, zarz\u0105dcy zamku i ojca Katu\u0161ki.<\/p>\n W przysz\u0142ym roku Czarcia \u015bciana<\/em> zawita do Teatru Narodowego w Pradze, w uj\u0119ciu Ond\u0159eja Havelki, pierwszego re\u017cysera, dzi\u0119ki kt\u00f3remu pop\u0142aka\u0142am si\u0119 w operze ze \u015bmiechu. Od tego czasu up\u0142yn\u0119\u0142o \u0107wier\u0107 wieku i Havelka dorobi\u0142 si\u0119 mocnej konkurencji. Je\u015bli praska produkcja oka\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie udana, Smetana umrze ze \u015bmiechu w za\u015bwiatach.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wci\u0105\u017c nie mog\u0119 si\u0119 nadziwi\u0107 Czechom, z jakim wdzi\u0119kiem i lekko\u015bci\u0105 przywracaj\u0105 do \u017cycia niedoceniane opery z rodzimego repertuaru. Owszem, mo\u017cna argumentowa\u0107, \u017ce arcydzie\u0142a kompozytor\u00f3w czeskich s\u0105 ju\u017c od dawna obecne na \u015bwiatowych scenach i z\u0142akniona ciekawostek publiczno\u015b\u0107 \u2013 nie tylko w ojczy\u017anie \u2013 przyjmie z otwartymi ramionami ka\u017cd\u0105 odkurzon\u0105 ramot\u0119. Tyle \u017ce to argument … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9562","6":"format-standard","7":"category-wedrowki-operowe"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9562","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9562"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9562\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9573,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9562\/revisions\/9573"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9562"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9562"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9562"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atorod.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/04\/OLB0810-scaled-1.jpg\")
<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n<\/a><\/p>\n