{"id":9682,"date":"2026-06-09T19:36:26","date_gmt":"2026-06-09T17:36:26","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9682"},"modified":"2026-06-09T19:37:08","modified_gmt":"2026-06-09T17:37:08","slug":"czarodziejska-hybryda","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9682","title":{"rendered":"Czarodziejska hybryda"},"content":{"rendered":"

Od premiery The<\/em> Fairy Queen<\/em> w Polskiej Operze Kr\u00f3lewskiej min\u0119\u0142o ju\u017c p\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce spektakl przygotowany na 410. rocznic\u0119 \u015bmierci Williama Szekspira – kt\u00f3ry na male\u0144kiej scenie warszawskiego teatru zaledwie dwa razy – wr\u00f3ci w kolejnych sezonach. Na zach\u0119t\u0119 dla wszystkich zainteresowanych t\u0105 i innymi inscenizacjami arcydzie\u0142a Purcella oraz samym utworem – m\u00f3j kr\u00f3tki esej, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 tak\u017ce w ksi\u0105\u017ceczce programowej przedstawienia.<\/p>\n

***<\/p>\n

John Eliot Gardiner powiedzia\u0142 kiedy\u015b, \u017ce The Fairy Queen <\/em>tyle ma wsp\u00f3lnego ze Snem nocy letniej <\/em>Szekspira, ile West Side Story <\/em>z Tragedi\u0105 Romea i Julii. <\/em>Istotnie, Purcell nie skomponowa\u0142 cho\u0107by jednego fragmentu tej muzyki do oryginalnego tekstu mistrza ze Stratford. Co\u015b jednak r\u00f3\u017cni musical Leonarda Bernsteina od The Fairy Queen<\/em>, w kt\u00f3rej muzyka nie \u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 w integraln\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 z tekstem m\u00f3wionym. Pe\u0142ni\u0142a funkcj\u0119 teatralnych przerywnik\u00f3w \u2013 by\u0142a rozrywk\u0105 sam\u0105 w sobie, z w\u0142asn\u0105 fabu\u0142\u0105, z udzia\u0142em osobnych wykonawc\u00f3w, wywiedzion\u0105 ze specyficznie angielskiego gatunku maski, kt\u00f3ra ani nie posuwa\u0142a akcji naprz\u00f3d, ani nie wnosi\u0142a nic nowego do rysunku g\u0142\u00f3wnych bohater\u00f3w sztuki.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wspomnienie po Dorset Garden Theatre na XIX-wiecznej rycinie angielskiej<\/p>\n

Pierwsz\u0105, a zarazem jedyn\u0105 \u201eprawdziw\u0105\u201d, w pe\u0142ni \u015bpiewan\u0105 oper\u0105 Purcella jest Dydona i Eneasz. <\/em>Purcell by\u0142 jednak niezwykle p\u0142odnym tw\u00f3rc\u0105 muzyki teatralnej \u2013 pocz\u0105wszy od 1680 roku, kiedy zadebiutowa\u0142 muzyk\u0105 do tragedii Theodosius; Or, The Force Of Love<\/em> Nathaniela Lee, wystawionej na deskach Dorset Garden Theatre, zwanego te\u017c Queen\u2019s Theatre. Od tamtej pory skomponowa\u0142 ponad czterdzie\u015bci partytur do sztuk najrozmaitszych gatunk\u00f3w \u2013 i cho\u0107 owe \u201epodk\u0142ady muzyczne\u201d ogranicza\u0142y si\u0119 nieraz do pojedynczych numer\u00f3w, cz\u0119sto wychodzi\u0142y poza praktyk\u0119 teatraln\u0105, wykonywane przez muzyk\u00f3w-amator\u00f3w i profesjonalist\u00f3w uczestnicz\u0105cych w koncertach publicznych. Fragmenty komponowane przez Purcella przybiera\u0142y form\u0119 prostych pie\u015bni solowych; utwor\u00f3w przypominaj\u0105cych arie, cz\u0119sto bogato ornamentowanych i uj\u0119tych w struktur\u0119 da capo; duet\u00f3w, ansambli i ch\u00f3r\u00f3w \u2013 pe\u0142ni\u0105cych funkcj\u0119 przerywnika b\u0105d\u017a komentarza do akcji \u2013 oraz mniej lub bardziej rozbudowanych fragment\u00f3w instrumentalnych, pocz\u0105wszy od uwertur, przez opracowania ta\u0144c\u00f3w dworskich i ludowych, a\u017c po towarzysz\u0105ce zmianie dekoracji \u201eact tunes\u201d. Niekt\u00f3re z tych pere\u0142ek \u2013 wykonywane przez muzyk\u00f3w rozmieszczonych na scenie, pod scen\u0105, w orkiestronie i w kulisach, na balkonach i w\u015br\u00f3d publiczno\u015bci na parterze \u2013 nios\u0142y z sob\u0105 wi\u0119kszy \u0142adunek dramatyczny ni\u017c same sztuki i towarzysz\u0105ce im spektakularne zmiany scenerii. Tych za\u015b dokonywano z u\u017cyciem skomplikowanej maszynerii, wyprowadzaj\u0105cej dekoracje na szynach natartych t\u0142uszczem, albo przy pomocy osi\u0142k\u00f3w, kt\u00f3rzy na dany sygna\u0142 podci\u0105gali i opuszczali elementy scenografii na grubych linach.<\/p>\n

W jego spu\u015bci\u017anie zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c cztery semi-opery, czyli bardziej rozbudowane muzyki sceniczne \u2013 reprezentuj\u0105ce gatunek hybrydowy, zrodzony w okresie restauracji Stuart\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cy elementy dawnego teatru el\u017cbieta\u0144skiego, angielskiej maski, francuskiego baletu i opery w\u0142oskiej. Tak\u0105 semi-oper\u0105 jest w\u0142a\u015bnie Fairy Queen<\/em>, adaptacja Snu nocy letniej<\/em>, kt\u00f3rej premiera odby\u0142a si\u0119 w 1692 roku w londy\u0144skim Queen\u2019s Theatre, pod postaci\u0105 tak zwanej \u201erestoration spectacular\u201d, czyli inscenizacji z udzia\u0142em akrobat\u00f3w, tancerzy i licznych efekt\u00f3w specjalnych. Wiele wskazuje, \u017ce autorem libretta do Fairy Queen <\/em>by\u0142 aktor Thomas Betterton, \u00f3wczesny zarz\u0105dca teatru i sta\u0142y wsp\u00f3\u0142pracownik Purcella. Choreografi\u0119 przygotowa\u0142 Josias Priest, \u201enajwi\u0119kszy mistrz Ta\u0144ca, jaki kiedykolwiek pojawi\u0142 si\u0119 na naszej Scenie\u201d \u2013 jak w 1712 pisa\u0142 o nim John Weaver, ojciec angielskiego baletu i pantomimy. Przedsi\u0119wzi\u0119cie zrealizowano z rozmachem niezwyk\u0142ym nawet w tamtych czasach: koszty produkcji zamkn\u0119\u0142y si\u0119 w bajo\u0144skiej sumie 3000 funt\u00f3w szterling\u00f3w.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Portret Thomasa Bettertona z pracowni Sir Godfreya Knellera, ok. 1690. Ze zbior\u00f3w National Portrait Gallery w Londynie<\/p>\n

W sk\u0142ad partytury wchodzi\u0142y pierwotnie cztery maski (pi\u0105t\u0105, w pierwszym akcie, Purcell dopisa\u0142 w roku 1693, przy okazji wznowienia dzie\u0142a), powi\u0105zane z postaciami Tytanii, tytu\u0142owej \u201eFairy Queen\u201d, oraz jej m\u0119\u017ca Oberona, \u201eKing of the Fairies\u201d (warto w tym miejscu doda\u0107, \u017ce w polskiej tradycji Tytania bywa nazywana \u201ekr\u00f3low\u0105 wr\u00f3\u017cek\u201d, a Oberon \u201ekr\u00f3lem elf\u00f3w\u201d; w rzeczywisto\u015bci s\u0142owo fairy<\/em> jest rzeczownikiem zbiorowym, okre\u015blaj\u0105cym og\u00f3\u0142 tych magicznych stworze\u0144). Dwie ma\u0142e suity orkiestrowe, czyli \u201eFirst\u201d i \u201eSecond Musick\u201d by\u0142y przeznaczone do grania w czasie, gdy publiczno\u015b\u0107 zajmowa\u0142a swoje miejsca. Wspomniane ju\u017c wcze\u015bniej \u201eact tunes\u201d wykonywano przy otwartej kurtynie. Ka\u017cdy kolejny akt, pocz\u0105wszy od aktu drugiego, poprzedza\u0142a kr\u00f3tka uwertura.<\/p>\n

Z relacji po premierze wynika, \u017ce role Tytanii i Oberona \u2013 podobnie jak ich male\u0144kich poddanych \u2013 odgrywali aktorzy dzieci\u0119cy. Komiczna partia pasterki Mopsy, pierwotnie przeznaczona na sopran, zosta\u0142a p\u00f3\u017aniej przepisana przez Purcella na g\u0142os m\u0119ski, by\u0107 mo\u017ce kontratenor, bardziej jednak prawdopodobne, \u017ce na wysoki tenor, odpowiednik francuskiego haute-contre<\/em>. W pi\u0119ciu maskach wyst\u0119puje og\u00f3\u0142em przesz\u0142o dwadzie\u015bcia postaci, w kt\u00f3re z regu\u0142y wciela si\u0119 znacznie mniejsza liczba \u015bpiewak\u00f3w, \u0142\u0105cz\u0105cych kilka r\u00f3l w jednym przedstawieniu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena ze spektaklu\u00a0The Fairy Queen\u00a0<\/em>w Covent Garden (1946)<\/p>\n

Zmierzch popularno\u015bci The Fairy Queen<\/em>, owacyjnie przyj\u0119tej na premierze, nast\u0105pi\u0142 ju\u017c w pierwszych dekadach XVIII wieku. Zmieni\u0142y si\u0119 gusty, zmieni\u0142a si\u0119 estetyka g\u0142osu, wyczerpa\u0142a si\u0119 formu\u0142a semi-opery. Zagin\u0119\u0142a te\u017c partytura Purcella, odnaleziona dopiero w 1901 roku w bibliotece Royal Academy of Music. Niepr\u0119dko jednak zyska\u0142a uznanie. Wybitny angielski krytyk Harold Rosenthal pisa\u0142 w roku 1946, po premierze w Covent Garden, \u017ce \u201epi\u0119\u0107 d\u0142ugich akt\u00f3w anonimowej adaptacji Szekspirowskiej sztuki z dodatkiem dwuip\u00f3\u0142godzinnej muzyki wystarczy, aby zniech\u0119ci\u0107 ka\u017cdego melomana, nawet zaprawionego na dzie\u0142ach Wagnera i Straussa\u201d. Dopiero kolejna fala wykonawstwa historycznego przywr\u00f3ci\u0142a nale\u017cn\u0105 pozycj\u0119 temu arcydzie\u0142u. The Fairy Queen <\/em>pod wieloma wzgl\u0119dami przewy\u017csza pozosta\u0142e zachowane semi-opery Purcella. Mimo \u017ce ani w niej s\u0142owa z Szekspira, celnie oddaje istot\u0119 jego komedii: towarzysz\u0105c\u0105 jej aur\u0119 tajemniczo\u015bci, brawurowy humor i nieodpart\u0105 zmys\u0142owo\u015b\u0107. W tym muzycznym skarbcu s\u0105 same klejnoty, a ka\u017cdy z nich l\u015bni w\u0142asnym, odmiennym blaskiem: pocz\u0105wszy od czarodziejskiego malarstwa d\u017awi\u0119kowego w partiach instrumentalnych, przez b\u0142yskotliwe wstawki dramatyczne i wyrafinowane harmonicznie partie ch\u00f3ru, a\u017c po rozdzieraj\u0105cy lament Laury \u201eO let me weep\u201d, kt\u00f3remu g\u0142\u0119bi\u0105 wyrazu dor\u00f3wna\u0107 mo\u017ce tylko przed\u015bmiertna skarga Dydony.<\/p>\n

Oby Fairy Queen <\/em>ju\u017c nigdy nie popad\u0142a w zapomnienie. Niech b\u0119dzie tak szcz\u0119\u015bliwa, jak jest pi\u0119kna \u2013 niczym kochankowie z fina\u0142u ostatniej maski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od premiery The Fairy Queen w Polskiej Operze Kr\u00f3lewskiej min\u0119\u0142o ju\u017c p\u00f3\u0142tora miesi\u0105ca. Miejmy nadziej\u0119, \u017ce spektakl przygotowany na 410. rocznic\u0119 \u015bmierci Williama Szekspira – kt\u00f3ry na male\u0144kiej scenie warszawskiego teatru zaledwie dwa razy – wr\u00f3ci w kolejnych sezonach. Na zach\u0119t\u0119 dla wszystkich zainteresowanych t\u0105 i innymi inscenizacjami arcydzie\u0142a Purcella oraz samym utworem – m\u00f3j … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-9682","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9682","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9682"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9682\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9687,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9682\/revisions\/9687"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9682"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9682"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9682"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}