{"id":9935,"date":"2026-10-07T15:30:46","date_gmt":"2026-10-07T13:30:46","guid":{"rendered":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9935"},"modified":"2026-10-07T15:35:01","modified_gmt":"2026-10-07T13:35:01","slug":"sny-o-potedze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atorod.pl\/?p=9935","title":{"rendered":"Sny o pot\u0119dze"},"content":{"rendered":"

Tym razem Upi\u00f3r zacz\u0105\u0142 sezon w Walii, z Welsh National Opera, i za kilka dni o wszystkim Pa\u0144stwu doniesie – ale w tym samym czasie ruszy\u0142 te\u017c jubileuszowy, dwudziesty sezon transmisji „The Met: Live in HD”. Za nami ju\u017c pierwszy spektakl z cyklu, Cos\u00ec fan tutte\u00a0<\/em>w zwariowanym uj\u0119ciu Phelima McDermotta, przed nami jeszcze siedem, w tym Manon\u00a0<\/em>Masseneta z Nadine Sierr\u0105 w roli tytu\u0142owej, Matthew Polenzanim w partii Kawalera des Grieux i Andrzejem Filo\u0144czykiem jako Lescautem. Bardzo si\u0119 ciesz\u0119 na to przedstawienie – nie tylko ze wzgl\u0119du na mistrzowsk\u0105 inscenizacj\u0119 Laurenta Pelly’ego oraz obecno\u015b\u0107 specjalizuj\u0105cego si\u0119 w tym repertuarze Yves’a Abela za pulpitem dyrygenckim, ale i dlatego, \u017ce b\u0119d\u0119 mia\u0142a okazj\u0119 wprowadzi\u0107 widz\u00f3w w temat przed transmisj\u0105 w warszawskim Teatrze Studio.\u00a0 Do 3 kwietnia przysz\u0142ego roku zosta\u0142o jednak jeszcze kilka miesi\u0119cy, a Teatr ju\u017c przygotowa\u0142 dla Pa\u0144stwa ksi\u0105\u017ck\u0119 programow\u0105 ca\u0142ego sezonu. W \u015brodku za\u015b znalaz\u0142 si\u0119 tekst, kt\u00f3rego Romanowi Osadnikowi zabrak\u0142o w mojej ksi\u0105\u017cce, po\u015bwi\u0119conej wy\u0142\u0105cznie europejskim domom operowym. No to zakasa\u0142am r\u0119kawy i napisa\u0142am: nie jest to wprawdzie „brakuj\u0105cy rozdzia\u0142” Domu, w kt\u00f3rym \u015bpiewa<\/em>, ale mo\u017cna w nim poczyta\u0107 i o historii, i o gwiazdach, i o architekturze nowojorskiej Metropolitan Opera. Udost\u0119pniam ku uciesze tych, kt\u00f3rzy do Studia nie dotr\u0105 – albo maj\u0105 zamiar ogl\u0105da\u0107 transmisje gdzie indziej.<\/p>\n

***<\/p>\n

Pocz\u0105tek Wieku niewinno\u015bci<\/em>, powie\u015bci, za kt\u00f3r\u0105 Edith Wharton \u2013 jako pierwsza kobieta w historii \u2013 otrzyma\u0142a w 1921 roku Nagrod\u0119 Pulitzera, jest przedmiotem nieustannych zachwyt\u00f3w i analiz literaturoznawc\u00f3w. Ju\u017c pierwsze zdanie zapada w pami\u0119\u0107: \u201ePewnego styczniowego wieczoru w pocz\u0105tkach lat siedemdziesi\u0105tych w Akademii Muzycznej Nowego Jorku mia\u0142a wyst\u0105pi\u0107 w Fau\u015bcie<\/em> Christine Nilsson\u201d. A dalej jest jeszcze ciekawiej: \u201eM\u00f3wi\u0142o si\u0119, co prawda, o wystawieniu gmachu nowej Opery, kt\u00f3ra wsp\u00f3\u0142zawodniczy\u0142aby z operami wielkich stolic europejskich pod wzgl\u0119dem kosztowno\u015bci i przepychu, jednak\u017ce elegancki \u015bwiat rad by\u0142 spotyka\u0107 si\u0119 zim\u0105 w lo\u017cach poczciwej starej Akademii, wybitych wyblak\u0142\u0105 purpur\u0105 i z\u0142otem. Konserwaty\u015bci lubili j\u0105 za to, \u017ce jest ma\u0142a i niewygodna, dzi\u0119ki czemu nie \u015bci\u0105ga \u00abnowych ludzi\u00bb, kt\u00f3rych Nowy Jork zaczyna\u0142 si\u0119 l\u0119ka\u0107, cho\u0107 w gruncie rzeczy ku nim lgn\u0105\u0142. Sentymentali\u015bci przywi\u0105zani byli do niej ze wzgl\u0119du na zwi\u0105zki historyczne i muzyczne oraz \u015bwietn\u0105 akustyk\u0119, tak bardzo problematyczn\u0105 w salach budowanych dla s\u0142uchania muzyki. By\u0142 to pierwszy wyst\u0119p Madame Nilsson tej zimy, a tych, kt\u00f3rzy zebrali si\u0119, by jej pos\u0142ucha\u0107, codzienna prasa okre\u015bli\u0142a jako \u00abwyj\u0105tkowo \u015bwietn\u0105 publiczno\u015b\u0107\u00bb\u201d. [t\u0142um. Urszula \u0141ada-Zab\u0142ocka]<\/p>\n

Tym, co umyka wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych czytelnik\u00f3w, jest sprytne pomieszanie dw\u00f3ch operowych \u015bwiat\u00f3w, \u015bwiadomy anachronizm, pozwalaj\u0105cy autorce tym dobitniej zarysowa\u0107 gwa\u0142towne przemiany w \u015brodowiskach nowojorskich elit. Wharton wywodzi\u0142a si\u0119 z jednego z najstarszych i najbogatszych tutejszych rod\u00f3w: potomk\u00f3w XVII-wiecznych za\u0142o\u017cycieli Nowych Niderland\u00f3w i faktorii handlowej Nowy Amsterdam, po przej\u0119ciu kolonii przez Anglik\u00f3w przemianowanej na Nowy Jork. Zanim osiad\u0142a na sta\u0142e we Francji, nied\u0142ugo przed pierwsz\u0105 wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105, aktywnie uczestniczy\u0142a w \u017cyciu kulturalnym ameryka\u0144skiej metropolii. W pe\u0142ni zdawa\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce otwarta w pa\u017adzierniku 1883 roku Metropolitan Opera b\u0142yskawicznie usun\u0119\u0142a w cie\u0144 nowojorsk\u0105 Academy of Music. I w\u0142a\u015bnie dlatego Wharton postanowi\u0142a rozpocz\u0105\u0107 swoj\u0105 powie\u015b\u0107 bujnym opisem spektaklu, kt\u00f3ry naprawd\u0119 odby\u0142 si\u0119 w Akademii \u201epewnego styczniowego wieczoru\u201d (\u015bci\u015blej 8 stycznia), ale dopiero w roku 1884, w ramach go\u015bcinnych wyst\u0119p\u00f3w Metropolitan z Faustem <\/em>Gounoda, kt\u00f3rego premiera, ze szwedzk\u0105 sopranistk\u0105 Christine Nilsson w partii Ma\u0142gorzaty oraz Italo Campaninim w roli tytu\u0142owej, u\u015bwietni\u0142a inauguracj\u0119 gmachu \u201enowej Opery\u201d. By\u0142 to jedyny spektakl pod szyldem Met w budynku Academy of Music, z udzia\u0142em wspomnianego w dalszej cz\u0119\u015bci rozdzia\u0142u Victora Capoula, Fausta z drugiej obsady.<\/p>\n

Academy of Music nie by\u0142a najstarszym teatrem operowym w Nowym Jorku. Ten tytu\u0142 przypad\u0142 w udziale w\u0142oskiej New York Opera Company, za\u0142o\u017conej w 1833 roku przez samego Lorenza da Ponte, librecist\u0119 najwi\u0119kszych arcydzie\u0142 Mozarta. Trupa przetrwa\u0142a jednak zaledwie dwa sezony. Jeszcze szybciej zako\u0144czy\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 elegancka Astor Place Opera, zainaugurowana w 1847 roku w okaza\u0142ym, neoklasycystycznym gmachu projektu Isaiaha Rogersa. Kres jej ambicjom po\u0142o\u017cy\u0142a nierozwa\u017cna decyzja impresari\u00f3w, \u017ceby podreperowa\u0107 bud\u017cet instytucji go\u015bcinnym wyst\u0119pem brytyjskiego aktora Williama Charlesa Macready\u2019ego w Makbecie <\/em>Szekspira. W rezultacie pod teatrem wybuch\u0142y zamieszki \u2013 z udzia\u0142em zwolennik\u00f3w popularnego ameryka\u0144skiego aktora Edwina Forresta, kt\u00f3ry od lat toczy\u0142 wojn\u0119 podjazdow\u0105 ze swym s\u0142ynnym rywalem. Tak zwany Astor Place Riot, krwawo st\u0142umiony przez si\u0142y porz\u0105dkowe, poch\u0142on\u0105\u0142 przesz\u0142o trzydzie\u015bci ofiar. Z\u0142o\u017cy\u0142 te\u017c poca\u0142unek \u015bmierci na samej Operze, kt\u00f3ra musia\u0142a zwin\u0105\u0107 dzia\u0142alno\u015b\u0107 i sprzeda\u0142a budynek jednemu z pr\u0119\u017cnych stowarzysze\u0144 bibliotecznych.<\/p>\n

I wtedy dopiero si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce nowojorskie elity ju\u017c nie potrafi\u0105 \u017cy\u0107 bez opery. W 1852 roku Moses H. Grinnel, zamo\u017cny spedytor morski, postanowi\u0142 sfinansowa\u0107 budow\u0119 nowego teatru ze sprzeda\u017cy udzia\u0142\u00f3w w specjalnie w tym celu utworzonej sp\u00f3\u0142ce. Academy of Music \u2013 wzniesiona na rogu Irving Place i Czternastej Ulicy wed\u0142ug projektu Alexandra Saeltzera, imigranta z Niemiec \u2013 ruszy\u0142a niespe\u0142na dwa lata p\u00f3\u017aniej. By\u0142 to w\u00f3wczas jeden z najwi\u0119kszych teatr\u00f3w operowych na \u015bwiecie: przepysznie urz\u0105dzona pi\u0119ciokondygnacyjna widownia mie\u015bci\u0142a oko\u0142o dw\u00f3ch tysi\u0119cy os\u00f3b. Akustyka pono\u0107 by\u0142a bajeczna, co rekompensowa\u0142o niewygody posiadaczom bilet\u00f3w na ta\u0144sze miejsca i cz\u0119\u015bciowo wynagradza\u0142o nier\u00f3wny poziom przedstawie\u0144, wynikaj\u0105cy mi\u0119dzy innymi z braku sta\u0142ego zespo\u0142u. Nie spos\u00f3b jednak pomin\u0105\u0107 milczeniem, \u017ce w\u0142a\u015bnie tutaj zorganizowano ameryka\u0144skie premiery Rigoletta, Trubadura <\/em>i Aidy<\/em> Verdiego oraz kilku dzie\u0142 Wagnera, na czele z Lohengrinem<\/em>, aczkolwiek \u015bpiewanym po w\u0142osku.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Widownia „starej” Metropolitan przy Broadwayu. Fot. ze zbior\u00f3w Biblioteki Kongresu<\/p>\n

Gmach niemal od razu sta\u0142 si\u0119 ogniskiem \u017cycia towarzyskiego nowojorskiej socjety \u2013 r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce pr\u00f3cz spektakli odbywa\u0142y si\u0119 w nim bale, mityngi polityczne, targi przemys\u0142owe i mn\u00f3stwo innych imprez niezwi\u0105zanych z muzyk\u0105. Najsilniejszym magnesem dla konserwatywnych elit pozostawa\u0142a jednak opera, a symbolem ich statusu spo\u0142ecznego by\u0142y miejsca zarezerwowane dla najstarszych i najbardziej wp\u0142ywowych rodzin w osiemnastu lo\u017cach na parterze teatru. I to w\u0142a\u015bnie sp\u0119dza\u0142o sen z powiek zamo\u017cnym parweniuszom: Vanderbiltom, Gouldom, Rockefellerom i Morganom, kt\u00f3rzy nie mieli dost\u0119pu do tych \u201edziedzicznych w\u0142o\u015bci\u201d nowojorskiej arystokracji. Kiedy w 1880 roku nuworysze postanowili p\u00f3j\u015b\u0107 w \u015blady Grinnela i zbudowa\u0107 sobie w\u0142asn\u0105 oper\u0119, zarz\u0105d Akademii zmi\u0119k\u0142 i po\u015bpiesznie zaoferowa\u0142 ura\u017conym bogaczom a\u017c dwadzie\u015bcia sze\u015b\u0107 dodatkowych l\u00f3\u017c. Ale by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano.<\/p>\n

Od pierwszego spotkania zbuntowanych arywist\u00f3w do inauguracji Metropolitan Opera min\u0119\u0142y zaledwie trzy lata. Wprawdzie gmach przy Broadwayu okaza\u0142 si\u0119 jeszcze bardziej szpetny ni\u017c niezbyt urodziwa siedziba Academy of Music (z miejsca przezwano go \u201e\u017c\u00f3\u0142tym browarem\u201d), za to wewn\u0105trz kry\u0142 prawdziwe cuda: pi\u0119ciokondygnacyjn\u0105 widowni\u0119 na prawie cztery tysi\u0105ce miejsc, scen\u0119 dwa razy wi\u0119ksz\u0105 ni\u017c w Akademii, co jednak najistotniejsze \u2013 a\u017c dwa pi\u0119tra paradnych l\u00f3\u017c dla nowej elity, tak zwan\u0105 Diamentow\u0105 Podkow\u0119, z kt\u00f3rej mo\u017cna by\u0142o obserwowa\u0107 nie tylko spektakle, lecz i zgromadzon\u0105 wok\u00f3\u0142 \u015bmietank\u0119 towarzysk\u0105. Kiedy dziewi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej teatr poszed\u0142 z dymem, odbudowa wn\u0119trza w jeszcze wspanialszej formie \u2013 wraz z najwi\u0119ksz\u0105 w Stanach ram\u0105 proscenium \u2013 zaj\u0119\u0142a architektom ledwie jeden sezon. Powiedzie\u0107, \u017ce Met pod wzgl\u0119dem kosztowno\u015bci i przepychu mog\u0142a wsp\u00f3\u0142zawodniczy\u0107 z operami wielkich stolic europejskich, to nic nie powiedzie\u0107. W tej kategorii z wi\u0119kszo\u015bci\u0105 z nich wygrywa\u0142a w cuglach. Zwyci\u0119\u017cy\u0142a te\u017c poczciw\u0105 Academy of Music, kt\u00f3ra wytrzyma\u0142a zaledwie trzy lata konkurencji, po czym zmieni\u0142a profil na teatr wodewilowy.<\/p>\n

W pierwszych dekadach dzia\u0142alno\u015bci Metropolitan nie produkowa\u0142a w\u0142asnych spektakli. G\u0142\u00f3wnym zadaniem mened\u017cer\u00f3w by\u0142o planowanie jak najwi\u0119kszej liczby mo\u017cliwie r\u00f3\u017cnorodnych przedstawie\u0144, z udzia\u0142em gwiazd pierwszej wielko\u015bci, \u015bci\u0105ganych do Nowego Jorku z ca\u0142ego \u015bwiata. Sopranistka Marcelina Sembrich-Kocha\u0144ska wyst\u0105pi\u0142a w Met ju\u017c w pierwszym sezonie, jako tytu\u0142owa \u0141ucja z Lammermooru <\/em>w operze Donizettiego: od tamtej pory a\u017c do 1909 roku wysz\u0142a na nowojorsk\u0105 scen\u0119 przesz\u0142o 450 razy. Ta imponuj\u0105ca liczba i tak blednie w por\u00f3wnaniu z blisko siedmiuset wyst\u0119pami Edwarda Reszkego i ponad dziewi\u0119ciuset \u2013 je\u015bli uwzgl\u0119dni\u0107 tak\u017ce spektakle wyjazdowe Met \u2013 innego polskiego basa, Adama Didura. W pierwszej z\u0142otej erze Metropolitan o\u015blepiaj\u0105cym blaskiem \u015bwieci\u0142y te\u017c gwiazdy dw\u00f3ch sopran\u00f3w, Lili Lehmann i Nellie Melby, wspania\u0142ego Otella w osobie Francesca Tamagno, Victora Maurela, niezr\u00f3wnanego w partiach Jagona i Falstaffa, oraz legendarnego basa Pola Plan\u00e7ona. Nie wspominaj\u0105c o Enrico Caruso, kr\u00f3lu tenor\u00f3w, kt\u00f3ry zadebiutowa\u0142 w Met w roku 1903, prze\u015bpiewa\u0142 w niej siedemna\u015bcie sezon\u00f3w, i bywa\u0142o, \u017ce wychodzi\u0142 na scen\u0119 siedem dni w tygodniu.<\/p>\n

Kariery Carusa i Didura na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 na kolejny okres \u015bwietno\u015bci Metropolitan, kt\u00f3ry rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w 1908 roku, wraz z obj\u0119ciem teatru przez Giulia Gattiego-Casazz\u0119, wcze\u015bniej dyrektora mediola\u0144skiej La Scali. Za jego 27-letniej kadencji Met wprowadzi\u0142a na scen\u0119 ponad dwadzie\u015bcia nowych utwor\u00f3w, mi\u0119dzy innymi Dziewczyn\u0119 z Zachodu<\/em> i Tryptyk <\/em>Pucciniego oraz Goyescas <\/em>Granadosa. To on \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 za pulpit dyrygencki Gustawa Mahlera, Artura Toscaniniego i Tullia Serafina. To dzi\u0119ki jego do\u015bwiadczeniu i kontaktom w \u015bwiecie operowym do d\u0142ugiej listy gwiazd nowojorskiego teatru do\u0142\u0105czyli \u015bpiewacy formatu Rosy Ponselle, Emmy Destinn, Lily Pons, Beniamina Gigliego, Fiodora Szalapina i Lauritza Melchiora. Gatti-Casazza okaza\u0142 si\u0119 pierwszym naprawd\u0119 innowacyjnym, nowocze\u015bnie my\u015bl\u0105cym dyrektorem Metropolitan Opera, kt\u00f3ry zdo\u0142a\u0142 przeprowadzi\u0107 teatr bez wi\u0119kszego szwanku nawet przez trudne lata Wielkiego Kryzysu.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Nowy gmach Met. Fot. Apostolis Giontzis<\/p>\n

Nast\u0119pny prze\u0142om dokona\u0142 si\u0119 w roku 1940, za rz\u0105d\u00f3w Edwarda Johnsona, kiedy tytu\u0142 w\u0142asno\u015bci zespo\u0142u i gmachu przeszed\u0142 na rzecz Metropolitan Opera Association, co skutecznie ograniczy\u0142o nie zawsze pozytywny wp\u0142yw nowojorskiej socjety na dzia\u0142alno\u015b\u0107 teatru. Johnson, tenor z Ontario, kt\u00f3ry mia\u0142 za sob\u0105 wcale udan\u0105 karier\u0119 na scenach ameryka\u0144skich, zapisa\u0142 si\u0119 te\u017c w anna\u0142ach Met jako gor\u0105cy or\u0119downik rodzimych artyst\u00f3w \u2013 po cz\u0119\u015bci z potrzeby chwili, bo w warunkach wojennych sprowadzanie \u015bpiewak\u00f3w z Europy graniczy\u0142o z niepodobie\u0144stwem. Co nie zmienia faktu, \u017ce bez g\u0142os\u00f3w Eleanor Steber, Helen Traubel, Jana Peerce\u2019a i Roberta Merrilla historia \u015bpiewu operowego by\u0142aby znacznie ubo\u017csza.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015bci mi\u0142o\u015bnik\u00f3w opery dzieje nowojorskiej sceny kojarz\u0105 si\u0119 przede wszystkim z nazwiskiem Rudolfa Binga, bezpo\u015bredniego nast\u0119pcy Johnsona, kt\u00f3ry obj\u0105\u0142 dyrekcj\u0119 Metropolitan w 1950 roku i nie tylko postawi\u0142 teatr na nogi, ale tak\u017ce wprowadzi\u0142 w kolejny wiek z\u0142oty. Jak t\u0119 epok\u0119 widzia\u0142 sam Bing, mo\u017cna si\u0119 przekona\u0107 z lektury jego 5000 wieczor\u00f3w w operze<\/em>, wznowionych niedawno przez Teatr Studio. Opinie innych o Bingu waha\u0142y si\u0119 od czo\u0142obitnego uwielbienia a\u017c po mia\u017cd\u017c\u0105c\u0105 krytyk\u0119. Z pewno\u015bci\u0105 zarz\u0105dza\u0142 Met tward\u0105 r\u0119k\u0105 \u2013 by\u0142 autokrat\u0105, mo\u017cna wr\u0119cz rzec tyranem, kt\u00f3ry w \u015bwietle dzisiejszych standard\u00f3w nie utrzyma\u0142by si\u0119 na stanowisku nawet przez jeden sezon. Tymczasem kr\u00f3lowa\u0142 w Metropolitan przez lat dwadzie\u015bcia dwa i w tym czasie wprowadzi\u0142 szereg gruntownych reform administracyjnych, kt\u00f3re znacz\u0105co wp\u0142yn\u0119\u0142y na funkcjonowanie teatru i wynios\u0142y go do rangi jednej z najwa\u017cniejszych scen operowych na \u015bwiecie. Mia\u0142 znakomite ucho: za jego kadencji debiutowali w Met mi\u0119dzy innymi Franco Corelli i Maria Callas, Nicolai Gedda i Renata Scotto, Birgit Nilsson i Jon Vickers. To on by\u0142 ojcem chrzestnym karier wielu czarnosk\u00f3rych artyst\u00f3w, pocz\u0105wszy od Roberta McFerrina i George\u2019a Shirleya, a\u017c po Leontyne Price, Shirley Verrett i Grace Bumbry. To on doceni\u0142 niezwyk\u0142y talent Teresy \u017bylis-Gary, podpisuj\u0105c z ni\u0105 kontrakt na parti\u0119 Donny Elviry w Don Giovannim <\/em>po dziesi\u0105tkach lat nieobecno\u015bci polskich \u015bpiewak\u00f3w na nowojorskiej scenie. Ale do dyrygent\u00f3w nie mia\u0142 ju\u017c takiego szcz\u0119\u015bcia jak Gatti-Casazza, mimo \u017ce na prze\u0142omie lat 50. i 60. za pulpitem stawali mistrzowie formatu Fritza Reinera i Ericha Leinsdorfa. Dokona\u0142 za to rewolucji w sposobie my\u015blenia o operze jako teatrze nie tylko ogromnym, ale i \u017cywym, wystarczaj\u0105co sp\u00f3jnym dramaturgicznie, by przem\u00f3wi\u0107 do ka\u017cdego odbiorcy \u2013 niespe\u0142na trzydziestoletni Peter Brook wyre\u017cyserowa\u0142 u niego Fausta <\/em>ju\u017c w 1953 roku.<\/p>\n

Rudolf Bing zostawi\u0142 te\u017c po sobie pomnik trwalszy od spi\u017cu: now\u0105 siedzib\u0119 Metropolitan Opera, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce stan\u0119\u0142aby jeszcze przed wojn\u0105, w obr\u0119bie gigantycznego kompleksu Rockefeller Center, gdyby pomys\u0142odawca inwestycji, John D. Rockefeller Jr., nie wykre\u015bli\u0142 jej z projektu po wielkim krachu na gie\u0142dzie nowojorskiej. Gmach przy Broadwayu ju\u017c w\u00f3wczas nie spe\u0142nia\u0142 wymog\u00f3w technicznych teatru dzia\u0142aj\u0105cego na tak\u0105 skal\u0119. W pierwszej dekadzie rz\u0105d\u00f3w Binga potrzeby Met ca\u0142kowicie przeros\u0142y mo\u017cliwo\u015bci dawnej siedziby. Na szcz\u0119\u015bcie starania Metropolitan Opera Association zbieg\u0142y si\u0119 w czasie z potrzebami innych instytucji kultury, mi\u0119dzy innymi Filharmonii Nowojorskiej, kt\u00f3rej grozi\u0142a eksmisja z Carnegie Hall.<\/p>\n

Na czele kolejnej wielkiej inicjatywy, czyli budowy kompleksu Lincoln Center, stan\u0105\u0142 syn inicjatora Rockefeller Center, John D. Rockefeller III. Za plan generalny za\u0142o\u017cenia oraz projekt nowej Met odpowiada\u0142 Wallace Harrison \u2013 ten sam architekt, kt\u00f3ry w latach dwudziestych sporz\u0105dzi\u0142 pierwsze szkice niedosz\u0142ego obiektu w centralnej cz\u0119\u015bci Manhattanu. Kamie\u0144 w\u0119gielny pod inwestycj\u0119 w dzielnicy Lincoln Square po\u0142o\u017cy\u0142 14 maja 1959 roku prezydent Dwight D. Eisenhower. Gmach Metropolitan Opera otworzy\u0142 jednak podwoje dopiero w 1966 roku. Przyczyn\u0105 op\u00f3\u017anie\u0144 by\u0142y mi\u0119dzy innymi pr\u00f3by zrewidowania kosztorysu, kt\u00f3rym Bing da\u0142 stanowczy odp\u00f3r. Wzniesienie opery, kt\u00f3ra w por\u00f3wnaniu z teatrami europejskimi wygl\u0105da\u0142aby niemodnie i tanio \u2013 przekonywa\u0142 dyrektor Met \u2013 by\u0142oby niegodne Stan\u00f3w Zjednoczonych.<\/p>\n

\"\"<\/a><\/p>\n

Wielkie Schody. Fot. Marco Almbauer<\/p>\n

I tak przy Lincoln Center Plaza stan\u0105\u0142 okaza\u0142y budynek z betonu, wzniesiony na planie prostok\u0105ta, z charakterystyczn\u0105 fasad\u0105 z pi\u0119ciu osobno sklepionych \u0142uk\u00f3w, wysuni\u0119tych przed lico szklanej elewacji. Wej\u015bcie g\u0142\u00f3wne prowadzi do hallu otwartego na ca\u0142\u0105 wysoko\u015b\u0107 gmachu, z dwoma olbrzymimi, widocznymi z zewn\u0105trz muralami Marca Chagalla, umieszczonym po lewej \u201eczerwonym\u201d Tryumfem muzyki <\/em>i \u201e\u017c\u00f3\u0142tymi\u201d \u0179r\u00f3d\u0142ami muzyki <\/em>po prawej. W wystroju wn\u0119trza dominuj\u0105 biel, czerwie\u0144 i z\u0142oto. Po\u015brodku hallu wznosz\u0105 si\u0119 pot\u0119\u017cne schody na planie owalu, prowadz\u0105ce na wszystkie kondygnacje audytorium: najpierw rozchodz\u0105 si\u0119 na obie strony, \u017ceby z\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 ponownie na wy\u017cszych pi\u0119trach. Wachlarzowata widownia, wy\u0142o\u017cona palisandrem i o\u015bwietlona przesz\u0142o dwudziestoma spektakularnymi kryszta\u0142owymi \u017cyrandolami projektu Tadeusza \u0141\u0119skiego, polskiego architekta, kt\u00f3ry by\u0142 w\u00f3wczas cz\u0142onkiem pracowni Harrisona, liczy prawie cztery tysi\u0105ce miejsc \u2013 podobnie jak w poprzedniej Operze. Sercem gmachu jest jednak sam teatr, imponuj\u0105ce do dzi\u015b arcydzie\u0142o sztuki in\u017cynieryjnej: z olbrzymi\u0105 scen\u0105, ponad setk\u0105 wind do transportu element\u00f3w dekoracji, siedmioma dwupoziomowymi podno\u015bnikami szeroko\u015bci blisko 20 metr\u00f3w i dwiema pot\u0119\u017cnymi cykloramami.<\/p>\n

Gmach zatem imponuj\u0105cy, z pewno\u015bci\u0105 nietani (budowa poch\u0142on\u0119\u0142a ostatecznie przesz\u0142o 50 milion\u00f3w dolar\u00f3w), ale ju\u017c niekoniecznie nowoczesny, na co krytycy architektury zwracali uwag\u0119 jeszcze przed jego oficjalnym otwarciem. Gdyby nowa Met, zgodnie z pierwotnymi planami, stan\u0119\u0142a na prze\u0142omie lat 20. i 30. XX wieku, rozmach modernistycznej konstrukcji dos\u0142ownie zapiera\u0142by dech w piersiach. Harrison, rozwijaj\u0105cy sw\u0105 spektakularn\u0105 wizj\u0119 przez ponad czterdzie\u015bci lat, musia\u0142 jednak p\u00f3j\u015b\u0107 na ust\u0119pstwa i dostosowa\u0107 sw\u00f3j projekt do tradycyjnych gust\u00f3w \u201eludzi opery\u201d. St\u0105d kilometry czerwonych dywan\u00f3w, st\u0105d z\u0142oto kapi\u0105ce z sufit\u00f3w i drzwi prowadz\u0105cych do wind, st\u0105d wydzielone przestrzenie foyer, por\u00f3wnywane przez z\u0142o\u015bliwc\u00f3w do tajnych bar\u00f3w z czas\u00f3w prohibicji. \u201ePrzyt\u0142oczy\u0142 mnie ten \u015bwiat\u201d, wyzna\u0142 ze smutkiem starzej\u0105cy si\u0119 Harrison. Operomani byli jednak w si\u00f3dmym niebie. I wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich pozostaje w tym b\u0142ogos\u0142awionym stanie po dzi\u015b dzie\u0144. Nie ma to jak powr\u00f3t do oswojonej przesz\u0142o\u015bci, zamkni\u0119tej w pow\u0142oce architektury, kt\u00f3ra odwag\u0105 i funkcjonalno\u015bci\u0105 rozwi\u0105za\u0144 ust\u0119puje niejednej budowli sprzed stu lat.<\/p>\n

Metropolitan Opera to jednak nie tylko gmach \u2013 kt\u00f3ry dzi\u015b coraz trudniej zape\u0142ni\u0107, bo wbrew ambicjom niekt\u00f3rych polityk\u00f3w ludzie ju\u017c nie chc\u0105 \u201eWielkiej Ameryki\u201d. To przede wszystkim symbol, \u015bwiadectwo przetrwania formy operowej, historia zakl\u0119ta w g\u0142osach dawnych i nowych, w rozpocz\u0119tych tutaj karierach setek artyst\u00f3w z ca\u0142ego \u015bwiata, w rozpalaj\u0105cych wyobra\u017ani\u0119 inscenizacjach i w tysi\u0105cach anegdot. Jak ta o Birgit Nilsson, kt\u00f3rej sznur pere\u0142 zerwa\u0142 si\u0119 i rozsypa\u0142 po pod\u0142odze podczas pr\u00f3by z Herbertem von Karajanem. \u201eOby si\u0119 wszystkie znalaz\u0142y\u201d, rzuci\u0142 k\u0105\u015bliwie Maestro, \u201epewnie kupi\u0142a je pani za sute ga\u017ce w Metropolitan\u201d. \u201eOch, te per\u0142y s\u0105 sztuczne\u201d, odparowa\u0142a Nilsson, \u201ewystarczy\u0142oby na nie pa\u0144skiej ga\u017cy w wiede\u0144skiej Staatsoper\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tym razem Upi\u00f3r zacz\u0105\u0142 sezon w Walii, z Welsh National Opera, i za kilka dni o wszystkim Pa\u0144stwu doniesie – ale w tym samym czasie ruszy\u0142 te\u017c jubileuszowy, dwudziesty sezon transmisji „The Met: Live in HD”. Za nami ju\u017c pierwszy spektakl z cyklu, Cos\u00ec fan tutte\u00a0w zwariowanym uj\u0119ciu Phelima McDermotta, przed nami jeszcze siedem, w … [Read more…]<\/a><\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"class_list":["entry","post","publish","author-mangusta","post-9935","format-standard","category-miscellanea"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9935","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=9935"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9935\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9940,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/9935\/revisions\/9940"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=9935"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=9935"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atorod.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=9935"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}