{"id":9812,"date":"2026-08-04T16:15:34","date_gmt":"2026-08-04T14:15:34","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9812"},"modified":"2026-08-04T17:55:39","modified_gmt":"2026-08-04T15:55:39","slug":"prorocza-to-noc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9812","title":{"rendered":"Prorocza to noc!"},"content":{"rendered":"

Kiedy czyta\u0142am\u00a0Lato Mumink\u00f3w\u00a0<\/em>w dzieci\u0144stwie, nie wytropi\u0142am w tej cudownej ksi\u0105\u017ceczce nawi\u0105za\u0144 do tw\u00f3rczo\u015bci Szekspira, na czele ze Snem nocy letniej<\/em>. Rozpozna\u0142am natomiast atmosfer\u0119 teatru „od kuchni”, bo warszawski Teatr Wielki by\u0142 w\u00f3wczas moim drugim domem. Je\u015bli s\u0105 Pa\u0144stwo ciekawi, dlaczego moja ksi\u0105\u017cka nazywa si\u0119\u00a0Dom, w kt\u00f3rym \u015bpiewa<\/em>, zdradz\u0119, \u017ce to aluzja do podtytu\u0142u rozdzia\u0142u trzeciego\u00a0Lata\u00a0<\/em>– tego samego, w kt\u00f3rym Homek porwa\u0142 szabl\u0119 z p\u00f3\u0142ki, wypad\u0142 na korytarz, pchn\u0105\u0142 niewidzialnego wroga i dozna\u0142 szoku, przekonany, \u017ce zabi\u0142 pana Rekwizytorni\u0119.<\/p>\n

Je\u015bli s\u0105 Pa\u0144stwo ciekawi, jak si\u0119 pisze tak\u0105 d\u0142ug\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 jak moja, zdradz\u0119, \u017ce metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w, pieczo\u0142owicie korygowanych przez Ann\u0119 Wro\u0144sk\u0105, kt\u00f3ra zaj\u0119\u0142a si\u0119 prawdziw\u0105 redakcj\u0105 tej pracy, nie za\u015b poprawianiem „lub” na „b\u0105d\u017a” i \u017cmudnym zacieraniem oznak indywidualnego stylu autora, co niestety jest przywar\u0105 wielu jej koleg\u00f3w i kole\u017canek po fachu. Za co jestem szczerze wdzi\u0119czna, cho\u0107 redaktorka czasem bywa\u0142a bezwzgl\u0119dna. Na przyk\u0142ad kiedy pos\u0142a\u0142am do wydawnictwa fragment tekstu, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 S\u0141OWNICZKIEM najwa\u017cniejszych poj\u0119\u0107, a wyszed\u0142 mi kolejny rozdzia\u0142, na domiar z\u0142ego w du\u017cej mierze niezwi\u0105zany z opisywanymi przeze mnie gmachami. Trafi\u0142 wi\u0119c do przys\u0142owiowego kosza, ale postanowi\u0142am go dzi\u015b przedstawi\u0107 Czytelnikom – jako pr\u00f3bk\u0119 mojego stylu w\u0142a\u015bnie, i by\u0107 mo\u017ce zapowied\u017a kilku artyku\u0142\u00f3w na ca\u0142kiem inne tematy, kt\u00f3re w tej publikacji tylko rozproszy\u0142yby uwag\u0119 odbiorc\u00f3w, ale same w sobie wci\u0105\u017c wydaj\u0105 mi si\u0119 ciekawe.<\/p>\n

Ostatecznie s\u0142owniczek powsta\u0142 i znajd\u0105 go Pa\u0144stwo na ko\u0144cu\u00a0Domu, w kt\u00f3rym \u015bpiewa.\u00a0<\/em>Sam\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna kupi\u0107 mi\u0119dzy innymi w ksi\u0119garni Centrum Architektury (https:\/\/centrumarchitektury.org\/produkt\/dom-w-ktorym-spiewa\/<\/a>). Je\u015bli kto\u015b woli najpierw sobie poogl\u0105da\u0107, zapraszamy cho\u0107by do Najlepszej Ksi\u0119garni przy Cieszkowskiego na warszawskim Starym \u017boliborzu. A Rozdzia\u0142, Kt\u00f3ry Do Niczego Nie Pasowa\u0142 – znajd\u0105 Pa\u0144stwo poni\u017cej, wraz ze zdj\u0119ciami z teatr\u00f3w, o kt\u00f3rych w ksi\u0105\u017cce nie pisz\u0119. Nie wyobra\u017cajcie sobie – tu zacytuj\u0119 szczurzyc\u0119 Emm\u0119 – \u017ce \u017cycie w teatrze jest ta\u0144cem po p\u0142atkach r\u00f3\u017c.<\/p>\n

***<\/p>\n

Przy opisie wn\u0119trz gmach\u00f3w operowych pos\u0142uguj\u0119 si\u0119 terminologi\u0105 przyj\u0119t\u0105 przez historyk\u00f3w teatru, nie zawsze jasn\u0105 dla czytelnik\u00f3w nieobeznanych z tematem. Zacznijmy od poj\u0119cia teatro all\u2019italiana<\/em>, w w\u0119\u017cszym znaczeniu odnosz\u0105cego si\u0119 do przestrzeni scenicznej nazywanej po polsku tak\u017ce scen\u0105 pude\u0142kow\u0105 \u2013 od niemieckiego Guckkasten <\/em>(dos\u0142ownie \u201epud\u0142o do patrzenia\u201d), jarmarcznej rozrywki polegaj\u0105cej na podpatrywaniu przez specjaln\u0105 soczewk\u0119 dekoracji wymalowanej na tylnej \u015bcianie zamkni\u0119tego pud\u0142a. G\u0142\u00f3wnym zadaniem tak skonstruowanej sceny by\u0142o stworzenie sugestywnej iluzji teatralnej przez wyra\u017ane rozgraniczenie przestrzeni gry i odbioru. W dawnych teatrach osi\u0105gano ten efekt dzi\u0119ki obudowaniu otworu scenicznego ram\u0105 prosceniow\u0105 \u2013 zwan\u0105 te\u017c portalem albo po prostu ram\u0105 lub \u0142ukiem proscenium, czyli przedscenia, odrobin\u0119 wysuni\u0119tego w stron\u0119 widowni i oddzielonego kurtyn\u0105 od sceny w\u0142a\u015bciwej. Rama proscenium wyznacza\u0142a umown\u0105 granic\u0119 mi\u0119dzy tocz\u0105c\u0105 si\u0119 wewn\u0105trz akcj\u0105 a obserwuj\u0105c\u0105 j\u0105 z zewn\u0105trz widowni\u0105. Richard Wagner postanowi\u0142 jeszcze dobitniej zaznaczy\u0107 ow\u0105 granic\u0119 w swoim Festspielhaus w Bayreuth, dziel\u0105c proscenium dwiema osobnymi ramami, \u017ceby maksymalnie pog\u0142\u0119bi\u0107 iluzj\u0119 oddalenia publiczno\u015bci od tego, co dzia\u0142o si\u0119 na scenie w\u0142a\u015bciwej.<\/p>\n

W szerszym znaczeniu okre\u015blenie \u201eteatr w stylu w\u0142oskim\u201d odnosi si\u0119 do modelu architektonicznego sceny wraz z widowni\u0105, kt\u00f3ry obowi\u0105zywa\u0142 powszechnie \u2013 nie tylko w teatrach operowych \u2013 co najmniej do pocz\u0105tku XX stulecia. W zmodyfikowanej formie pojawia si\u0119 te\u017c w niekt\u00f3rych projektach XXI-wiecznych, po cz\u0119\u015bci dlatego, \u017ce z biegiem lat ur\u00f3s\u0142 do rangi symbolu pewnej koncepcji teatru, przez wielu meloman\u00f3w nadal nierozerwalnie \u0142\u0105czonej z teatrem operowym. Pr\u00f3by zerwania z tym wypr\u00f3bowanym schematem pojawi\u0142y si\u0119 ju\u017c w ko\u0144cu XIX stulecia \u2013 na czele ze wspomnianym ju\u017c teatrem w Bayreuth. Przyjmowa\u0142y si\u0119 jednak opornie, cho\u0107 w wielu projektach modernistycznych, zw\u0142aszcza niemieckich, otworzy\u0142y perspektyw\u0119 stworzenia widowni prawdziwie demokratycznej, gwarantuj\u0105cej wszystkim odbiorcom podobne do\u015bwiadczenia wizualne i akustyczne, a tym samym r\u00f3wn\u0105 intensywno\u015b\u0107 prze\u017cycia teatralnego.<\/p>\n

W\u0142oski model teatru zacz\u0105\u0142 si\u0119 kszta\u0142towa\u0107 jeszcze przed narodzinami opery \u2013 za spraw\u0105 renesansowych architekt\u00f3w, kt\u00f3rzy stopniowo wprowadzali rozwi\u0105zania stosowane w konstrukcji teatr\u00f3w staro\u017cytnych w tradycyjn\u0105, prostok\u0105tn\u0105 przestrze\u0144 teatru dworskiego. Tak z czasem powsta\u0142a wielokrotnie opisywana w mojej ksi\u0105\u017cce widownia w kszta\u0142cie podkowy, z p\u0142askim lub lekko nachylonym parterem i kilkoma kondygnacjami l\u00f3\u017c.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Scena i fragment widowni Teatro San Carlo w Neapolu, widziane z lo\u017cy kr\u00f3lewskiej. Po bokach sceny wspomniane ni\u017cej lo\u017ce prosceniowe. Fot. Viva-Verdi<\/p>\n

Posiadacze najta\u0144szych miejsc t\u0142oczyli si\u0119 na stoj\u0105co na parterze (czego \u015blad pozosta\u0142 w angielskiej nazwie tej kondygnacji, czyli stalls), w lo\u017cach rezydowali arystokraci, p\u00f3\u017aniej za\u015b bogaci kupcy i mieszczanie, umilaj\u0105c sobie spektakl przyjmowaniem go\u015bci, a je\u015bli lo\u017ca dysponowa\u0142a w\u0142asn\u0105 kuchni\u0105, tak\u017ce raczeniem ich kolacj\u0105. Najbardziej uprzywilejowani widzowie ogl\u0105dali przedstawienie z obszernej i bogato zdobionej lo\u017cy reprezentacyjnej (czasem zwanej te\u017c lo\u017c\u0105 dworsk\u0105), usytuowanej centralnie naprzeciw sceny, pn\u0105cej si\u0119 przez dwie albo trzy kondygnacje, z regu\u0142y wyposa\u017conej w osobne wej\u015bcie i przedpok\u00f3j. Do cesarskich, kr\u00f3lewskich i ksi\u0105\u017c\u0119cych l\u00f3\u017c mieli dost\u0119p nie tylko cz\u0142onkowie panuj\u0105cych rodzin, lecz tak\u017ce ich specjalni go\u015bcie oraz wysoko postawieni dworzanie. Niekt\u00f3rzy w\u0142adcy woleli jednak podziwia\u0107 spektakl z ulokowanych po bokach sceny l\u00f3\u017c prosceniowych, kt\u00f3re w j\u0119zyku w\u0142oskim zyska\u0142y nazw\u0119 barcaccia<\/em> \u2013 do\u015b\u0107 ironiczn\u0105, lecz mimo to celn\u0105, zwa\u017cywszy na ich faktyczne podobie\u0144stwo do p\u0119katych szalup okr\u0119towych.<\/p>\n

Praktyka wznoszenia l\u00f3\u017c dworskich zanik\u0142a wraz z upadkiem systemu feudalnego. W teatrach, w kt\u00f3rych si\u0119 zachowa\u0142y, s\u0142u\u017c\u0105 dzi\u015b jako lo\u017ce honorowe (po w\u0142osku palco d\u2019onore<\/em>). Warto w tym miejscu zaznaczy\u0107, \u017ce polskie s\u0142owo \u201elo\u017ca\u201d zosta\u0142o zapo\u017cyczone ze s\u0142ownika architektury niezwi\u0105zanej z budowlami teatralnymi i bywa czasem myl\u0105ce. We W\u0142oszech na okre\u015blenie tych wyodr\u0119bnionych pomieszcze\u0144 do dzi\u015b u\u017cywa si\u0119 s\u0142owa palco<\/em>, kt\u00f3re wywodzi si\u0119 z tego samego rdzenia, co nasz balkon. W\u0142oski termin loggione<\/em> nie odnosi si\u0119 do l\u00f3\u017c, tylko do najwy\u017cszej kondygnacji widowni, w wi\u0119kszo\u015bci j\u0119zyk\u00f3w okre\u015blanej mianem galerii i dost\u0119pnej dla posiadaczy najta\u0144szych bilet\u00f3w.<\/p>\n

Odleg\u0142o\u015b\u0107 poszczeg\u00f3lnych l\u00f3\u017c od lo\u017cy reprezentacyjnej, zapewniaj\u0105cej go\u015bciom najlepsz\u0105 widoczno\u015b\u0107 sceny, \u015bwiadczy\u0142a o statusie bywalc\u00f3w. W uproszczeniu \u2013 im wy\u017cej i dalej na boki, tym ni\u017csza pozycja u\u017cytkownika. Relikty tej symbolicznej hierarchii mo\u017cna zaobserwowa\u0107 tak\u017ce w p\u00f3\u017aniejszych teatrach, gdzie likwidowano przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 l\u00f3\u017c na g\u00f3rnych kondygnacjach, a przestrze\u0144 rozgrodzon\u0105 przepierzeniami zast\u0119powano ci\u0105g\u0142ymi rz\u0119dami ta\u0144szych siedze\u0144. Najubo\u017csza publiczno\u015b\u0107 korzysta\u0142a z miejsc na usytuowanej tu\u017c pod sufitem galerii, kt\u00f3ra w ka\u017cdym j\u0119zyku doczeka\u0142a si\u0119 mn\u00f3stwa dowcipnych okre\u015ble\u0144, zwi\u0105zanych z jej \u201epodniebn\u0105\u201d lokalizacj\u0105. W Polsce m\u00f3wi\u0142o si\u0119 na ni\u0105 jask\u00f3\u0142ka, raik albo z francuska paradyz. Niemcy nazywali j\u0105 Olimpem, W\u0142osi piccionaia<\/em>, czyli go\u0142\u0119bnikiem. Starsi mieszka\u0144cy Wysp Brytyjskich wci\u0105\u017c okre\u015blaj\u0105 galeri\u0119 dla ubogich dumnym sformu\u0142owaniem The Gods.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Najwy\u017csza, „podniebna” kondygnacja widowni Teatro Amintore Galli w Rimini. Fot. Sandro Gazzilli<\/p>\n

Na zupe\u0142nie innej zasadzie kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 okre\u015blenia parteru, prawie w ka\u017cdym j\u0119zyku odzwierciedlaj\u0105ce inny aspekt tej teatralnej przestrzeni, kt\u00f3ra z zat\u0142oczonej \u201estajni\u201d dla po\u015blednich widz\u00f3w przeistoczy\u0142a si\u0119 stopniowo w sektor niemal r\u00f3wnie presti\u017cowy, jak lo\u017ce po\u015brodku pierwszego balkonu. Polski parter, z francuskiego parterre<\/em>, oznacza po prostu najni\u017csz\u0105, \u201eprzyziemn\u0105\u201d kondygnacj\u0119 gmachu. Niemieckie Parkett<\/em> wywodzi si\u0119 od francuskiego rzeczownika parquet<\/em>, kt\u00f3rym pierwotnie nazywano przestrze\u0144 zamkni\u0119t\u0105, ogrodzon\u0105 \u2013 w tym przypadku kondygnacjami l\u00f3\u017c. Angielskie s\u0142owo stalls<\/em> odnosi si\u0119 do funkcji tej przestrzeni, w\u0142oskie platea<\/em>, zapo\u017cyczone z greki przez \u0142acin\u0119 \u2013 do jej rodowodu w kontek\u015bcie ewolucji teatro all\u2019italiana <\/em>(znaczy bowiem co\u015b dok\u0142adnie odwrotnego ni\u017c Parkett<\/em>, mianowicie przestrze\u0144 otwart\u0105, na przyk\u0142ad dziedziniec, na kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 kiedy\u015b przedstawienia teatru dworskiego).<\/p>\n

Dystans mi\u0119dzy scen\u0105 a widowni\u0105 operow\u0105 zwi\u0119ksza\u0142o te\u017c miejsce przeznaczone dla muzyk\u00f3w orkiestry, czasem zwane orkiestronem, cz\u0119\u015bciej jednak fos\u0105 lub kana\u0142em orkiestrowym. <\/strong>Pierwsze orkiestrony pojawi\u0142y si\u0119 w teatrach w\u0142oskich i francuskich ju\u017c w XVII wieku, niemniej praktyka umieszczania muzyk\u00f3w w kanale poni\u017cej poziomu sceny przyj\u0119\u0142a si\u0119 na dobre dopiero w XIX stuleciu. Rozmiary kana\u0142u orkiestrowego zale\u017c\u0105 od wielu czynnik\u00f3w, przede wszystkim od wielko\u015bci samego teatru, cho\u0107 projektanci wi\u0119kszo\u015bci nowych gmach\u00f3w przewiduj\u0105 zar\u00f3wno mo\u017cliwo\u015b\u0107 pomieszczenia w kanale ponad stuosobowej orkiestry, niezb\u0119dnej do wykonania utwor\u00f3w Richarda Wagnera i Richarda Straussa, jak i korekt\u0119 tej przestrzeni w przypadku dzie\u0142 wymagaj\u0105cych znacznie mniejszej obsady \u2013 w\u0142\u0105cznie z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ca\u0142kowitego zamkni\u0119cia fosy. Absolutnym ewenementem do dzi\u015b pozostaje wpuszczony g\u0142\u0119boko pod scen\u0119 i niewidoczny dla publiczno\u015bci kryty kana\u0142 orkiestrowy w Bayreuth \u2013 s\u0142ynna \u201emistyczna otch\u0142a\u0144\u201d, z kt\u00f3rej d\u017awi\u0119k dobywa si\u0119 w spos\u00f3b niepoj\u0119ty nawet dla wsp\u00f3\u0142czesnych bywalc\u00f3w festiwalu.<\/p>\n

Nad scen\u0105 za\u015b rozpo\u015bciera si\u0119 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej kryj\u0105 si\u0119 urz\u0105dzenia do transportu dekoracji \u2013 na sznurach, linach i tak zwanych sztankietach, czyli ruchomych belkach z rur i kratownic z przymocowanymi do nich wci\u0105garkami \u2013 oraz elementy sprz\u0119tu akustycznego i o\u015bwietleniowego. Dawniej nazywana sznurowni\u0105, dzisiaj po prostu nadsceniem, mie\u015bci si\u0119 wewn\u0105trz konstrukcji, kt\u00f3ra nie doczeka\u0142a si\u0119 jeszcze sp\u00f3jnego terminu w polszczy\u017anie. W ksi\u0105\u017cce okre\u015blam j\u0105 mianem bry\u0142y nadscenia, cho\u0107 cz\u0119sto mnie korci, by dokona\u0107 kalki z j\u0119zyka angielskiego i nazwa\u0107 j\u0105 \u201ewie\u017c\u0105\u201d \u2013 bo pe\u0142ni nie tylko funkcj\u0119 praktyczn\u0105, ale te\u017c symboliczn\u0105, niczym wie\u017ca gotyckiej katedry. Wznosz\u0105c si\u0119 ponad gmachem, odzwierciedla pot\u0119g\u0119 tworzonej w nim sztuki, dominuje nad okolic\u0105, u\u0142atwia nawigacj\u0119 w miejskim pejza\u017cu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nadscenie Staatstheater Bern w Szwajcarii. Fot. Philipp Zenker<\/p>\n

Ze wszystkich wspomnianych wy\u017cej odniesie\u0144 wy\u0142ania si\u0119 obraz teatru rozsadzaj\u0105cego wszelkie ramy, w jakich chcieliby\u015bmy go zamkn\u0105\u0107, teatru wielkiego ponad wszelkie poj\u0119cie. I takim teatr operowy jest w istocie, cho\u0107 z biegiem lat zmienia\u0142y si\u0119 czynniki warunkuj\u0105ce jego przestrze\u0144. Powierzchnia najwi\u0119kszych scen na \u015bwiecie \u2013 mi\u0119dzy innymi Teatru Wielkiego-Opery Narodowej \u2013 nie zawsze idzie w parze z najpojemniejsz\u0105 widowni\u0105. I na odwr\u00f3t \u2013 gmach mediola\u0144skiej La Scali, kt\u00f3ry rzekomo mo\u017cna by zmie\u015bci\u0107 w ca\u0142o\u015bci na scenie warszawskiego teatru, licz\u0105cej ponad 1100 metr\u00f3w kwadratowych, na ka\u017cdym przedstawieniu go\u015bci przesz\u0142o dwie\u015bcie widz\u00f3w wi\u0119cej ni\u017c TW-ON.<\/p>\n

Zmieni\u0142y si\u0119 te\u017c proporcje mi\u0119dzy przestrzeni\u0105 teatru w\u0142a\u015bciwego a przestrzeni\u0105 dost\u0119pn\u0105 dla publiczno\u015bci. W pierwszych teatrach operowych przestrze\u0144 odr\u0119bnego spektaklu z udzia\u0142em widz\u00f3w w\u0142a\u015bciwie nie istnia\u0142a. Z czasem zacz\u0119\u0142a si\u0119 wzbogaca\u0107 o pomieszczenia okre\u015blane zbiorczym terminem foyer, kt\u00f3rego \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142\u00f3w wywodzi si\u0119 z \u0142aci\u0144skiego s\u0142owa focus<\/em>, oznaczaj\u0105cego pierwotnie ognisko domowe, p\u00f3\u017aniej za\u015b punkt zapalny, miejsce potencjalnego zderzenia odmiennych przekona\u0144, punkt\u00f3w widzenia i opinii. Zarazem jednak stref\u0119 publicznej prezentacji, przestrze\u0144 r\u00f3wnoleg\u0142ego teatru, kt\u00f3ry rozgrywa\u0142 si\u0119 w przeznaczonych do oficjalnych przyj\u0119\u0107 i koncert\u00f3w Salach Apolli\u0144skich, nazywanych imieniem boskiego patrona pi\u0119kna, muzyki i poezji; na imponuj\u0105cych Wielkich Schodach, gdzie spotykali si\u0119 wszyscy bohaterowie przedstawienia z udzia\u0142em publiczno\u015bci, zanim rozeszli si\u0119 na widowni\u0119, a w przerwie sp\u0119dzili sw\u00f3j czas albo w palarniach dla m\u0119\u017cczyzn, albo eleganckich salonach dla kobiet. Ten mieszcza\u0144ski performans uda\u0142o si\u0119 prze\u0142ama\u0107 dopiero w teatrach modernistycznych drugiej po\u0142owy XX wieku, kt\u00f3rych zdemokratyzowane wn\u0119trza, otwarte na zewn\u0105trz, projektowano zgodnie z socjologiczn\u0105 koncepcj\u0105 \u201etrzeciego miejsca\u201d po domu i stanowisku pracy \u2013 \u0142\u0105cz\u0105c przestrze\u0144 dozna\u0144 artystycznych z neutraln\u0105 przestrzeni\u0105 zacie\u015bniania mi\u0119dzypokoleniowych i ponadkulturowych wi\u0119zi spo\u0142ecznych.<\/p>\n

Dope\u0142nieniem \u2013 by\u0107 mo\u017ce nawet esencj\u0105 \u2013 tych operowych cud\u00f3w jest rozbrzmiewaj\u0105ca w teatrach muzyka, co\u015b, co przemienia cho\u0107by najpi\u0119kniejszy gmach w ciep\u0142y dom, w kt\u00f3rym \u015bpiewa. O tym za\u015b decyduje najbardziej ezoteryczny parametr operowej przestrzeni: czas pog\u0142osu, definiowany zwykle jako proces zanikania energii d\u017awi\u0119ku po ucichni\u0119ciu \u017ar\u00f3d\u0142a. Fachowcy kojarz\u0105 to zjawisko z liczb\u0105 sekund niezb\u0119dnych do spadku ci\u015bnienia akustycznego o 60 decybeli w stosunku do poziomu wyj\u015bciowego. Wp\u0142ywaj\u0105 na to najrozmaitsze czynniki: pocz\u0105wszy od wilgotno\u015bci i temperatury pomieszczenia, przez rodzaj u\u017cytych w konstrukcji materia\u0142\u00f3w, a\u017c po lokalizacj\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a d\u017awi\u0119ku. Jako\u015b\u0107 brzmienia nie jest wprawdzie to\u017csama z zalecan\u0105 d\u0142ugo\u015bci\u0105 pog\u0142osu, pozostaje jednak faktem, \u017ce w teatrach operowych \u2013 gdzie s\u0142owo odgrywa rol\u0119 w zasadzie r\u00f3wnorz\u0119dn\u0105 z muzyk\u0105 \u2013 powinien on by\u0107 znacznie kr\u00f3tszy ni\u017c w sali koncertowej, niemniej plasowa\u0107 si\u0119 w \u015bci\u015ble okre\u015blonych ramach mi\u0119dzy 1,3 a 1,6 sekundy. W przeciwnym razie tekst dotrze do odbiorcy zniekszta\u0142cony, pusty, odarty ze znacze\u0144.<\/p>\n

Mam nadziej\u0119, \u017ce tekst mojej ksi\u0105\u017cki trafi bez przeszk\u00f3d do czytelnik\u00f3w \u2013 nawet tych, kt\u00f3rzy nie mieli dot\u0105d do czynienia z magi\u0105 teatru operowego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kiedy czyta\u0142am\u00a0Lato Mumink\u00f3w\u00a0w dzieci\u0144stwie, nie wytropi\u0142am w tej cudownej ksi\u0105\u017ceczce nawi\u0105za\u0144 do tw\u00f3rczo\u015bci Szekspira, na czele ze Snem nocy letniej. Rozpozna\u0142am natomiast atmosfer\u0119 teatru „od kuchni”, bo warszawski Teatr Wielki by\u0142 w\u00f3wczas moim drugim domem. Je\u015bli s\u0105 Pa\u0144stwo ciekawi, dlaczego moja ksi\u0105\u017cka nazywa si\u0119\u00a0Dom, w kt\u00f3rym \u015bpiewa, zdradz\u0119, \u017ce to aluzja do podtytu\u0142u rozdzia\u0142u trzeciego\u00a0Lata\u00a0– … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-9812","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9812","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9812"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9812\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9823,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9812\/revisions\/9823"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9812"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9812"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9812"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}