{"id":9655,"date":"2026-05-18T15:55:24","date_gmt":"2026-05-18T13:55:24","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9655"},"modified":"2026-05-18T15:55:24","modified_gmt":"2026-05-18T13:55:24","slug":"omnia-vincit-amor","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9655","title":{"rendered":"Omnia vincit amor"},"content":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja z\u00a0Prze\u0142amuj\u0105c fale\u00a0<\/em>Missy Mazzoli w w Staatstheater Mainz, a po niej migawki z dw\u00f3ch festiwali: Praskiej Wiosny i H\u00e4ndel-Festspiele w Getyndze. Wcze\u015bniej jednak przypomn\u0119, \u017ce znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w\u0142a\u015bnie na p\u00f3\u0142metku tegorocznej ods\u0142ony Katowice Kultura Natura, i wykorzystam okazj\u0119, by zapowiedzie\u0107 sobotni koncert zespo\u0142u La Venexiana, w programie z\u0142o\u017conym w ca\u0142o\u015bci z utwor\u00f3w Monteverdiego. Kto przegapi\u0142 pocz\u0105tek festiwalu, niech zajrzy na stron\u0119 NOSPR (https:\/\/nospr.org.pl\/pl\/program\/festiwal-katowice-kultura-natura-2025-2026<\/a>). Mo\u017ce znajdzie co\u015b jeszcze dla siebie.<\/p>\n

***<\/p>\n

Lombardia, kraina mlekiem i miodem p\u0142yn\u0105ca, przez wieki by\u0142a jednym z najbogatszych region\u00f3w Europy. Od VIII stulecia w pa\u0144stwie Frank\u00f3w, p\u00f3\u017aniej w granicach \u015awi\u0119tego Cesarstwa Rzymskiego, w 1525 roku, po bitwie pod Pawi\u0105, dosta\u0142a si\u0119 pod rz\u0105dy hiszpa\u0144skich Habsburg\u00f3w. Zacz\u0119\u0142y si\u0119 ci\u0119\u017ckie czasy. Nowi w\u0142adcy, zamiast zatroszczy\u0107 si\u0119 o dobrobyt poddanych, nak\u0142adali na nich coraz wy\u017csze podatki na prowadzenie d\u0142ugich i wyniszczaj\u0105cych wojen.<\/p>\n

Cremona, stolica jednej z lombardzkich prowincji na Nizinie Pada\u0144skiej, w przeciwie\u0144stwie do innych miast \u00f3wczesnej Italii nie mia\u0142a ani swojego ksi\u0119cia, ani w\u0142asnego rz\u0105du. \u017by\u0142a w cieniu wa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w, na marginesie istotnych wydarze\u0144. Powodzi\u0142o si\u0119 tutaj tylko lutnikom. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w ledwie wi\u0105za\u0142a koniec z ko\u0144cem, w\u015br\u00f3d nich tak\u017ce Baldassare Monteverdi, skromny felczer i zielarz, w\u0142a\u015bciciel niewielkiego sklepiku przy kremo\u0144skiej katedrze. Z \u017con\u0105 Maddalen\u0105, m\u0142odo zmar\u0142\u0105 na tyfus, doczeka\u0142 si\u0119 trojga dzieci. Ich pierworodny syn Claudio urodzi\u0142 si\u0119 w maju 1567 roku. Niewiele wiadomo o jego edukacji, poza niepotwierdzonymi informacjami, \u017ce w dzieci\u0144stwie by\u0142 cz\u0142onkiem ch\u00f3ru katedralnego, potem za\u015b uzupe\u0142nia\u0142 studia na miejscowym uniwersytecie. Wiadomo jednak, \u017ce zbi\u00f3r swych pierwszych utwor\u00f3w, Sacrae cantiunculae<\/em>, opublikowa\u0142 w wielu zaledwie pi\u0119tnastu lat. Drukarz opatrzy\u0142 zbi\u00f3r informacj\u0105, \u017ce kompozytor jest uczniem Marc\u2019Antonia Ingegneriego, maestra di cappella <\/em>katedry w Cremonie. Rok p\u00f3\u017aniej Claudio wyda\u0142 w Brescii Madrigali spirituali<\/em>. Pierwsza ksi\u0119ga madryga\u0142\u00f3w \u015bwieckich ujrza\u0142a \u015bwiat\u0142o dzienne w 1587. Dwudziestoletni muzyk wyp\u0142yn\u0105\u0142 na ca\u0142kiem nowe wody, \u015bmia\u0142o eksperymentuj\u0105c z chromatyk\u0105 i malarstwem d\u017awi\u0119kowym.<\/p>\n

Ksi\u0119ga druga wysz\u0142a drukiem w roku 1590, w weneckiej oficynie Alessandra Raveriego. W \u017cadnym z p\u00f3\u017aniejszych zbior\u00f3w Monteverdi nie podj\u0105\u0142 tylu gier z wyobra\u017ani\u0105 wzrokow\u0105 s\u0142uchacza, w \u017cadnej ksi\u0119dze madryga\u0142\u00f3w nie zawar\u0142 tylu muzycznych obraz\u00f3w wschodu s\u0142o\u0144ca, o\u017cywczej bryzy, zmiennego nieba, roz\u0107wierkanych ptak\u00f3w, rw\u0105cych rzek i cicho szemrz\u0105cych potok\u00f3w. W \u017cadnej nie pobudzi\u0142 tylu innych zmys\u0142\u00f3w odbiorcy: d\u017awi\u0119kowymi opisami zapachu kwiat\u00f3w, rozpalonego upa\u0142em powietrza, ciep\u0142ych \u0142ez na policzkach kochank\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Domniemamy portret m\u0142odego Monteverdiego. Obraz p\u0119dzla nieznanego przedstawiciela szko\u0142y cremo\u0144skiej, ok. 1597. Ze zbior\u00f3w Ashmolean Museum w Oksfordzie<\/p>\n

Monteverdi \u017cegna\u0142 si\u0119 w tych utworach z Cremon\u0105. Zamie\u015bci\u0142 w zbiorze dedykacj\u0119 dla Giacoma Ricardiego, przewodnicz\u0105cego senatu mediola\u0144skiego. Marzy\u0142 o karierze w Mediolanie, w 1591 roku trafi\u0142 na dw\u00f3r Vincenza Gonzagi, ksi\u0119cia Mantui, jednego z najhojniejszych mecenas\u00f3w w \u00f3wczesnej Italii. Stanowisko maestra di cappella<\/em> na jego dworze piastowa\u0142 w\u00f3wczas flamandzki kompozytor Giaches de Wert. Monteverdi szczerze go podziwia\u0142 i pod jego wp\u0142ywem rozwin\u0105\u0142 w\u0142asn\u0105 technik\u0119 komponowania madryga\u0142\u00f3w, przechodz\u0105c od lekkiego stylu pie\u015bniowego w stron\u0119 utwor\u00f3w o bardziej deklamacyjnym charakterze, pe\u0142nych napi\u0119\u0107 harmonicznych, gwa\u0142townych skok\u00f3w interwa\u0142owych, nag\u0142ych dysonans\u00f3w, muzycznych wykrzyknik\u00f3w i raptownych pauz w narracji. Trzeci\u0105 ksi\u0119g\u0119 madryga\u0142\u00f3w \u2013 jak sam podkre\u015bli\u0142 w dedykacji dla ksi\u0119cia, \u201ecierpkich mo\u017ce i bez smaku\u201d \u2013 opublikowa\u0142 zaledwie rok p\u00f3\u017aniej. Popularno\u015b\u0107 zbioru wywo\u0142a\u0142a \u017cywio\u0142ow\u0105 reakcj\u0119 teoretyka Giovanniego Artusiego, kt\u00f3ry w 1600 roku, w traktacie L\u2019Artusi, overo Delle imperfettioni della moderna musica<\/em> \u2013 nie wymieniaj\u0105c Monteverdiego z nazwiska, za to rozk\u0142adaj\u0105c na cz\u0119\u015bci pierwsze jedn\u0105 z jego kompozycji \u2013 grzmia\u0142 na \u201eszale\u0144stwo kapry\u015bnych ludzi, kt\u00f3rzy my\u015bl\u0105, \u017ce tworz\u0105 nowe harmonie i nowe afekty, tymczasem wprowadzaj\u0105 tylko nowy zam\u0119t, godz\u0105c w pi\u0119kno i dobro muzyki\u201d.<\/p>\n

Kilka lat wcze\u015bniej zam\u0119t w \u017cycie Monteverdiego wprowadzi\u0142a m\u0142odziutka Claudia de Cattaneis, dworska \u015bpiewaczka i latoro\u015bl dworskiego skrzypka, kt\u00f3ry postanowi\u0142 wyswata\u0107 c\u00f3rk\u0119 ze swym podopiecznym. Kiedy ojciec prowadzi\u0142 j\u0105 do o\u0142tarza w 1599 roku, pewnie sam si\u0119 nie spodziewa\u0142, \u017ce Claudio zapa\u0142a do niej p\u0142omiennym i w pe\u0142ni odwzajemnionym uczuciem. To u jej boku szcz\u0119\u015bliwy Monteverdi skomponowa\u0142 wydan\u0105 w roku 1603 czwart\u0105 ksi\u0119g\u0119 madryga\u0142\u00f3w. Wiedzia\u0142 ju\u017c, dok\u0105d zmierza i najwyra\u017aniej liczy\u0142 si\u0119 z tym, \u017ce sam przekroczy granice, kt\u00f3re wcze\u015bniej sobie wyznaczy\u0142. Monteverdia\u0144ski madryga\u0142 przeobrazi\u0142 si\u0119 ostatecznie w madryga\u0142 barokowy. W ksi\u0119dze pi\u0105tej z 1605 roku nic ju\u017c nie by\u0142o dzie\u0142em przypadku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

La Venexiana. Fot. Kaupo Kikkas<\/p>\n

A potem nadszed\u0142 cios. Wkr\u00f3tce po premierze Orfeusza<\/em>, we wrze\u015bniu 1608, Claudia zmar\u0142a na osp\u0119. Monteverdi nigdy nie otrz\u0105sn\u0105\u0142 si\u0119 z \u017ca\u0142oby. \u201eGdzie ty Claudia, tam i ja Claudio\u201d. W 1610 wyda\u0142 drukiem Vespro della Beata Vergine<\/em>, dzie\u0142o tyle\u017c genialne, ile tajemnicze. Nie wiadomo, w jakich okoliczno\u015bciach powsta\u0142o, nawet jego \u201eliturgiczno\u015b\u0107\u201d stoi pod znakiem zapytania. Jedno jest pewne: ta monumentalna kompozycja religijna a\u017c kipi od ziemskich rozkoszy. Z psalmami s\u0105siaduj\u0105 nami\u0119tne motety, werset \u201eDomine ad adjuvandum me festina\u201d p\u0142ynie nad d\u017awi\u0119kami toccaty z Orfeusza<\/em>. Ekstatyczna litania maryjna podporz\u0105dkowuje si\u0119 rozko\u0142ysanym rytmom weneckiej canzony.<\/p>\n

Ju\u017c w Wenecji ukaza\u0142y si\u0119 dojrza\u0142e madryga\u0142y z czterech pozosta\u0142ych ksi\u0105g, w tym \u00f3smej, opatrzonej wymownym podtytu\u0142em Madrigali guerrieri, et amorosi<\/em>, oraz mo\u017ce troch\u0119 mniej ambitne, ale wci\u0105\u017c zmys\u0142owe arie, canzonette <\/em>i scherzi<\/em>. Ta muzyka brzmi, jakby kremo\u0144ski Orfeusz nie pogodzi\u0142 si\u0119 ze \u015bmierci\u0105 swojej Eurydyki i wci\u0105\u017c czu\u0142 przy sobie jej obecno\u015b\u0107. Jest w tych utworach zar\u00f3wno pot\u0119ga wiary, jak i mi\u0142osna ekstaza, jest wojna i kochanie, jest przepych, jest troch\u0119 brudu i b\u0142\u0119kit w\u0142oskiego nieba. Jak w \u017cyciu m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry m\u0142odo owdowia\u0142 i reszt\u0119 swych dni postanowi\u0142 sp\u0119dzi\u0107 samotnie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Za kilka dni recenzja z\u00a0Prze\u0142amuj\u0105c fale\u00a0Missy Mazzoli w w Staatstheater Mainz, a po niej migawki z dw\u00f3ch festiwali: Praskiej Wiosny i H\u00e4ndel-Festspiele w Getyndze. Wcze\u015bniej jednak przypomn\u0119, \u017ce znale\u017ali\u015bmy si\u0119 w\u0142a\u015bnie na p\u00f3\u0142metku tegorocznej ods\u0142ony Katowice Kultura Natura, i wykorzystam okazj\u0119, by zapowiedzie\u0107 sobotni koncert zespo\u0142u La Venexiana, w programie z\u0142o\u017conym w ca\u0142o\u015bci z utwor\u00f3w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":{"0":"entry","1":"post","2":"publish","3":"author-mangusta","4":"post-9655","6":"format-standard","7":"category-miscellanea"},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9655","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9655"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9655\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9658,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9655\/revisions\/9658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9655"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9655"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9655"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}