Chyba dziecinnieję na starość, bo od kilku lat wszystkie podsumowania upiornych sezonów kojarzą mi się z Muminkami. Włóczykij ruszał w podróż nie tylko bez walizki i parasola, ale na dodatek bez pożegnania. Tak źle jeszcze ze mną nie jest – jeżdżę na ogół z podręcznym plecakiem i o parasolu często zapominam, ale witam się, żegnam i coraz częściej spędzam operowy czas w cudownej kompanii przyjaciół, wychowanków i kolegów po fachu. W minionym sezonie znów się rozpędziłam: odwiedziłam prawie dwadzieścia miejsc i jeszcze więcej teatrów w Europie, w tym kilka, do których mnie wcześniej nie zaniosło. O wszystkim napisałam sumiennie i puściłam swoje relacje w świat. Pora więc podziękować Czytelnikom: tym, którzy towarzyszą mi od początku, i tym, którzy dołączyli niedawno; tym, którzy lubią moje pisanie, i tym, którzy nie mogą z nim dojść do ładu; tym, którzy się ze mną zgadzają, i tym, którzy po kolejnych recenzjach najchętniej wyzwaliby mnie na pojedynek. Wsparcie dla tego, co robię, można wyrazić na różne sposoby, choćby dołączając do grona nieocenionych Patronów (https://patronite.pl/upior-opera). Ale nie tylko. Czasem wystarczy dobre słowo. Primum non nocere, a potem się zobaczy.
***
Praga, październik 2025, styczeń i maj 2026. Trzy wyprawy operowe, dwie do Opery Państwowej, jedna do Teatru Stanowego. Wszystkie utwierdziły mnie w przekonaniu, że praskie sceny dały się prześcignąć lekceważonej przez lata konkurencji z Brna. Zobaczymy i usłyszymy, co będzie dalej, bo właśnie nastąpiła wielka zmiana warty. Już nie mogę się doczekać, a do stolicy Czech i tak będę wracać, bo wypiękniała nad podziw i zrobiła się mniej turystyczna, a bardziej ludzka.
Bolonia, listopad 2025. Pożegnanie z Oksaną Łyniw po jej rządach w Teatro Comunale, które przypadły na niezwykle trudny czas remontu zabytkowej siedziby. Pożegnanie pamiętne – koncertowym wprawdzie, ale fenomenalnym wykonaniem Zmierzchu bogów, po którym ukraińska dyrygentka nie musi już nikomu udowadniać, że za pulpitem w Bayreuth znalazła się nie bez przyczyny. Z malkontentki przeistoczyłam się w entuzjastkę – a do Bolonii i tak kiedyś wrócę, bo to miasto coraz bardziej mnie fascynuje.
Cambridge, listopad 2025. Króciutki wypad na jeden koncert w ramach jesiennego festiwalu, ale za to jaki! Między innymi z Berliner Messe Arvo Pärta z udziałem muzyków, którzy przyczynili się do prawykonania utworu w 1990 roku, a na dodatek z paradą planet, która rozciągnęła się tamtej nocy na 144 stopnie nieba. I wszystko to objaśnili mi wykładowcy miejscowego uniwersytetu, kiedy po koncercie wyszliśmy na dziedziniec King’s College.
Wilno, listopad 2025. Pierwsza wizyta Upiora w stolicy Litwy – na Don Giovannim z polskim akcentem – a przy tej okazji kilka olśnień, między innymi „białym” kościołem świętych Piotra i Pawła na Antokolu, oraz wspaniałym modernistycznym gmachem Litewskiego Narodowego Teatru Opery i Baletu, który wyprzedził epokę, ale z uwagi na przekleństwo historii nie zdołał się przebić do grona uznanych arcydzieł współczesnej architektury.
Florencja, grudzień 2025. Kolejny upiorny debiut – w jednym z najpiękniejszych miast włoskich, które pod osłoną nocy wygląda jeszcze bardziej spektakularnie niż na pocztówkach. Warto było: nie tylko ze względu na znakomicie przygotowane wznowienie Pasji Mateuszowej w inscenizacji Romea Castellucciego. Miałam też szczęście doświadczyć prawdziwych smaków, pejzaży i lokalnych tradycji Toskanii – w pysznym towarzystwie i w gościnie u właścicieli jednej z miejscowych winnic.
Brno, styczeń i kwiecień 2026. Taki oto widok miałam z okna pensjonatu nad legendarną Café Placzek, gdzie wreszcie udało mi się zarezerwować nocleg. O mojej miłości do stolicy kraju południowomorawskiego dowiedzieli się już Państwo z upiornych tekstów. Zapewniam, że jest to miłość uzasadniona, także ze względów muzycznych. Za chwilę znów ruszam do Brna, na kolejne Biennale Janaczka – i mam przeczucie, że i tym razem się nie zawiodę.
Bari, styczeń 2026. Jeszcze jedno włoskie odkrycie – stolica księstwa, którego dziedzicem przez krótki czas był Zygmunt II August, siedziba relikwii prawdziwego świętego Mikołaja i „Małe Pearl Harbor”, zbombardowane przez Luftwaffe w 1943 roku. Miasto, w którym po raz pierwszy usłyszałam na żywo operę Piccinniego i do którego z pewnością jeszcze wrócę – aczkolwiek z innych powodów muzycznych.
Londyn, luty i lipiec 2026. Dwie wyprawy we wspaniałym towarzystwie, każda po inny kawałek muzycznego złotego runa – ostatnią księgę madrygałów Monteverdiego w wykonaniu Academy of Ancient Music oraz Tristana pod batutą odchodzącego z ROH Antonia Pappano. O drugim z tych wydarzeń postanowiłam nie pisać – żeby włożyć tę piękną interpretację w odrębną przegródkę moich doświadczeń i zachować ją tylko dla siebie oraz jednego z moich przyjaciół.
St. Gallen, luty 2026. Jedna z niewielu musicalowych podróży Upiora, na świetną inscenizację Hair spod ręki Krystiana Lady. Kolejna okazja, by się przekonać o wyjątkowej atmosferze tamtejszego teatru – który ledwie uniknął zagłady, i to tylko dlatego, że oszczędnym Szwajcarom przedstawiono kosztorys ewentualnej rozbiórki.
Turyn, marzec 2026. Choćbym miała zapamiętać to miasto tylko ze wznowienia fenomenalnego spektaklu Dialogów karmelitanek w reżyserii Roberta Carsena, i tak było warto. Jest jednak znacznie więcej przyczyn, dla których muszę kiedyś wrócić do stolicy Piemontu, a zarazem pierwszej, choć krótkotrwałej stolicy zjednoczonych Włoch. Choćby na wycieczkę śladami antyfaszystowskiego ruchu oporu, które można odnaleźć w najbardziej nieoczywistych miejscach Turynu.
Kolonia i Witten, kwiecień 2026. Tak zwana wizyta studyjna w towarzystwie kilkorga krytyków z całej Europy, na zaproszenie Sekretariatu Kultury Nadrenii Północnej-Westfalii, niezwykle intensywne spotkanie z muzyką współczesną – także teatralną – w postindustrialnych przestrzeniach Kolonii oraz siedzibie jednego z najbardziej zasłużonych w Europie festiwali nowej muzyki w Witten. Pouczająca lekcja, jak wypełnić tę niszę młodą publicznością, a zarazem nie zawieść oczekiwań weteranów.
Moguncja, kwiecień 2026. Kolejna podróż do stolicy Nadrenii-Palatynatu, tym razem na spektakl z gatunku tych, które wciąż z trudem przebijają się na polskie sceny – czyli operową adaptację Przełamując fale Larsa von Triera, autorstwa Missy Mazzoli. Utwór pod wieloma względami zrobił na mnie większe wrażenie niż film – także ze względu na niecodzienną atmosferę Staatstheater, gdzie rozmowy w kuluarach toczą się równie swobodnie, jak na spotkaniu w klubie osiedlowym, a goście raczą się preclami i winem w cenie niedrogich biletów.
Getynga, maj 2026. Jedno z tych miejsc, do których trafiłam kiedyś przez przypadek, a które stały się obowiązkowym przystankiem moich corocznych wędrówek. Program Festiwalu Händlowskiego nie jest już tak imponujący, jak przed laty, ale premiera opery barokowej wciąż pozostaje oczkiem w głowie organizatorów. Tym razem nie zawiodłam się na Deidamii, kilka miesięcy wcześniej zaprezentowanej w Wexford – w tej samej inscenizacji i obsadzie solistów, która w radiowej transmisji odrobinę nas rozczarowała. Kolejny argument, że oper nie wystarczy słuchać: trzeba jeszcze na nie patrzyć i doświadczać ich na żywo.
Inverness, maj 2026. Bodaj największe zaskoczenie sezonu: półkoncertowe wykonanie Parsifala w orkiestracji na czterdzieścioro muzyków, z Johnem Tomlinsonem jako Gurnemanzem i pod batutą młodego szkockiego wagneryty Tomasa Leakeya. Na dodatek we wnętrzu miejscowej katedry, z publicznością usadzoną na twardych krzesłach. Kościół wypełnił się po brzegi i nikt nie wymknął się przed finałem. Od tamtej pory minęło już pół roku, a ja wciąż nie jestem pewna, czy kiedykolwiek jeszcze doczekam tak mądrej i żarliwej interpretacji Wagnerowskiego misterium.
Glyndebourne, lipiec 2026. No i nadrobiłam kolejną zaległość: dotarłam do najstarszej, a zarazem najbardziej snobistycznej opery festiwalowej na Wyspach Brytyjskich. I nie żałuję: festiwal w Glyndebourne harmonijnie łączy arcyangielską potrzebę piknikowania w pięknych okolicznościach przyrody z wysokim poziomem artystycznym i znakomitymi warunkami odbioru przedstawień w nowoczesnym teatrze. Poza tym jak miło się przekonać, że polski śpiewak okazał się filarem obsady Orfeusza – choć trudno w to uwierzyć, zainscenizowanego w Glyndebourne po raz pierwszy.
East Horsley, lipiec 2026. Tegoroczna wizyta w Grange Park Opera wypadła poniżej oczekiwań. Pierwsza część wyczekiwanej inscenizacji Pierścienia Nibelunga – mimo kilkorga znakomitych solistów – pozostała daleko w tyle za niedawnym objawieniem z Longborough, zarówno pod względem muzycznym, jak i teatralnym. No cóż, pierwsze koty za płoty, może jeszcze okrzepnie. Przekonamy się już w najbliższym sezonie przy okazji Walkirii.
Longborough, sierpień 2026. A skoro już mowa o słynnej „operze w kurniku”, nie spodziewałam się, że po raz pierwszy ominę spektakl wagnerowski (kolejne wznowienie legendarnego Tristana) i wybiorę się do Longborough ni mniej, ni więcej, tylko na premierę Jasia i Małgosi Humperdincka. Warto było – choćby po to, żeby doświadczyć inscenizacji nieobrażającej inteligencji dorosłych odbiorców: stosownie mrocznej, niejednoznacznej, mądrze osadzonej w klimacie Grimmowskiego pierwowzoru. Zaległości nadrobię już wkrótce: chyba znów zabawię dłużej w Cotswolds, bo będę miała okazję połączyć Śpiewaków norymberskich z Wesołymi kumoszkami z Windsoru Nicolaia.
Innsbruck, sierpień 2026. Tam też się zadomowiłam. Choć nie ukrywam, że po ubiegłorocznej katastrofie teatralnej Ifigenii w Aulidzie Caldary nie spodziewałam się niczego dobrego po rozłożonej na dwa wieczory inscenizacji Il Pomo d’oro Cestiego. Jakże niesłusznie: spektakl dostał nominację do Opera Awards w kategorii Rediscovered Work i mam nadzieję, że na tym się nie skończy. Za tydzień poznamy program kolejnego sezonu: już nie mogę się doczekać.
Bayreuth, sierpień i wrzesień 2026. W tym roku rozmyślnie nie wystąpiłam o akredytację na Ring „wykreowany” na Zielonym Wzgórzu przez sztuczną inteligencję. Jak się okazało, słusznie, bo przedsięwzięcie okazało się równie problematyczne od strony muzycznej. Niestety, jednorazowa przygoda organizatorów z Rienzim i schodząca w tym roku z afisza inscenizacja Parsifala też nie zapiszą się w annałach Bayreuther Festspiele. Tymczasem nowy festiwal Bayreuth Baroque wciąż trzyma poziom. Może i on kiedyś padnie ofiarą rutyny. A może dożyjemy kolejnej złotej ery festiwalu wagnerowskiego. Żeby się o tym przekonać, trzeba dalej jeździć i słuchać – do czego najgoręcej zachęcam także moich Czytelników.
Wszystkie zdjęcia: Dorota Kozińska