{"id":9689,"date":"2026-06-15T01:31:34","date_gmt":"2026-06-14T23:31:34","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9689"},"modified":"2026-06-15T01:42:29","modified_gmt":"2026-06-14T23:42:29","slug":"w-cieniu-akcji-r","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9689","title":{"rendered":"W cieniu Akcji \u0158"},"content":{"rendered":"

Czescy melomani maj\u0105 r\u00f3wnie ma\u0142o szcz\u0119\u015bcia do Dialog\u00f3w karmelitanek <\/em>jak Polacy. Przypomina\u0142am niedawno, przy okazji premiery, a w\u0142a\u015bciwie rekonstrukcji amsterdamskiego przedstawienia Roberta Carsena w Teatro Regio di Torino, \u017ce na pierwsz\u0105 i jak dot\u0105d jedyn\u0105 polsk\u0105 inscenizacj\u0119 opery Poulenca zdecydowa\u0142 si\u0119 w roku 2000 Teatr Wielki w \u0141odzi. Na premier\u0119 w Pradze Dialogi <\/em>musia\u0142y czeka\u0107 a\u017c siedemdziesi\u0105t lat. Doczeka\u0142y si\u0119 w maju, w ramach Praskiej Wiosny, naznaczonej kilkoma innymi okr\u0105g\u0142ymi rocznicami.<\/p>\n

Dialogi karmelitanek <\/em>z trudem przebijaj\u0105 si\u0119 na deski teatr\u00f3w dawnego bloku wschodniego, nawet po transformacji ustrojowej. Ich d\u0142uga nieobecno\u015b\u0107 w Czechach jest tym bardziej zrozumia\u0142a, \u017ce tu\u017c po wojnie u naszych po\u0142udniowych s\u0105siad\u00f3w zaprowadzono jeden z najbardziej restrykcyjnych modeli zwalczania religii katolickiej w tej cz\u0119\u015bci Europy \u2013 zgodnie z zaleceniami \u017bdanowa, kt\u00f3ry stawia\u0142 pa\u0144stwom satelickim za wz\u00f3r wcze\u015bniejsze do\u015bwiadczenia ZSRR w batalii przeciwko Cerkwi prawos\u0142awnej. Represje obj\u0119\u0142y te\u017c klasztory. W nocy z 13 na 14 kwietnia 1950 roku przeprowadzono tak zwan\u0105 Akcj\u0119 K, poprzedzon\u0105 marionetkowymi procesami kilkunastu zakonnik\u00f3w, z kt\u00f3rych cz\u0119\u015b\u0107 skazano na do\u017cywocie. Zlikwidowano ponad dwie\u015bcie m\u0119skich zgromadze\u0144, internowano kilka tysi\u0119cy cz\u0142onk\u00f3w wsp\u00f3lnot zakonnych, klasztory zostawiono na pastw\u0119 losu albo celowo zdewastowano, mienie skonfiskowano b\u0105d\u017a rozkradziono. W sierpniu rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 Akcja \u0158 (od czeskiego s\u0142owa \u0159eholnice<\/em>, oznaczaj\u0105cego zakonnic\u0119), realizowana etapami i bardziej wybi\u00f3rczo, skierowana g\u0142\u00f3wnie przeciwko \u201esiostrom niepo\u017cytecznym\u201d, przez co w\u0142adze komunistyczne rozumia\u0142y dzia\u0142alno\u015b\u0107 edukacyjn\u0105 i wychowawcz\u0105 zakonnic oraz ich zaanga\u017cowanie w opiek\u0119 nad chorymi. Ofiar\u0105 tamtych prze\u015bladowa\u0144 pad\u0142a te\u017c Magdalena Anna Schwarzov\u00e1, postulantka w zakonie karmelitanek, kilka lat p\u00f3\u017aniej oskar\u017cona o zdrad\u0119 stanu, skazana na 11 lat wi\u0119zienia i pozbawiona praw publicznych, a w latach 80., po kolejnej fali represji, zmuszona do zrzeczenia si\u0119 obywatelstwa przed decyzj\u0105 o wyje\u017adzie do Krakowa, gdzie reszt\u0119 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142a w klauzurze.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Jana Sibera (Blanche). Fot. Petr Neubert<\/p>\n

Nic dziwnego, \u017ce Barbora Hor\u00e1kov\u00e1 Joly, re\u017cyserka Dialog\u00f3w <\/em>w praskiej Operze Pa\u0144stwowej, dostrzeg\u0142a w niechlubnej karcie z dziej\u00f3w Czechos\u0142owacji pewn\u0105 paralel\u0119 z losami nieszcz\u0119snych si\u00f3str z Compi\u00e8gne, zgilotynowanych w lipcu 1794 roku. Gorzej, \u017ce potraktowa\u0142a j\u0105 zbyt dos\u0142ownie, zapominaj\u0105c, \u017ce opera Poulenca nie jest rekonstrukcj\u0105 wydarze\u0144 historycznych, tylko adaptacj\u0105 nawi\u0105zuj\u0105cej do nich mistycznej noweli Gertrud von Le Fort, zreinterpretowan\u0105 i wzbogacon\u0105 o nowe w\u0105tki zar\u00f3wno przez Georges\u2019a Bernanosa, jak i samego kompozytora. Ca\u0142\u0105 koncepcj\u0119 Hor\u00e1kovej Joly zdominowa\u0142y przemoc, konflikt i upodlenie, zacieraj\u0105c postawy i motywacje poszczeg\u00f3lnych bohater\u00f3w. Nie ma tu ani egzystencjalnego l\u0119ku, ani wewn\u0119trznej przemiany. Markiz de la Force z niewiadomych przyczyn zn\u0119ca si\u0119 nad w\u0142asnym synem psychicznie i fizycznie; Stara Przeorysza umiera rozczochrana, uwalana w\u0142asnymi odchodami, jakby znalaz\u0142a si\u0119 w zaniedbanym domu opieki, nie za\u015b pod czu\u0142\u0105 opiek\u0105 Matki Marii; Kawaler de la Force przybywa do klasztoru po\u017cegna\u0107 si\u0119 z Blank\u0105 zakrwawiony i ledwo trzymaj\u0105c si\u0119 na nogach \u2013 a przecie\u017c sk\u0142ada jej wizyt\u0119 w charakterze potencjalnego opiekuna w ucieczce, prze\u015bwiadczony, \u017ce w ogniu rewolucji mo\u017ce zapewni\u0107 siostrze bezpiecze\u0144stwo.<\/p>\n

Wyliczank\u0119 absurd\u00f3w mo\u017cna by ci\u0105gn\u0105\u0107 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 \u2013 szkoda, bo spektakl rozegrano w oszcz\u0119dnej i funkcjonalnej scenografii Ines Nadler, dobrze o\u015bwietlonej przez Sasch\u0119 Zaunera i uzupe\u0142nionej kostiumami Annemarie Bulli, kt\u00f3re w zupe\u0142no\u015bci starczy\u0142yby za aluzj\u0119 do powojennych represji: bez nadmiarowych i nieprzemy\u015blanych pomys\u0142\u00f3w re\u017cyserki, bez zgranych do nudno\u015bci projekcji (Sergio Verde) i fragment\u00f3w film\u00f3w dokumentalnych, nie wspominaj\u0105c ju\u017c o dzieci\u0119cym sobowt\u00f3rze Blanche, r\u00f3wnie zb\u0119dnym, jak w wi\u0119kszo\u015bci operowych inscenizacji \u00e0 la mode<\/em>. Szkoda, bo gdyby Hor\u00e1kov\u00e1 Joly pow\u015bci\u0105gn\u0119\u0142a sw\u0105 rozbuchan\u0105 fantazj\u0119 i skupi\u0142a si\u0119 na jedynym sensownym, cho\u0107 mo\u017ce nie odkrywczym pomy\u015ble \u201eprzypisania\u201d szesnastu zakonnicom szesnastu ruchomych, opuszczanych z nadscenia i ustawianych pod r\u00f3\u017cnym k\u0105tem metalowych konstrukcji, kt\u00f3re najpierw okrywaj\u0105 si\u0119 zieleni\u0105 uprawianych przez siostry warzyw i kwiat\u00f3w, by ostatecznie zmieni\u0107 si\u0119 w groby skazanych \u2013 reszta opowiedzia\u0142aby si\u0119 sama, w prostym nawi\u0105zaniu do tej czytelnej metafory. Tak jak fina\u0142owa scena egzekucji, w kt\u00f3rej zakonnice stan\u0119\u0142y na w\u0142asnych mogi\u0142ach w snopach punktowych \u015bwiate\u0142, raptownie gasn\u0105cych po ka\u017cdym ciosie gilotyny.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Daniel Matou\u0161ek (Kawaler de la Force) i Jana Sibera. Fot. Petr Neubert<\/p>\n

Niezbyt udana inscenizacja nie wybroni\u0142a si\u0119 te\u017c w pe\u0142ni pod wzgl\u0119dem muzycznym. Najs\u0142abszym ogniwem okaza\u0142a si\u0119 orkiestra, wyra\u017anie niegotowa do starcia z rozmigotan\u0105, nieub\u0142agan\u0105 rytmicznie, a zarazem wr\u0119cz nieludzko precyzyjn\u0105 partytur\u0105 Poulenca. W I akcie szwankowa\u0142o wszystko, w\u0142\u0105cznie z intonacj\u0105. Potem zacz\u0119\u0142o si\u0119 jako\u015b zbiera\u0107 \u2013 pod do\u015bwiadczon\u0105 batut\u0105 Hermanna B\u00e4umera, nowego szefa muzycznego St\u00e1tniej opery, kt\u00f3rego pozna\u0142am od najlepszej strony za czas\u00f3w jego kierownictwa w Moguncji, i kt\u00f3ry w pewnym momencie zaniecha\u0142 dalszych pr\u00f3b wyegzekwowania jaskrawych kontrast\u00f3w i bogactwa harmonii na rzecz brzmie\u0144 twardych, ostrych i dono\u015bnych, ale przynajmniej efektownych. Dobrze za to spisa\u0142 si\u0119 ch\u00f3r pod dyrekcj\u0105 Adolfa Melichara, kt\u00f3ry niewiele ma w tej operze do roboty, wi\u0119c tym bardziej doceniam jego zaanga\u017cowanie i klarown\u0105 artykulacj\u0119.<\/p>\n

W wyj\u0105tkowo nier\u00f3wnej obsadzie solowej zab\u0142ys\u0142a przede wszystkim Jana Sibera, obdarzona mi\u0119ciutkim, dziewcz\u0119cym, pi\u0119knie zaokr\u0105glonym sopranem, idealnie pasuj\u0105cym do postaci Blanche. Znakomite wra\u017cenie w partii Matki Marii zrobi\u0142a na mnie norweska mezzosopranistka Tone Kummervold, kt\u00f3rej g\u0119sty, nieskazitelny technicznie g\u0142os mia\u0142am okazj\u0119 podziwia\u0107 kilka lat temu w Plamenach <\/em>Schulhoffa. U Tamary Morozovej (Madame Lidoine) razi\u0142y zbyt ostre, wysilone g\u00f3ry, u Jekatieriny Krowatiewej (Konstancja) \u2013 powa\u017cne wpadki intonacyjne. Kompletnym nieporozumieniem okaza\u0142o si\u0119 obsadzenie Mark\u00e9ty Cukrovej w roli Starej Przeoryszy, kt\u00f3rej nie zdo\u0142a\u0142a zbudowa\u0107 ani \u015brodkami aktorskimi, ani wokalnymi: jej mezzosopran z wiekiem staje si\u0119 coraz ubo\u017cszy w alikwoty i coraz mniej stabilny wskutek niedostatecznego podparcia. Daniel Matou\u0161ek dysponuje tenorem \u0142adnym, ale zdecydowanie zbyt lekkim do partii Kawalera de la Force, Paul Gay jako Markiz de la Force wypad\u0142 ca\u0142kiem bez wyrazu, Michael Skalick\u00fd stara\u0142 si\u0119 jak m\u00f3g\u0142 w roli Kapelana, mimo wszystko nazbyt z\u0142o\u017conej i rozbudowanej na jego do\u015bwiadczenie i umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena zbiorowa. Na pierwszym planie Michael Skalick\u00fd (Kapelan). Fot. Petr Neubert<\/p>\n

Mo\u017ce powinnam by\u0142a si\u0119 wybra\u0107 na kt\u00f3re\u015b z kolejnych przedstawie\u0144. Mo\u017ce z czasem ten spektakl okrzepnie. Z premiery wysz\u0142am w poczuciu, \u017ce praskie Dialogi karmelitanek <\/em>nie odda\u0142y sprawiedliwo\u015bci ani \u201eSzesnastu z Compi\u00e8gne\u201d, ani tysi\u0105com czeskich i s\u0142owackich zakonnic: przep\u0119dzanych z klasztor\u00f3w, internowanych w obozach, dr\u0119czonych przez s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa, wyzutych z resztek ludzkiej godno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czescy melomani maj\u0105 r\u00f3wnie ma\u0142o szcz\u0119\u015bcia do Dialog\u00f3w karmelitanek jak Polacy. Przypomina\u0142am niedawno, przy okazji premiery, a w\u0142a\u015bciwie rekonstrukcji amsterdamskiego przedstawienia Roberta Carsena w Teatro Regio di Torino, \u017ce na pierwsz\u0105 i jak dot\u0105d jedyn\u0105 polsk\u0105 inscenizacj\u0119 opery Poulenca zdecydowa\u0142 si\u0119 w roku 2000 Teatr Wielki w \u0141odzi. Na premier\u0119 w Pradze Dialogi musia\u0142y czeka\u0107 … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-9689","format-standard","category-wedrowki-operowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9689","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9689"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9689\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9695,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9689\/revisions\/9695"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9689"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9689"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9689"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}